Ρόμπερτ Χάμπεκ: Ευρώπη, ΗΠΑ και Κίνα σε καιρούς σύγκρουσης - γεωπολιτικής, γεωοικονομικής, αξιών

Ο Robert Habeck, υποψήφιος καγκελάριος του κόμματος των Πρασίνων στις ομοσπονδιακές κοινοβουλευτικές εκλογές της Γερμανίας (23.2.2025), τώρα Ομοσπονδιακός Υπουργός Οικονομίας, μόλις έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο Den Bach rauf (Ανηφορίζοντας το ποτάμι, κόντρα στο ρεύμα). Σε ένα συνέδριο για την οικονομία του κόμματός του στο Αμβούργο, εξήγησε πολλά. Π.χ. γιατί χρειάζονται δημόσιες επιδοτήσεις σε βιομηχανίες αιχμής στην Γερμανία και στην ΕΕ. Ή γιατί εμείς οι Ευρωπαίοι πρέπει να αποκτήσουμε δικά μας, ευρωπαϊκά μέσα κοινωνικής δικτύωσης. ¨Η γιατί στο νέο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό τοπίο, μόνον μια εσωτερικά ενωμένη αλλά εξωστρεφής πολιτικά και οικονομικά Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να αντέξει και να λειτουργήσει νικηφόρα. Τα επιμέρους εθνικά κράτη της, ως μεμονωμένοι «παίκτες», δεν έχουν καμιά απολύτως ελπίδα

Ο Χάμπεκ συμφωνεί σε πολλά με τον Μάριο Ντράγκι και την Έκθεση για το «Μέλλον της Ευρωπαϊκής Ανταγωνιστικότητας». Μάλιστα συγκεκριμενοποιεί ή εξειδικεύει πολλά σημεία της Έκθεσης Ντράγκι, ιδίως όσα άπτονται του ιδιαίτερου ρόλου της Γερμανίας στην ΕΕ. Πιστεύει ότι η Γερμανία και όλη η ΕΕ, θέλουν δεν θέλουν, εμπλέκονται τώρα σ' έναν θανάσιμο ανταγωνισμό γεωπολιτικών και οικονομικών συστημάτων, καθώς και σε σκληρό ανταγωνισμό πολιτικών και πολιτισμικών αξιών. Αντίπαλος τους σε όλα αυτά είναι και οι ΗΠΑ του Τραμπ.

Βέβαια, η γεωπολιτική στροφή 180 μοιρών της Αμερικής υπό τον Τραμπ έναντι της ευρωπαικής πλευράς της πάλαι ποτέ Δύσης - και έναντι πολλών άλλων (της Ρωσίας συμπεριλαμβανομένης), έχει κίνητρα εύκολα ορατά και ερμηνεύσιμα, για όσους έχουν μάτια και βλέπουν. «Αυτό που συμβαίνει στις ΗΠΑ δεν είναι συντηρητική στροφή, ό,τι και να σημαίνει η λέξη αυτή, αλλά στροφή αυταρχική - απολυταρχική - επαναστατική», αναδύεται μια «πλουτοκρατία της τεχνολογίας», λέει ο Χάμπεκ. Οι Ρεπουμπλικανοί μιμούνται τους εθνικο-επαναστάτες του Μεσοπολέμου, που ξέρουμε σε τι κατέληξαν; Όμως, μεταξύ των κινήτρων τους κρίσιμα είναι τα τερατώδη ελλείμματα στο ισοζύγιο εξωτερικού εμπορίου των ΗΠΑ. Μια ματιά στα διαγράμματα το δείχνει ανάγλυφα. O θανάσιμος, δομικός ανταγωνισμός για τον οποίο μιλά ο Χάμπεκ είναι αναπόφευκτος γιατί είναι λογικά αδύνατο να είναι πλεονασματικές όλες οι χώρες και γεωοικονομικές ζώνες του πλανήτη. Κάποιες θα είναι ελλειμματικές, πράγμα που έχει να κάνει, εκτός των άλλων, με το παραγωγικό τους μοντέλο και με τον επικρατούντα ιδιαίτερο τρόπο ζωής.

