Jürgen Trittin: Το τέλος των ηγεμονικών παγκόσμιων δυνάμεων, της Δύσης και των ορυκτών καυσίμων

Jürgen Trittin: Das Ende der Hegemonen, des Westens und der Fossilen,  Berlin Forum on Global Cooperation 2026, Heinrich-Böll-Stiftung, 22 Μαΐου 2026

 

Με την επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν, ο κόσμος βιώνει τη δεύτερη ενεργειακή κρίση μέσα σε πέντε χρόνια. Η προηγούμενη πυροδοτήθηκε το 2022 από την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία. Aναμφισβήτητα, το κέντρο βάρους της παγκόσμιας πολιτικής μετατοπίζεται· η διεθνής πολιτική μετατρέπεται σε αγώνα για ενεργειακή κυριαρχία. Στον πολυπολικό κόσμο, η Ευρώπη χρειάζεται νέα γεωστρατηγική και νέους συμμάχους. Πρέπει να δώσει έμφαση στον εξηλεκτρισμό του ενεργειακού συστήματος και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

 

Τρεις βεβαιότητες που ίσχυαν επί δεκαετίες φτάνουν σήμερα στο τέλος τους. Το τέλος των ηγεμόνων, της Δύσης και των ορυκτών καυσίμων δημιουργεί μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.

  

Δεν υπάρχει πια παγκόσμιος ηγεμόνας.
Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου πριν από 35 χρόνια σηματοδότησε το τέλος ενός ηγεμόνα, της Σοβιετικής Ένωσης. Αλλά ήταν επίσης η αρχή του τέλους ενός άλλου ηγεμόνα, των ΗΠΑ. Η υπερέκτασή των ΗΠΑ πέρα από τις δυνάμεις τους αποκαλύφθηκε στους πολέμους στο Ιράκ, το Αφγανιστάν και τη Λιβύη. Οι ΗΠΑ δεν είναι πια ικανές να παίζουν τον ρόλο οργανωτή μιας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων. Υπό τον Τραμπ, δεν τον θέλουν πια. Ο Τραμπ θέλει απλώς να ηγείται της ισχυρότερης συμμορίας σε έναν κόσμο που διέπεται από τον νόμο της ζούγκλας.
Το αν η ανερχόμενη Κίνα μπορεί να γίνει ηγεμόνας, είναι ανοιχτό ερώτημα. Ο κόσμος έχει γίνει πολυπολικός. Η Ευρώπη πρέπει να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της εντός του.

© Economis

Η Δύση δεν είναι πια παγκόσμιο οδηγητικό πρότυπο.
Επί 80 χρόνια, ο δημοκρατικός καπιταλισμός αντιπροσώπευε τον συνδυασμό ευημερίας και ελευθερίας. Στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, συχνά με χρωματισμό ιδεολογικό, εξυψώνονταν με ευχαρίστηση ως η Δύση. Αυτό που παραβλέπονταν ακόμη και τότε, ήταν το γεγονός ότι στη Λατινική Αμερική και στη Νότια Αφρική, οι ιδέες της Δύσης, δηλαδή οι αξίες της ελευθερίας, της ευημερίας και του δημοκρατικού καπιταλισμού, δεν χαρίστηκαν, αλλά έπρεπε να κατακτηθούν, συχνά σε σύγκρουση με την Ευρώπη και τις ΗΠΑ.
Σήμερα, το μοντέλο του δημοκρατικού καπιταλισμού διαβρώνεται. Φασιστικές και αυτοκρατικές δυνάμεις κερδίζουν έδαφος τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ. Ούτε η υπόσχεση της ευημερίας ούτε η υπόσχεση της ελευθερίας κερδίζουν πια την συναίνεση σ' αυτές τις κοινωνίες.
Ωστόσο, σε παγκόσμιο επίπεδο ο δημοκρατικός καπιταλισμός πιέζεται από την Κίνα. Ο αυταρχικός κρατικός καπιταλισμός της Κίνας θεωρείται από πολλές κοινωνίες ως το πιο αποτελεσματικό μοντέλο ανάπτυξης.

