Γιόσκα Φίσερ: Το διατλαντικό ρήγμα έχει ολοκληρωθεί -Αυτοκρατορικά όνειρα του Τραμπ

Joschka Fischer : The Transatlantic Rupture Is Complete, Project Syndicate, 18.12.2025

 

Ο χώρος του Βόρειου Ατλαντικού υφίσταται σαρωτικές ιστορικές αλλαγές, καθώς το ρήγμα μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής διευρύνεται. Υπό τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να δημιουργήσουν μια παγκόσμια τάξη πραγμάτων η οποία να βασίζεται αποκλειστικά σε σφαίρες συμφερόντων και να κυριαρχείται από τις «τρεις μεγάλες» παγκόσμιες δυνάμεις: τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία. Για να το επιτύχει αυτό, η κυβέρνηση Τραμπ είναι έτοιμη να εγκαταλείψει τα παραδοσιακά θεμέλια επιρροής των ΗΠΑ: Το δίκτυο των συμμαχιών της και τις αξίες οι οποίες στήριζαν την αμερικανική δημοκρατία εδώ και 250 χρόνια.
Ενώ η εξωτερική πολιτική του Τραμπ τείνει να «ακολουθεί το χρήμα», η ιδεολογία MAGA (Make America Great Again) παίζει και αυτή τον ρόλο της σε τούτο το σκοτεινό όραμα. Όπως βλέπουν τον κόσμο ο Τραμπ και το κίνημά του MAGA, η Ευρώπη είναι το δεύτερο σημαντικό πεδίο μάχης (μετά το ίδιο το εσωτερικό των ΗΠΑ), το οποίο πρέπει να κατακτηθεί. Και επειδή για να γίνει αυτό θα χρειαστεί να διαλυθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, η διατλαντική συμμαχία τόσων δεκαετιών έχει αντικατασταθεί με εχθρότητα, σε εντυπωσιακά σύντομο χρονικό διάστημα. Αξίζει να σταθούμε στο πόσο ριζική είναι τούτη η ρήξη.

© «Τραμπ» του Γροιλανδού ζωγράφου Kristian «Keto» Christiansen. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ
με παραδοσιακή Γροιλανδική ενδυμασία και με γυαλιά χιονιού, σκάβει για να βρει ορυκτά με ένα κουπί καγιάκ
Έργο εκτιθέμενο σε γυάλινη προθήκη πινακοθήκης στο Nuuk της Γροιλανδίας (30.3.2025) - via Project Syndicate

Οι ΗΠΑ αναδύθηκαν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ως ο μεγαλύτερος νικητής, τόσο στο ευρωπαϊκό πολεμικό θέατρο όσο και στου Ειρηνικού. Ακολούθως συνέχισαν με την νίκη τους επί της Σοβιετικής Ένωση στον Ψυχρό Πόλεμο, ο οποίος δεν ήταν απλά και μόνον ένας δαπανηρός ανταγωνισμός μεταξύ δύο υπερδυνάμεων στο πεδίο του θερμοπυρηνικού εξοπλισμού, αλλά και αγώνας μεταξύ δύο κοινωνικοοικονομικών και κανονιστικών συστημάτων. Ο Δυτικός συνδυασμός ατομικών ελευθεριών, αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και οικονομίας της αγοράς αντιπαρατέθηκε στο Σοβιετικό μονοκομματικό αστυνομικό κράτος, με την αρτηριοσκληρωτικά σχεδιασμένη οικονομία του. Το ποιά επιλογή έγινε μεταξύ των δύο εναλλακτικών συστημάτων ήταν σαφές και τελικά, το μοντέλο της Αμερικής επικράτησε. Η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε, διαλύθηκε και εξαφανίστηκε, αφήνοντας ως απομεινάρι το ρωσικό «οπίσθιο» του κορμού της. Αυτό, ανίκανο να αποδεχτεί ως μέλλον του μια μετα-αυτοκρατορική ταυτότητα, γινόταν ολοένα και πιο ρεβανσιστικό.

Όμως με την εκλογή και, στη συνέχεια, με την επανεκλογή του Τραμπ, οι Αμερικανοί έδειξαν σαφώς σον κόσμο ότι είναι ενοχλημένοι και απογοητευμένοι με το να παίζουν αυτοί τον ρόλο του παγκόσμιου αστυνομικού και να επωμίζονται όποιο βάρος συνεπάγεται αυτό. Έτσι, η μεγάλη αποτυχία της Ευρώπης όλες αυτές τις δεκαετίες μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, είναι το γεγονός ότι δεν ανέλαβε μεγαλύτερες ευθύνες για την υπεράσπιση των δικών της συνόρων, πράγμα που είναι προϋπόθεση για διατήρηση κυριαρχίας. Για το Κρεμλίνο και από την δική του οπτική γωνία, το γεγονός ότι  η Ευρώπη είναι ευάλωτη, ήταν πλεονέκτημα και ευκαιρία.

Η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, μαζί με το σχέδιο του Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία (το οποίο υποστηρίζει ευρέως τις μαξιμαλιστικές θέσεις της Ρωσίας), δεν αφήνει καμία αμφιβολία για τους στόχους τούτης της κυβέρνησης των ΗΠΑ. Με ένα ύφος το οποίο έχει τυπικά χαρακτηριστικά χαοτικής σύγχυσης και διαταραγμένης λογικής, ο Τραμπ και οι ακόλουθοί του του MAGA ισχυρίζονται ότι η ΕΕ είναι ένα αντιαμερικανικό εγχείρημα το οποίο πρέπει να καταστραφεί. Χώρες οι οποίες ήταν φίλοι και σύμμαχοι τους επί οκτώ δεκαετίες, τώρα τις παρουσιάζουν ως αντιπάλους, ενώ την Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν την παρουσιάζουν ως άξια θαυμασμού.