Ιδού πως περιέγραψε στην εφημερίδα Die Welt αυτή την ομιλία, και την όλη οπτική γωνία του Χάμπεκ, ο Jan Alexander Casper, πολιτικός συντάκτης της εφημερίδας και του Politico. Πρόκειται για Μέσα ενημέρωσης της Axel Springer SE, οργανισμού Μέσων ενημέρωσης κατεξοχήν εχθρικού προς τους Πράσινους (και προς το SPD), επικριτικού έναντι κάθε δημόσιας πολιτικής η οποία παρεμβαίνει ρυθμιστικά και περιορίζει την «ελευθερία» των αγορών.

Εντούτοις, η περιγραφή του Casper είναι απρόσμενα αντικειμενική, ίσως και επειδή το θέμα είναι πάρα πολύ σοβαρό. Το μέγιστο και κρισιμότερο. Ωστόσο τέτοιες αντιδράσεις σοβαρότητας δεν κρύβουν την σφοδρή αντίσταση την οποία ασφαλώς θα συναντήσουν ιδέες για δημόσιες παρεμβατικές και ρυθμιστικές πολιτικές στην οικονομία. Ή για ευρωπαϊκή γεωπολιτική, γεωοικονομική και στρατηγική αυτονομία, με την Γερμανία να υπηρετεί και να οδηγεί μια στιβαρή ΕΕ. Ή για ευρωπαϊκά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ώστε να σπάσει η Αμερικανο-Κινεζική δυαρχία των Google, Meta, X, Tik-Tok. Ή για εθνικές δαπάνες άμυνας ύψους 3,5 % του γερμανικού ομοσπονδιακού προϋπολογισμού. Αναμενόμενη αντίσταση, αφού αυτά προϋποθέτουν κοινή εξωτερική πολιτική, κοινή πολιτική ασφάλειας - άμυνας της ΕΕ, μετατόπιση ισορροπιών μέσα στο ΝΑΤΟ υπέρ του Ευρωπαϊκού σκέλους της Διατλαντικής συμμαχίας, ισχυρούς Κοινοτικούς προϋπολογισμούς, στιβαρό Κοινοτικό Ταμείο Χρηματοδότησης για την Άμυνα της ΕΕ δίπλα σε πολλά άλλα Κοινοτικά χρηματοδοτικά εργαλεία. Και προπαντός προϋποθέτουν ένα τέλος της υποχρέωσης για ομοφωνία στο Συμβούλιο της ΕΕ, όταν αποφασίζονται κοινές Ενωσιακές πολιτικές. Επίσης σε εθνικό επίπεδο, ασφαλώς προϋποθέτουν αλλαγή του «φρένου χρέους» στη Γερμανία, το οποίο στηρίζουν ακόμη τα κόμματα CDU/CSU & FDP, πόσο μάλλον η «αντισυστημική» ή «εναλλακτική Δεξιά» των AfD και «Συμμαχίας Ζάρα Βάγκενκνεχτ» (BSW). Ωστόσο ακόμη και οι ιδιαίτερα συντηρητικοί οπαδοί των CDU και BSW αμφισβητούν αυτό το δόγμα απολιθωμένης οικονομικής πολιτικής.

Διαφαίνεται επίσης η αναμενόμενη δυσαρέσκεια όσων αρνούνται τις αρμοδιότητες παρέμβασης της ΕΕ και των συνταγματικών δικαστηρίων υπέρ της πολιτικής για την προστασία του κλίματος ή υπέρ των δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Είναι ήδη ορατή μια δυσαρέσκεια οπισθοδρομική και ταραχοποιός (disuptive). Αμφισβητούνται αρμοδιότητες και ικανότητες κατακτημένες με κόπο στην δική μας φιλελεύθερη δημοκρατία ευρωπαϊκού τύπου, η οποία ωρίμασε μέσω πολιτικών και κοινωνικών αγώνων, κυρίως μετά την μεγάλη καταστροφή του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου.