Ziphius, από Conrad Gessner, Nomenclator aquatilium animantium, 1560

Ο καπιταλισμός των ορυκτών καυσίμων φτάνει στο τέλος του.
Στο Στενό του Ορμούζ, η ευπάθεια στις κρίσεις του καπιταλισμού των ορυκτών καυσίμων είναι σήμερα πιο εμφανής από κάθε άλλη φορά. Διακόσια χρόνια εκβιομηχάνισης ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα με τη χρήση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η υπόσχεση της ευημερίας η οποία συνδέεται με τον δημοκρατικό καπιταλισμό εξαρτιόταν από τα ορυκτά καύσιμα. Η γεωπολιτική ισχύς προέκυπτε από την κατοχή και τον έλεγχο των ορυκτών καυσίμων και από τον έλεγχο των τιμών τους.
Αυτό αλλάζει δραματικά. Η επιταχυνόμενη κλιματική κρίση υπονομεύει σε μεγάλη έκταση αυτή την υπόσχεση της ευημερίας. Ήδη από τα χρόνια της διπλής ενεργειακής κρίσης, του 1973 και του 1979, η άνοδος του ΑΕΠ και της κατανάλωσης είχαν ήδη αποσυνδεθεί από τα ορυκτά καύσιμα. Σήμερα, η παγκόσμια άνθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καταδεικνύει ότι η δημιουργία αξίας και η άνοδος του ΑΕΠ δεν εξαρτώνται πια από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Conrad Gessner, Nomenclator aquatilium animantium, 1560

Μια νέα παγκόσμια πόλωση αναδύεται: Κράτη της πετρελαιοκρατίας εναντίον κρατών της ηλεκτρικής ενέργειας.
Στον πολυπολικό κόσμο γίνεται αγώνας για την εγκαθίδρυση μιας νέας τάξης πραγμάτων. Οι παλιές διαιρέσεις μεταξύ πλουσίων και φτωχών, μεταξύ δημοκρατίας και απολυταρχισμού, επιμένουν. Ωστόσο, καθορίζονται όλο και περισσότερο από μια νέα πόλωση: Την πόλωση μεταξύ κρατών της πετρελαιοκρατίας και κρατών της ηλεκτρικής ενέργειας.
Απέναντι στα παλιά πετρελαιοκράτη όπως είναι η Ρωσία, οι ΗΠΑ και τα κράτη του Περσικού Κόλπου, στέκονται ανταγωνιστικά χώρες οι οποίες θέτουν στο επίκεντρο τον εξηλεκτρισμό της βιομηχανίας τους, των κατοικιών τους και των μεταφορών τους, αντί να εμμένουν στις τεχνολογίες των μηχανών καύσης.
Τα  κράτη της ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν υπαρξιακή απειλή για την παγκόσμια ισχύ και εξουσία των πετρελαιοκρατών. Για την Κίνα, το ερώτημα δεν είναι αν θα απελευθερωθεί από την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά πότε. Όσον αφορά την ενεργειακή και βιομηχανική πολιτική, σήμερα πιο κοντά στην Ευρώπη βρίσκεται η Κίνα, παρά οι ΗΠΑ και η Ρωσία.

Τα ορυκτά καύσιμα χάνουν τον αγώνα.
Είναι προφανές ότι τα ορυκτά καύσιμα χάνουν τον αγώνα δρόμου και τον κερδίζουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι πιο ευνοικές από πλευράς κόστους. Ως κυρίως εγχώριες πηγές ενέργειας, είναι ασφαλέστερες και πιο αξιόπιστες. Αυτό ισχύει και πέραν της άμεσης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου του κόστους του συστήματος μεταφοράς και διαχείρισης της.
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ενισχύουν τη μακροπρόθεσμη τάση προς τον εξηλεκτρισμό στην παραγωγή και χρήση ενέργειας. Αυτή η τάση αυξάνεται εδώ και σαράντα χρόνια, παράλληλα με το παγκόσμιο ΑΕΠ. Στην Κίνα, το ένα τρίτο της συνολικής ενέργειας η οποία χρησιμοποιείται σήμερα, είναι ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές. Στηριζόμενη κυρίως στα ηλεκτρικά οχήματα που παράγει, η Κίνα, μέσα σε μόλις πέντε χρόνια, έχει γίνει ο μεγαλύτερος εξαγωγέας αυτοκινήτων στον κόσμο. Έχει ξεπεράσει τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και τη Γερμανία.

Conrad Gessner, Nomenclator aquatilium animantium, 1560

Η απώλεια της ισχύος και εξουσίας την οποία χάριζαν τα ορυκτά καύσιμα, τροφοδοτεί έναν ιμπεριαλισμό της αδυναμίας.
Τόσο η Ρωσία όσο και οι ΗΠΑ έχουν συνειδητοποιήσει ότι δεν μπορούν να κερδίσουν τον οικονομικό ανταγωνισμό με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αυτό προσπαθούν να το αντισταθμίσουν με τη στρατιωτική ισχύ τους. Ο ιμπεριαλισμός που γεννιέται από οικονομική αδυναμία είναι η βίαιη αντίδραση των πετρελαϊκών κρατών στην χαμένη ανταγωνιστικότητά τους.