Σηματοδοτώντας τον νέο δρόμο με αυτές τις θέσεις, ο Τραμπ ουσιαστικά διέλυσε την διατλαντική Δύση. Στην θέση της δημιουργεί μια αυτοκρατορική Αμερική εν είδει αντικατοπτρισμού των αυτοκρατορικών ονείρων της Ρωσίας, καθώς και αυτών που επιδιώκει ολοένα και περισσότερο η Κίνα. Σ' αυτή τη νέα παγκόσμια τάξη πργμάτων, η ωμή ισχύς, όχι το κράτος δικαίου, είναι το μόνο που μετράει.
Κυνηγώντας αυτό το όραμα, ο Τραμπ έκανε το χάρισμα της προφητείας του Τζορτζ Όργουελ να φαίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακό. Στο κλασικό δυστοπικό μυθιστόρημα του Όργουελ, το 1984, ο κόσμος είναι μοιρασμένος μεταξύ τριών ηπειρωτικών δυνάμεων και η ομοιότητα φαίνεται εύκολα. Υπό τον Τραμπ, οι παραδοσιακές αξίες της αμερικανικής δημοκρατίας έχουν μετατραπεί σε εμπόδια τα οποία πρέπει να παραμεριστούν, ενώ τα ξένα αυταρχικά καθεστώτα έχουν γίνει πρότυπα προς μίμηση.
Ίσως ο Τραμπ ελπίζει ότι με το να προδώσει την Ουκρανία, και, κατ' επέκταση την Ευρώπη, και τασσόμενος με το μέρος του Πούτιν, μπορεί να τραβήξει με το μέρος του την Ρωσία, προκειμένου να επικρατήσουν οι ΗΠΑ στην μάχη τους με την Κίνα. Όμως ο Πούτιν δεν πρόκειται να παίξει μαζί του σε τούτο το παιχνίδι. Γνωρίζει ότι χωρίς την Κίνα στο πλευρό του, η Ρωσία είναι πολύ αδύναμη για να διατηρήσει την επισφαλή θέση της ως μεγάλης δύναμης. Εκτός αυτού, τόσο η Κίνα όσο και η Ρωσία επιδιώκουν και οι δύο μιαν αναδιάταξη της παγκόσμιας ιεραρχίας εις βάρος της Αμερικής. Ο Τραμπ θα αποτύχει. Τίθεται μόνον ένα ερώτημα: ποιο θα είναι το κόστος της αποτυχίας του.

Θα έπρεπε να είναι προφανές [αλλά δεν είναι!] ότι η καταστροφή της διατλαντικής Δύσης θα αποδυναμώσει την ίδια την Αμερική. Ο Τραμπ και οι οπαδοί του του MAGA μπορεί μεν να λένε στον εαυτό τους ότι η Αμερική είναι αυτάρκης, αλλά κάνουν λάθος. Οι ΗΠΑ χρειάζονται την Ευρώπη τουλάχιστον όσο η Ευρώπη χρειάζεται την Αμερική. Η στρατηγική που ακολουθεί ο Τραμπ ισοδυναμεί με αυτο-σαμποτάζ.

Με το να προδίδουν τους μακροχρόνιους συμμάχους των ΗΠΑ, δεν θα κάνουν τον Πούτιν πιο πρόθυμο για ειρήνη. Αντιθέτως, θα του δώσουν πιο πολύ θάρρος. Εάν μεθύσει από μια νίκη του επί της Δύσης στο ζήτημα «Ουκρανία», θα αρχίσει να σχεδιάζει την προώθηση του προς τα δυτικά. Μια εκεχειρία στην Ουκρανία με τους δικούς του όρους του δεν είναι τίποτε άλλο παρά μόνον μια παύση για λόγους τακτικής.

Ήδη, ο κίνδυνος ενός ευρύτερου πολέμου αυξάνεται κατά μήκος των κύριων αξόνων της Ευρασίας: Στην Άπω Ανατολή μεταξύ Κίνας και Ιαπωνίας, στην Ταϊβάν και στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί για τις δύσκολες στιγμές που έρχονται. Αυτή η επικίνδυνη γεωπολιτική κρίση έχει επιδεινωθεί εξαιτίας της δικής της αδύναμης οικονομικής πορείας και της αδυναμίας της να παρακολουθήσει την Κίνα και την Αμερική στον τεχνολογικό ανταγωνισμό. Αυτό το χάσμα πρέπει να γεφυρωθεί. Η κυριαρχία Μπορεί να έχει υψηλό τίμημα η διατήρηση της κυριαρχίας, όμως η ελευθερία της Ευρώπης είναι ανεκτίμητη.

Γιόσκα Φίσερ: Η ειρήνη του Τραμπ και το ζητούμενο των καιρών μας (με βιογραφικό του Φίσερ)

 

Γιόσκα Φίσερ: H Ευρώπη, οι ΗΠΑ, η επιστροφή του Τραμπ, το τέλος της Φιλελεύθερης Δύσης  - Δύο άρθρα και μία συνέντευξη

 

Γιόσκα Φίσερ: Η Αυτοκρατορία επιτίθεται. Είναι ξαφνικό;