Γ. Ρ. 

 

 Η γεωπολιτική του Χάμπεκ - η Γερμανία υπηρέτης-οδηγός της Ευρώπης στον νέο ανταγωνισμό των συστημάτων

 

© Jan Alexander Casper, «Habecks Geopolitik – mit einem „dienend-führenden“ Deutschland in den neuen Systemwettstreit», Die Welt, 20.01.2025

Το κόμμα των Πρασίνων του Αμβούργου διοργάνωσε ένα προεκλογικό συνέδριο για την οικονομία. Όπως είπε ο πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας των Πρασίνων στο Αμβούργο Dominik Lorenzen, οι περισσότεροι από τους προσκεκλημένους προέρχονταν από την «πολύχρωμη, ποικιλόμορφη οικονομία του Αμβούργου», συμπεριλαμβανομένων διευθυντικών στελεχών κορυφαίων εταιριών. Αμέσως πριν από τον Ρόμπερτ Χάμπεκ μίλησε η Αντιπρόεδρος του τμήματος Έρευνας της Airbus.
Η ομιλία του Χάμπεκ είχε τη μορφή κεντρικής παρέμβασης, με ευρύτερο περιεχόμενο από την οικονομική πολιτική με την στενή έννοια. Μίλησε για μια νέα γεωοικονομική πολιτική αλλά και για μια πολιτική αξιών πλανητικής εμβέλειας. Ο υποψήφιος καγκελάριος των Πρασίνων τονίζει ότι σήμερα η Γερμανία και η Ευρώπη ρίχνονται σε έναν νέο ανταγωνισμό μεγάλων γεωοικονομικών συστημάτων, με αντιπάλους την Κίνα αλλά και  τις ΗΠΑ.
Η ανάλυσή του εν συντομία έχει ως εξής: Πρώτον, η Γερμανία έχει διαρθρωτικό πρόβλημα οικονομικής ανάπτυξης επειδή υστερεί στις τεχνολογίες του 21ου αιώνα. Αυτή η υστέρηση υπήρχε πολύ πριν αυτός αναλάβει τα καθήκοντά του το 2021. Σύμφωνα με τον Χάμπεκ, αυτό από μόνο του είναι πολύ ευρύτερο πρόβλημα, υπαρξιακού χαρακτήρα, διότι, μέχρι σήμερα, η δημοκρατία στην Γερμανία παραμένει σταθερή μόνον χάρις σε έναν συντονισμένο βηματισμό με ισχυρούς ρυθμούς οικονομικής μεγέθυνσης αλλά και με οικονομική ανακατανομή υπέρ των ασθενέστερων, με «εξισορρόπηση» σύμφωνα με τα λόγια του Χάμπεκ.

 

Το τεράστιο διαρκώς αυξανόμενο πλεονασματικό ισοζύγιο τρεχουσών (ετήσιων) εμπορικών συναλλαγών (αγαθών) της ΕΕ (άνω) & της Γερμανίας έναντι των ΗΠΑ, σε δισ € ετησίως

Ποιά πολιτική ατζέντα για την Ευρώπη;Να αφεθεί να την παρασύρει το ρεύμα; 'Η να ανηφορίσει το ποτάμι κόντρα στο ρεύμα;

Η δεκαετία του 2020 ίσως θα μείνει στην ιστορία ως εποχή διάψευσης ψευδαισθήσεων. Πολιτικών, ιδεολογικών, οικονομικών πολιτισμικών. Ως προς αυτό θυμίζει εν μέρει τα χρόνια γύρω στο 2000, όταν άρχισε να διαλύεται η σαπουνόφουσκα περί «τέλους της ιστορίας», δηλαδή η υπερτιμητική φλυαρία για τον ιστορικών διαστάσεων πλανητικό θρίαμβο αυτού που ακόμη αποκαλείται με τον μεταπολεμικό όρο «η Δύση»: Η μετά το 1950 πολιτική Δύση ως όλον, the West. Όμως ίσως τώρα κλονίζεται εκ βάθρων η πεποίθηση ότι αυτό το πολιτικό όλον, the West, είναι πραγματική πολιτική οντότητα, κάτι που εξακολουθεί να υπάρχει όντως στην πολιτική πραγματικότητα του πλανήτη.