Για τη Ρωσία, η κυριαρχία του καθεστώτος Πούτιν εξαρτάται από την εξαγωγική της ικανότητα. Ο πόλεμος κατά της Ουκρανίας έχει κοστίσει στη Ρωσία την απώλεια πελατών της στην Ευρώπη και την έχει καταστήσει γεωστρατηγικά εξαρτημένη από την Κίνα.
Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ βλέπουν τον ρόλο τους ως παγκόσμιου ρυθμιστή των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου να αμφισβητείται από την άνοδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Γι αυτόν τον λόγο, η «ενεργειακή κυριαρχία» είναι κεντρικής σημασίας για την σημερινή στρατηγική ασφαλείας των ΗΠΑ. Ο Τραμπ δηλώνει ανοιχτά ότι δεν ενδιαφέρεται για τη δημοκρατία στη Βενεζουέλα ή το Ιράν, αλλά για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο τους. Μέσα στις ΗΠΑ, ο Πρόεδρος τους κάνει πόλεμο εναντίον της αιολικής ενέργειας και εναντίον των φωτοβολταϊκών. Όμως η πείνα για ηλεκτρική ενέργεια, στην οποία σπρώχνουν τα κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης, οδηγεί ακόμη και τον εν-τη-τεχνολογία-bro του Τραμπ, τον Μασκ, να επενδύει σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και σε μπαταρίες.

Dubai, πριν την επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν

Ο πόλεμος του Ιράν είναι η Φουκουσίμα των ορυκτών καυσίμων.
Με την επίθεση εναντίον του Ιράν, ο Τραμπ πυροδότησε μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση ιστορικών διαστάσεων. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας θεωρεί τον αντίκτυπό της πιο σημαντικό από τις κρίσεις του 1973 και του 1979 μαζί. Η κρίση πλήττει ιδιαίτερα σκληρά την Ασία και τις πιο φτωχές χώρες του Παγκόσμιου Νότου. Και ενώ οι αμερικανικές εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου επωφελούνται πάρα πολύ από την κρίση, οι ΗΠΑ ως χώρα και ο Τραμπ κινδυνεύουν να αποβούν οι χαμένοι της κρίσης. Οι τιμές της βενζίνης και του ηλεκτρικού ρεύματος αυξάνονται, προς μεγάλη δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων του Τραμπ στις ΗΠΑ.
Επιπλέον, η μάχη του Τραμπ για ενεργειακή κυριαρχία απειλεί να γυρίσει εναντίον του ως μπούμερανγκ. Ένας συνεχώς αυξανόμενος αριθμός χωρών θέλει να απελευθερωθεί από την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Γι' αυτές τις χώρες και την εξάρτηση τους από τα ορυκτά καύσιμα, ο πόλεμος του Ιράν είναι ό,τι ήταν για τη Γερμανία το ατύχημα στη Φουκουσίμα, το οποίο οριστικοποίησε το διαζύγιο της Γερμανίας με την χρήση της πυρηνικής ενέργειας για ηλεκτροπαραγωγή. Τώρα, και οι χώρες αυτές επικεντρώνονται στην επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στην επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού. Στην Ευρώπη, μόνον η Γερμανία επιμένει τώρα στην παράταση της διάρκειας ζωής των κινητήρων καύσης και των συστημάτων θέρμανσης με χρήση φυσικού αερίου.