Εφόσον το ζήτημα αφορά οντότητες της πολιτικής, αφορά κατά πρώτον πολιτικές δυνάμεις και το προσωπικό τους. Εφόσον το ζήτημα αφορά οντότητες πλανητικής κλίμακας της πολιτικής και της οικονομίας, δεν αφορά μόνον κράτη και έθνη, αλλά κυρίως γεωπολιτικές οντότητες. Στα καθ' ημάς αφορά την Ευρώπη, δηλαδή κυρίως την ΕΕ, ως γεωπολιτικό και γεωοικονομικό παράγοντα. Όμως πόσο προετοιμασμένες είναι οι μεγάλες πολιτικές οικογένειες - του δημοκρατικού τόξου - για να μπουν σ΄ αυτή την αρένα, χωρίς κίνδυνο να γίνουν βορά των τεράτων της εποχής μας, ή να αυτοκαταστραφούν, είτε από άγνοια κινδύνου είτε από δειλία;

Ο πολιτικός χώρος που αποκαλείται συντηρητικός, του ΕΛΚ, δεν πρόσεξε την μυστική βοή των πλησιαζόντων γεγονότων. Εξαιρέσεις υπάρχουν, προσώπων μάλλον. Π.χ. του Ντόναλντ Τουσκ της Πολωνίας (τουλάχιστον μέχρι τώρα) αλλά και της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Η δεύτερη ξεφεύγει από τον χλωμό κανόνα, κυρίως για ψήγματα πολιτικής ικανότητας με τα οποία - μέχρι νεωτέρας - προωθεί την ατζέντα της Πράσινης μετάβασης στην Ευρώπη και την αλληλεγγύη στην Ουκρανία, συχνά σε πείσμα και του δικού της πολιτικού χώρου. Τα επακόλουθα της πολιτικής τύφλωσης φαίνονται, π.χ., από την συρρίκνωση σε πολιτικούς νάνους των Γάλλων Ρεπουμπλικανών, ή από την μετατροπή του Ιταλικού Forza Italia και του Αυστριακού ÖVP σε συμπληρώματα για την διατροφή «αντισυστημικών», μεταφασιστικών ή λαϊκοναζιστικών κομμάτων.

Φαίνεται και από τον αγωνιώδη, εντελώς ρεαλιστικό Angst της Γερμανικής Ένωσης CDU/CSU: «Αν αφήσεις μια τέτοια οχιά (AfD) να τυλιχτεί στον σβέρκο σου, τότε αυτή θα σε στραγγαλίσει» (ο υποψήφιος καγκελάριος Friedrich Merz). Ή θα σε φαρμακώσει. Και συμπληρώνει ο Μερτς, ενθυμούμενος ότι οι μετά το 2025 κοινοβουλευτικές εκλογές στη χώρα του κανονικά θα γίνουν πρώτα το 2029 και στην συνέχεια το 2033: Φτάνει ένα «33» για τη Γερμανία, το 1933 της ανόδου στην εξουσία των Ναζιστών του Χίτλερ. Να λείπει μια επιστροφή του ιδίου έναν αιώνα μετά. Καλά αυτά, όμως στην συνέχεια, η τοξική πολιτική αγωνία τον ωθεί μετά το ένα βήμα μπρος να κάνει ως άλλος Λένιν δύο αυτοκαταστροφικά βήματα πίσω. Στο τέλος χόρεψε με την οχιά κρεμασμένη στον σβέρκο του. Οι φίλοι της οχιάς ήταν οι μόνοι που χειροκρότησαν την πολιτική ανοησία του.

Στην μακροχρόνια εποχή της ευφυούς αλλά υπερτιμημένης Άνγκελα Μέρκελ, η Ένωση CDU/CSU ακολούθησε την συνταγή «δημοκρατία προσαρμοσμένη στις αγορές», με επακόλουθα οπισθοδρόμηση της ΕΕ, θανάσιμη καθυστέρηση στην παραγωγική ανανέωση της ίδιας της γερμανικής οικονομίας, ανευθυνότητα στην διαχείριση της μετανάστευσης. Με συνευθύνη και όλων των άλλων γερμανικών κομμάτων πλην Πρασίνων, η Χριστιανοδημοκρατία της Μέρκελ παραδόθηκε στην ενεργειακή και γεωπολιτική ομηρεία για χάρη των αγωγών αερίου και «των αγορών». Το οριστικό τέλος στην ομηρεία από τον Πούτιν έβαλαν, ευτυχώς, πρώτα η κυβερνητική αλλαγή του 2021 και μετά οι Ουκρανοί κομμάντος. Υπό τον Φρίντριχ Μερτς, αυτό το κόμμα δρα τώρα με την συνταγή του Λουίτζι Πιραντέλλο. «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε».

Τί κάνουν τα φιλελεύθερα κόμματα της ευρωομάδας Renew; Εκτός από τους εκ γενετής ιδεολογικούς (και ιδεοληπτικούς) ανορθολογισμούς του σκληρού οικονομικού φιλελευθερισμού, η εποχή της πανδημίας έφερε και συγκλίσεις εντελώς παράδοξες φαινομενικά: Πολλοί ακραίοι φιλελεύθεροι της «ελεύθερης» αγοράς (βλ τι λέει για την «ελευθερία» της ο Timothy Snyder), ασφαλώς οι libertarians αμερικανικής κοπής («αναρχοκαπιταλιστές»), είδαν εκείνες τις παρεμβάσεις του κράτους ως αφορμή και ευκαιρία για να καταδικάσουν, με αποτροπιασμό ισάξιο της πιό «αντισυστημικής» Ακροδεξιάς, κάθε κρατικό παρεμβατισμό και κάθε ρυθμιστική παρέμβαση. Στο βάθος αυτής της κατηφόρας βλέπουμε τώρα τον Κρίστιαν Λίντνερ (του Γερμανικού FDP) να παραδίδεται στις αγκάλες του Μασκ και στα αλυσοπρίονα του Μιλέι. Ακούμε μια παθιασμένη φιλελεύθερη ιδεολογική ρητορική για το πόσο δημιουργική για την οικονομία και για την πολιτική είναι η απορρύθμιση (deregulation) και η αναταραχή (disruption).

Βλέπουμε επίσης το ολλανδικό Λαϊκό Κόμμα για την Ελευθερία και τη Δημοκρατία (VVD) να παραδίδεται σε ρόλο ελάσσονος συνεταίρου του «αντισυστημικού» Κόμματος της Ελευθερίας (PVV) του Βίλντερς, βλέπουμε όμως και τις μοιραίες περιπλανήσεις στα τυφλά του ίδιου του Εμμανουέλ Μακρόν, λίγο πριν την έξοδο από την πολιτική σκηνή, χωρίς να αφήνει κανένα σοβαρό πολιτικό κληροδότημα πίσω του. Τέτοιους Φιλελεύθερους μηδενικών αντιστάσεων εύκολα τους παρέσυρε το ρεύμα.