Conrad Gessner, Nomenclator aquatilium animantium, 1560

Τα πετρελαϊκά και τα κράτη της ηλεκτρικής ενέργειας γίνονται αντίπαλοι πόλοι σε έναν πολυπολικό κόσμο.
Όλοι έχουμε την τάση να εξηγούμε τον κόσμο χρησιμοποιώντας γνωστά μοτίβα. Αλλά πρέπει να διορθώσω τον εαυτό μου. Τον όρο πετρελαϊκά κράτη και κράτη της ηλεκτρικής ενέργειας, δεν τον χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε μια νέα αντιπαράθεση μεταξύ μπλοκ, μεταξύ δύο συνασπισμών χωρών. Δεν είναι τόσο απλό, ο κόσμος δεν θα γίνει ξανά διπολικός. Για να υπάρξει ένα μπλοκ χρειάζονται ομοιογενή κοινά συμφέροντα, κοινό όραμα και ένας ηγεμόνας. Δεν υπάρχει τίποτε από αυτά, ούτε στα πετρελαϊκά κράτη, ούτε στα κράτη της ηλεκτρικής ενέργειας .
Τα πετρελαϊκά κράτη και τα κράτη της ηλεκτρικής ενέργειας δεν είναι επιστημονικές κατηγορίες. Με τον όρο πετρελαϊκά κράτη και  κράτη της ηλεκτρικής ενέργειας περιγράφουμε γεωπολιτικές στρατηγικές. Δεν ακολουθούν όλα τα κράτη που παράγουν πετρέλαιο ή φυσικό αέριο μια και την αυτή πετρελαϊκή στρατηγική. Η Νορβηγία, λόγου χάρη, επιμένει σταθερά στον εξηλεκτρισμό των εγκαταστάσεων θέρμανσης και των μεταφορών. Τα έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου επενδύονται από το κρατικό επενδυτικό της ταμείο σε μεγάλη έκταση στην εγκαθίδρυση κλιματικής ουδετερότητας. Αντίθετα, υπάρχουν κράτη χωρίς ορυκτά καύσιμα, τα οποία δεν είναι σίγουρα για το ποια στρατηγική θέλουν να ακολουθήσουν. Λόγου χάρη η τωρινή Γερμανία, η οποία υπό τον σημερινό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς ενεργεί γεωστρατηγικά με όλο και μεγαλύτερη αστάθεια, εμπίπτει σ' αυτήν την κατηγορία των «αναποφάσιστων».

Ούτε τα πετρελαιοκράτη, ούτε τα κράτη της ηλεκτρικής ενέργειας αναπτύσσουν σχέσεις με εταίρους βάσει σαφώς καθορισμένων και κοινών αξιών.
Αλλά και ως προς ένα άλλο ζήτημα, ο κόσμος δεν επιστρέφει σε έναν νέο διπολισμό. Ο κόσμος δεν είναι διχασμένος μεταξύ δημοκρατίας και απολυταρχισμού, παρόλο που η αντίθεση μεταξύ αυτών των δύο τάξεων πολιτικών πραγμάτων διαμορφώνει παγκόσμιες συγκρούσεις.
Η αντίθεση μεταξύ δημοκρατίας και απολυταρχισμού επικαλύπτεται από τη σύγκρουση μεταξύ πετρελαιοκρατών και κρατών της ηλεκτρικής ενέργειας. Τα πετρελαιοκράτη τείνουν προς τον αυταρχισμό. Ο Τραμπ όχι μόνον θέλει να αποκτήσει τους φυσικούς πόρους της Βενεζουέλας, της Γροιλανδίας και του Ιράν, αλλά επίσης αποσυνθέτει δραστικά τη δημοκρατία μέσα στις ΗΠΑ. Η Ρωσία, σύμφωνα με δική της παραδοχή, τον επιθετικό της πόλεμο τον διεξάγει εναντίον της δημοκρατίας της Ουκρανίας. Η δημοκρατία ως πολίτευμα απειλεί την ρωσική εξουσία, η οποία βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα.
Από την άλλη πλευρά, τα κράτη της ηλεκτρικής ενέργειας δεν είναι αυτόματα και δημοκρατικά. Η δημοκρατία και η οικονομία της αγοράς συνιστούν καλές προϋποθέσεις για την άνοδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ωστόσο, τα μονοπώλια και η διαφθορά τις εμποδίζουν. Πλην όμως: Ο μεγαλύτερος επενδυτής στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στον εξηλεκτρισμό, η Κίνα, είναι ένας κρατικός καπιταλισμός απολυταρχικά κυβερνώμενος.