Οι Σοσιαλιστές έχουν τα δικά τους, λες και γι΄ αυτήν την παλαιά και μεγάλη πολιτική οικογένεια, η ανομοιογένεια είναι το προπατορικό της αμάρτημα από την εποχή της 1ης Διεθνούς. Στην Ομάδα των Σοσιαλιστών του Ευρωκοινοβουλίου ανήκε μέχρι το φθινόπωρο του 2023 ακόμη και ο Ρόμπερτ Φίτσο της Σλοβακίας, επιστήθιος σταυραδερφός του Βίκτορ Όρμπαν της Ουγγαρίας. Με κοινό «νονό» τον Πούτιν. Ο Όρμπαν ήταν δεκτός στο ΕΛΚ μέχρι το 2021, οπότε το εγκατέλειψε λίγο πριν τον διώξουν.

Όμως η μεγαλύτερη καταστροφή στην Σοσιαλιστική οικογένεια της Ευρώπης συνέβη στο παλαιότατο και ισχυρότατο Εργατικό Κόμμα της Βρετανίας. Βήμα-βήμα διαδραματίστηκε σ΄ ολόκληρη την πρώτη 20ετία του 21ου Αιώνα και είχε, εκτός των άλλων, βαριά γεωπολιτική επίπτωση. Ο Τόνι Μπλερ ήταν εκείνος που απέκοψε πρώτος την χώρα του από τον πυρήνα της ηπειρωτικής Ευρώπης, όταν, κόντρα στον Γαλλογερμανικό Άξονα, προτίμησε να γίνει η χώρα-κλειδί στο πλευρό των ΗΠΑ του Τζωρτζ Μπους του Νεώτερου στον κηρυγμένο από τον ΟΗΕ παράνομο Δεύτερο Πόλεμο του Ιράκ (2003). Στο πλευρό του είχε σταθεί, όμως, και η αντιπολιτευόμενη τότε CDU υπό την Μέρκελ. Η συμμετοχή  της Βρετανίας σ΄ εκείνη την στρατιωτική επέμβαση, την «χειρότερη λύση» σύμφωνα με τον Ντομινίκ ντε Βιλπέν, Υπουργό Εξωτερικών στην κυβέρνηση Σιράκ, ήταν η πρώτη πράξη του δράματος. Η προειδοποίηση του Γιόσκα Φίσερ (Υπουργoύ Εξωτερικών στην τότε γερμανική κυβέρνηση) στον Αμερικανό Υπουργό Εξωτερικών Ντόναλντ Ράμσφελντ και στον ίδιο τον Μπλερ, «με συγχωρείτε, αλλά δεν με πείσατε· και θα μείνετε χρόνια εκεί, όμως καμιά δημοκρατία δεν θα αφήσετε πίσω όταν φύγετε», αποδείχτηκε αργότερα ακριβής.

Το δράμα ολοκληρώθηκε με το επίσημο Brexit, το 2016-2017. Τότε ένας άλλος ηγέτης των Εργατικών, άν και πολύ διαφορετικός από τον Μπλερ, ο Τζέρεμι Κόρμπιν, κράτησε πολιτική στάση σχεδόν απαθούς παρατηρητή, άφησε τη χώρα του να αποχωρήσει και τυπικά από την ΕΕ και χωρίς ουσιαστικά να δώσει μάχη οδήγησε τους Εργατικούς στην ήττα από το χωρίς πηδάλιο και χωρίς έρμα Συντηρητικό Κόμμα των μισότρελλων ηγετών.

Και η Αμερική; Ο Τραμπ; Ποιός Τραμπ; Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι ένας μπίζνεσμαν μεγαλοκληρονόμος, επικεφαλής συγκεκριμένων επιχειρηματικών κλάδων, ο οποίος κάνει χρήση του εργαλείου της πολιτικής εξουσίας, αλλά δεν είναι αυτός που ξεκίνησε τούτο τον γύρο του πολιτικού κατς μέσα στο παγκόσμιο βαρέλι. Ο Τραμπ, και οι πολύ μεγαλύτεροι μπίζνεσμεν - συνοδοί του τώρα, είδαν άπλετο φως και μπήκαν μεγαλοπρεπείς στο σαλόνι του κατς. Ο Τραμπ (ξανα)εισέρχεται ως πρωταγωνιστής σ' ένα έργο γραμμένο και σε μια προετοιμασμένη σκηνή. Περίμεναν έναν «Τραμπ» και τον έχουν.