Φωτοβολταϊκά, κάπου στην Κίνα

Η πόλωση μεταξύ των κρατών του πετρελαίου και των κρατών της ηλεκτρικής ενέργειας επηρεάζει χώρες τόσο στον Παγκόσμιο Βορρά όσο και στον Παγκόσμιο Νότο.
Ενώ πολλές χώρες στον Παγκόσμιο Νότο υποφέρουν από τις συνέπειες του πολέμου στο Ιράν και την εξάρτησή τους από τα ορυκτά καύσιμα, υπάρχουν ακόμη αρκετά κράτη, οι ελίτ των οποίων συνεχίζουν να βασίζονται στα κέρδη και στην ενέργεια που προέρχονται από τα ορυκτά καύσιμα. Και για πολλές φτωχές χώρες είναι δύσκολο να απελευθερωθούν από την εξάρτησή τους από τα ορυκτά καύσιμα. Δεν μπορούν να επωφεληθούν από τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, επειδή δεν έχουν τη ρευστότητα για να κάνουν τις απαραίτητες επενδύσεις.
Αντίθετα από τις φτωχές χώρες, βιομηχανικές χώρες όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και η Ευρώπη, έχουν τα κεφάλαια, την τεχνολογία και ισχυρό συμφέρον να απεξαρτηθούν από τα ορυκτά καύσιμα. Όμως αυτό πρέπει να το επιβάλουν στρεφόμενοι εναντίον ενός παλαιού συμμάχου τους, από την στρατιωτική προστασία του οποίου έχουν επωφεληθεί επί μακρόν. Από την άλλη πλευρά, η Ινδία αποφάσισε ότι δεν θέλει να ακολουθήσει καθόλου μια πορεία προς το μέλλον της μέσω της παρακαμπτήριας προσωρινής οδού των ορυκτών καυσίμων. 

Conrad Gessner, Nomenclator aquatilium animantium, 1560

Ηλεκτρικά κράτη του κόσμου, ενωθείτε! Ας γίνουν περισσότερες συνεργασίες του τύπου της συνεργασίας των χωρών BRICS!
O δρόμος προς ένα μέλλον μετά τα ορυκτά καύσιμα περνά από ενεργειακές συνεργασίες μεταξύ των κρατών του Νότου και του Βορρά. Παραδείγματα ήδη υπάρχουν, π.χ. συνεργασίες της Γερμανίας με την Χιλή και με τη Ναμίμπια, καθώς και με τον Καναδά. Μέσα στους κόλπους της Παγκόσμιας Τράπεζας, του ΔΝΤ αλλά και σε άλλες αναπτυξικές τράπεζες, θα δοθούν σκληρές μάχες μεταξύ εκείνων που πριμοδοτούν την χρηματοδότηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και εκείνων που επιμένουν στην επιδότηση των ορυκτών καυσίμων.
Συνεργασίες με πραγματιστικούς στόχους γίνονται ανεξάρτητα από τις διαφορές σε άλλους τομείς, και γίνονται τόσο μεταξύ δημοκρατιών, όσο και μεταξύ απολυταρχικών καθεστώτων. Στον πολυπολικό κόσμο οι τέτοιου είδους συμμαχίες θα γίνουν ο κανόνας. Ο νέος κόσμος λειτουργεί μάλλον κατά τα πρότυπα των χωρών BRICS.

Conrad Gessner, Nomenclator aquatilium animantium, 1560

Η κυριαρχία και η ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης εξαρτώνται από την ηλεκτρική ενέργεια.
Η Ευρώπη έχει μπροστά της μόνον δύο εναλλακτικές λύσεις: Είτε να γίνει «κράτος» στηριγμένο στην ηλεκτρική ενέργεια, είτε να παραμείνει εξαρτημένη από τα ορυκτά καύσιμα και ευάλωτη σε πιέσεις και εκβιασμούς. Μετά την δεύτερη παγκόσμια ενεργειακή κρίση μέσα σε πέντε χρόνια, είναι καιρός να αντιμετωπίσουμε καταπρόσωπο τούτο το δίλημμα και, επιτέλους, να βάλουμε ένα τέλος σ' αυτή την εξάρτηση. Η Ευρώπη θα γίνει ανταγωνιστική μόνον με φθηνή ενέργεια. Ενέργεια φθηνή και με υψηλό βαθμό απόδοσης είναι η ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές.

Conrad Gessner, Nomenclator aquatilium animantium, 1560

Η κλιματική ουδετερότητα δημιουργεί κυριαρχία.
Στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, ο Καγκελάριος Μερτς και ο Πρόεδρος Mακρόν έθεσαν ως στόχο μεγαλύτερη ευρωπαϊκή κυριαρχία. Για να επιτευχθεί αυτό, πρέπει να μειωθεί δραστικά η εξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές ενέργειας. Με την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού, η Ευρώπη μπορεί έως το 2050 να γίνει η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος.
Μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη θα είναι μια Ευρώπη με μεγαλύτερη κυριαρχία από γεωστρατηγικής άποψης. Ο Τραμπ θέλει να το αποτρέψει αυτό, με κάθε μέσο και με κάθε κόστος. Γι' αυτό τον λόγο, ο Υπουργός Εξωτερικών του, ο Μάρκο Ρούμπιο, απέρριψε στο Μόναχο με τρόπο κραυγαλέο την απαίτηση για μια Ευρώπη κυρίαρχη. Ήταν κάτι παραπάνω από εξευτελιστικό το γεγονός ότι οι Υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας της Γερμανίας, Βάντεφουλ και Πιστόριους, τον χειροκρότησαν όρθιοι. Αντί να υποστηρίζει μια Ευρώπη με μεγαλύτερη κυριαρχία, η σημερινή γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση Μερτς-Κλίνγκμπαϊλ [της Ένωσης Χριστιανοδημοκρατών και Βαυαρών Χριστιανοκοινωνιστών CDU/CSU και των Σοσιαλδημοκρατών του SPD] προτιμά να κατευνάζει τον ιμπεριαλισμό του Τραμπ.

Από παράσταση του θεατρικού έργου του Max Frisch, Ο Μπίντερμαν και οι Εμπρηστές

Η Γερμανία λειτουργεί τώρα ως φρένο για να μη προχωρήσει η Ευρώπη.
Όπως συνέβη και με τον «πόλεμο» των εμπορικών-τελωνειακών δασμών μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ, η χώρα που παρεμποδίζει μια πιο δυναμική πορεία της Ευρώπης, εξαιτίας του οικονομικού φόβου και άγχους που αισθάνεται, είναι κυρίως η Γερμανία. Ήταν η Γερμανία η χώρα που ώθησε την ΕΕ σε μια κακή εμπορική-δασμολογική συμφωνία με τις ΗΠΑ. Εκτός από την αδασμολόγητη πρόσβαση στην Ευρώπη για προΐόντα των ΗΠΑ και τους δασμούς 15 έως 50 % για τα προϊόντα της ΕΕ τα εξαγόμενα στις ΗΠΑ, ο Τραμπ έλαβε ως γαμήλιο δώρο ένα μπόνους 750 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Αυτά τα χρήματα θα έχουν ως προορισμό να αγοράσει η Ευρώπη αμερικανικό φυσικό αέριο που εξορύσσεται με την τεχνολογία της υδραυλικής ρηγμάτωσης (fracking).
Αυτό δεν είναι απλά και μόνον απόπειρα επίθεσης στους στόχους της Ευρώπης για το κλίμα. Υπονομεύει την κυριαρχία της Ευρώπης. Το φυσικό αέριο δεν είναι μεταβατική τεχνολογία αλλά διαιωνίζει την εξάρτηση. Οι χρονικές παρατάσεις για την χρήση κινητήρων καύσης στα αυτοκίνητα και των συστημάτων θέρμανσης με φυσικό αέριο δεν καθιστά την Ευρώπη πιο ανταγωνιστική, αλλά διατηρεί υψηλό το κόστος της ενέργειας.

Conrad Gessner, Nomenclator aquatilium animantium, 1560

Η ανθεκτικότητα κοστίζει, αλλά η κυριαρχία συμφέρει.
Ο τερματισμός της εξάρτησής μας από τα ορυκτά καύσιμα είναι απαραίτητος, αλλά όχι επαρκής. Οι τεχνολογίες-κλειδιά για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και για τον εξηλεκτρισμό πρέπει να είναι προσβάσιμες και διαθέσιμες στην Ευρώπη. Όσοι δεν θέλουν να εξαρτώνται από τον Τραμπ και από τον Πούτιν, δεν επιτρέπεται να εξαρτώνται τεχνολογικά από τον Σι. Το λάθος που έγινε με την εκδίωξη από την Ευρώπη της βιομηχανίας φωτοβολταϊκών, δεν πρέπει να επαναληφθεί.
Χρειαζόμαστε σαφείς κανόνες local content για την βιομηχανία συστημάτων αιολικής ενέργειας και για την τεχνολογία μπαταριών, καθώς και απαγόρευση των εισαγωγών από την Κίνα αντιστροφέων ηλεκτρικού ρεύματος [για την μετατροπή σε εναλασσόμενη τάση ρεύματος της συνεχούς που παράγεται από φωτοβολταικά]. Η ασφάλεια του εφοδιασμού σε περιόδους κρίσης πρέπει να διασφαλίζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αν και ως κράτος της ηλεκτρικής ενέργειας η Κίνα παραμένει εταίρος μας, συχνά είναι αθέμιτος ανταγωνιστής και συστημικός αντίπαλος.
Το ίδιο ισχύει και για άλλες εξαρτήσεις. Πρέπει να τερματιστούν: Τέλος στο Outlook σε δημόσιες υπηρεσίες, τέλος στα δημόσια δεδομένα σε διακομιστές των ΗΠΑ. Όλα αυτά έχουν κόστος. Όμως σε καιρούς κρίσης συμφέρουν.