Αναμμένο ήταν το φως από καιρό· τις δυό προηγούμενες δεκαετίες το δυνάμωσαν ακόμη πιο πολύ σκληρά πολιτικά ρεύματα σαν τη μεταμοντέρνα πολιτικο-κωμωδιακή επανέκδοση του Tea Party, αλλά και η χρόνια πολιτική ανεπάρκεια του αντιπάλου Δημοκρατικού Κόμματος, των Κλίντον, Ομπάμα και Μπάιντεν με τις αγεφύρωτες αντιφάσεις του, πολιτικο-ιδεολογικο-οικονομικές και ηθικο-κοινωνικών νοοτροπιών.

Robber Barons - Cartoon του 1904 (του Udo J. Keppler, 1872-1956)

Άλμπρεχτ φον Λούκε: Ο καιρός των τεράτων και η εποχή της καταστροφής

© Albrecht von Lucke: Die Zeit der Monster und die Ära der Verheerung, © Blätter für deutsche und internationale Politik, τεύχος 1/2025 (Ιανουάριος)

 

Εάν, όπως συνηθίζεται, θεωρήσουμε ως αφετηρία του 21ου αιώνα την 1η Ιανουαρίου 2000, τότε την 1η Ιανουαρίου 2025 θα εισέλθουμε στο δεύτερο τέταρτο του. Και υπάρχουν πολλά που υποδηλώνουν ότι θα μπορούσε να επαναληφθεί η δραματουργία του περασμένου 20ου αιώνα. Ενώ το πρώτο τέταρτο του ήταν ήδη πολύ καταστροφικό, το δεύτερο τέταρτο του 20ου αιώνα έμελλε να μεγεθύνει την καταστροφή σε ακόμη πιο τεράστια επίπεδα. «Ο παλιός κόσμος πεθαίνει, ο νέος δεν έχει γεννηθεί ακόμη· είμαστε στην εποχή των τεράτων». Αυτό το απόφθεγμα που αποδίδεται στον Αντόνιο Γκράμσι, συνοψίζει εύστοχα την περίοδο της μεσοβασιλείας μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και το τέλος των παλαιών αυτοκρατοριών.[1] Σήμερα, όπως και τότε, κυκλοφορούν γύρω μας τρία τέρατα κατά πρώτο λόγο: Ο αυταρχικός-απολυταρχικός εθνικισμός («πρώτα η χώρα μου»), η παγκοσμιοποίηση του πολέμου και η καταστροφή της κοινωνικής συνοχής.

Με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ, μια εποχή μεγάλων προσδοκιών θα τελειώσει με βαθιά απογοήτευση. Η χώρα η οποία μετά το σημείο καμπής του 1989/90 με το τέλος του Ανατολικού Μπλοκ και κατά την διάρκεια του Δεύτερου Πολέμου του Κόλπου κήρυξε τη «Νέα Παγκόσμια Τάξη Πραγμάτων», ήταν οι ΗΠΑ υπό τον Τζορτζ Μπους τον Πρεσβύτερο: «Πρόκειται για κάτι περισσότερο, όχι μόνον για μια μικρή χώρα», είπε ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ αναφερόμενος στο Κουβέιτ που είχε υποστεί εισβολή από το Ιράκ. «Πρόκειται για μια μεγάλη ιδέα. Για μια νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων, στην οποία διαφορετικά έθνη ενώνονται για τον κοινό στόχο της επίτευξης των παγκόσμιων ελπίδων της ανθρωπότητας: Ειρήνη και ασφάλεια, ελευθερία και κράτος δικαίου. Αυτός είναι ένας κόσμος για τον οποίο αξίζει να αγωνιστούμε και αξίζει να είναι το μέλλον των παιδιών μας».[2]

Από: Conrad Gessner, Nomenclator aquatilium animantium, 1560