Επίθεση του Ουκρανικού στρατου με drones σε διυλιστήρια στην Αγία Πετρούπολη

Η απάντηση στον ιμπεριαλισμό των ορυκτών καυσίμων: Μια συμμαχία των μεσαίου μεγέθους δυνάμεων εναντίον των πολεμόχαρων χωρών ορυκτών καυσίμων.
Η συμμαχία των μεσαίου μεγέθους δυνάμεων, την οποία πρότεινε ο Πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ στο Νταβός, δεν είναι μια συμμαχία ηλεκτρικών δυνάμεων. Ο Καναδάς είναι χώρα παραγωγής και εξαγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου. Παρ' όλα αυτά, ο Κάρνεϊ έχει δίκιο.
Αν θέλουμε να βρούμε τρόπο για να αντιμετωπίσουμε την δύναμη των ισχυρότερων στον πολυπολικό κόσμο, χρειαζόμαστε χώρους που διέπονται από το [διεθνές] δίκαιο. Αυτό απαιτεί δημιουργία συμμαχιών με κράτη τα οποία επιλύουν τις μεταξύ τους συγκρούσεις σύμφωνα με κανόνες γενικής ισχύος.
Η βάση αυτής της συνεργασίας μπορεί να είναι μόνον η τήρηση και ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου. Μια πολιτική διπλών μέτρων και σταθμών είναι ασυμβίβαστη με αυτό. Όποιος καταδικάζει σαφώς την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία ως παραβίαση του διεθνούς δικαίου, όπως κάνει ο καγκελάριος Μερτς, δεν επιτρέπεται να θεωρεί την εισβολή του Τραμπ στη Βενεζουέλα και τον πόλεμό του εναντίον του Ιράν ως επεισόδια «υπερβολικά περίπλοκα» (Mερτς) από τη σκοπιά του διεθνούς δικαίου. Αυτό υπονομεύει την παγκόσμια συνεργασία, ιδίως με δημοκρατίες όπως η Βραζιλία και η Νότια Αφρική.

Conrad Gessner, Nomenclator aquatilium animantium, 1560

Μόνον από κοινού μπορούν οι χώρες της Ευρώπης να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους.
Για τον Τραμπ, το Άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ είναι ένα εργαλείο για να εκβιάζει την υπακοή, όχι πια δέσμευση για αμοιβαία βοήθεια. Προσφέρει προστασία μόνο ως αντάλλαγμα για την υπακοή. Για την Ευρώπη, το εύρος αυτής της υπακοής αρχίζει από την συμφωνία για εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου και φθάνει έως συγκατάθεση για συμμετοχή στους επιθετικούς πολέμους του, οι οποίοι παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο. Το ΝΑΤΟ δεν είναι πια αξιόπιστη συμμαχία ως διατλαντική ένωση.
Η Ευρώπη, εάν θέλει να πάψει να είναι ευάλωτη σε εκβιασμούς και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την απειλή του ιμπεριαλισμού του Πούτιν, πρέπει να επενδύσει στη στρατιωτική της ασφάλεια. Για τον σκοπό αυτό, ο ευρωπαϊκός πυλώνας του ΝΑΤΟ, μαζί με τον Καναδά, πρέπει να ενισχυθεί.

Ο κόσμος όπως τον έβλεπαν στο τέλος της δεκαετίας του 1980

Η Ευρώπη χρειάζεται χώρους για δράση βασισμένη σε κανόνες.
Σε αυτούς περιλαμβάνονται στρατηγικές συμμαχίες με κράτη της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής. Η αλληλοσύνδεση με βάση εκείνα τα οικονομικά συμφέροντα που είναι κοινά, διευκολύνει την ειρηνική επίλυση των συγκρούσεων γύρω από άλλα συμφέροντα.
Αυτό υπερβαίνει κατά πολύ τις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών όπως είναι η Mercosur και άλλες. Πρόκειται για γνήσια οικονομική συνεργασία σε ισότιμη βάση, για την οικοδόμηση αλυσίδων αξίας προς αμοιβαίο όφελος. Η χρηματοδότηση τεχνολογιών ορυκτών καυσίμων πρέπει να γίνει πιο δύσκολη για τις επενδυτικές τράπεζες πολυμερούς συμμετοχής. Αντίθετα, πρέπει να γίνει βασική επενδυτική προτεραιότητα η υπέρβαση του προβλήματος ρευστότητας που έχουν οι φτωχές χώρες, προκειμένου να αποκτήσουν πρόσβαση σε τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Η στρατηγική της συνεργασίας υπονομεύεται από τις περικοπές δισεκατομμυρίων στα προγράμματα διεθνούς οικονομικής συνεργασίας που έχει επιβάλει η τωρινή κυβέρνηση στη Γερμανία. Σημειωτέον, ότι μετά τις ΗΠΑ, η Γερμανία έχει το δεύτερο μεγαλύτερο μερίδιο παγκοσμίως στη μείωση των δαπανών δημόσιας αναπτυξιακής βοήθειας (Official Development Assistance - ΟDA) προς τις αναπτυσσόμενες χώρες.

O εξηλεκτρισμός και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δημιουργούν ασφάλεια και μετριάζουν την κλιματική κρίση.
Ο καπιταλισμός των ορυκτών καυσίμων δεν θα αποχωρήσει από τον κόσμο με τρόπο απλό και χωρίς να αμυνθεί. Όσοι επωφελούνται από αυτόν θα αντισταθούν για να εμποδίσουν την κατάρρευσή του με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους. Μια συμμαχία των μεσαίου μεγέθους δυνάμεων μπορεί να αντιτάξει στην μεγάλη ισχύ τους την δική της δύναμη. Η συνεργασία για ταχύτερο εξηλεκτρισμό και η επιτάχυνση της επέκτασης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι η απάντηση στο βίαιο τέλος της εποχής των ορυκτών καυσίμων. Είναι μια στρατηγική για την ειρήνη, για την ασφάλεια και την ανεξαρτησία.
 

Αυτή η ομιλία εκφωνήθηκε από τον Γιούργκεν Τρίτιν στο Φόρουμ του Βερολίνου για την Παγκόσμια Συνεργασία, έτους 2026.

❧

O Jürgen Trittin (1954) ως πολιτικός του Κόμματος Συμμαχία 90/Πράσινοι από το 1980, διετέλεσε μέλος της Γερμανικής Ομοσπονδιακής Βουλής (Bundestag) από το 1998 έως το 2024, οπότε συνταξιοδοτήθηκε και παρέδωσε την βουλευτική έδρα. Από το 1998 έως τον Νοέμβριο του 2005 διετέλεσε Ομοσπονδιακός Υπουργός Περιβάλλοντος. Προηγουμένως, από το 1990 έως το 1994 ο Τρίτιν είχε διατελέσει Υπουργός Ομοσπονδιακών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Ομόσπονδης Χώρας της Κάτω Σαξονίας και από το 1994 έως το 1998 εκπρόσωπος του κόμματος του σε Ομοσπονδιακό επίπεδο. Από το 2005 έως το 2009 ήταν αναπληρωτής πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας του Πράσινου Κόμματος στην Ομοσπονδιακή Βουλή και από το 2009 έως το 2013 συμπρόεδρος μαζί με τη Ρενάτε Κούναστ. Από το 2014 έως το 2023 ήταν μέλος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Bundestag. Σπούδασε κοινωνικές επιστήμες στο πανεπιστήμιο Georg-August του Göttingen, στο οποίο διετέλεσε επιστημονικός συνεργάτης πριν την ενασχόληση του με την πολιτική.

❧

Nils Gilman: Ηλεκτρικά Κράτη & Πετρελαιο-κράτη: Κίνα, η εμμονή των ΗΠΑ με το πετρέλαιο, ο επικήδειος του Μαρκ Κάρνεϊ για την παλιά τάξη πραγμάτων  

Ullrich Fichtner: Παγκόσμια Ενεργειακή Μετάβαση: Ο Τραμπ είναι ανίσχυρος να την σταματήσει - Όχι άλλο αίμα για πετρέλαιο, Give Peace a Chance

 

Nils Gilman: Ο επερχόμενος οικολογικός ψυχρός πόλεμος

 

Bernhard Zand (Dubai): Τώρα άρχισε η πραγματική μάχη για την ενέργεια του μέλλοντος - «Πετρελαϊκά» εναντίον «ηλεκτρικών» κρατών, γεωπολιτική