Τίμοθυ Σνάιντερ: Γιατί η επίθεση στο Ιράν; Ο δικός μας απολυταρχισμός και η δική μας διαφθορά
Timothy Snyder: Why Attack Iran? Our Authoritarianism and Our Corruption, 28.2.2026, Thinking about - Timothy Snyder, Substack
Αναδημοσίευση σε γερμανική μετάφραση στην Süddeutsche Zeitung, 3.3.2026: Timothy Snyder: Warum Trump wirklich angreifen ließ
 |
| © Mark Schiefelbein / AP - via Der Spiegel |
Πώς θα καταλάβουμε τον πόλεμο με το Ιράν; Πρέπει να πάρουμε αποστάσεις από την προπαγάνδα. Και λαμβάνοντας υπόψη όσα γεγονότα γνωρίζουμε, ας αναρωτηθούμε: Γιατί άραγε συμβαίνει τούτος ο πόλεμος;
Τα γεγονότα οδηγούν σε δύο ερμηνευτικά πλαίσια. Το πρώτο δηλώνει ότι είναι ένας πόλεμος στο εξωτερικό ως μηχανισμός καταστροφής της δημοκρατίας στο εσωτερικό. Το δεύτερο δηλώνει ότι αυτός ο πόλεμος στο εξωτερικό είναι μια ψηφίδα στο ψηφιδωτό της προσωπικής διαφθοράς του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών.
Για όσους παρατηρούν από το εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, η πιο πιθανή οπτική γωνία είναι η εσωτερική πολιτική, όχι η εξωτερική. Οι πόλεμοι είναι εργαλεία για την υπονόμευση και την καταστροφή των δημοκρατιών. Με δεδομένο ότι έχουμε πολλά τέτοια παραδείγματα τόσο από τη σύγχρονη όσο και από την αρχαία δημοκρατία, και με δεδομένη την εν γένει συμπεριφορά του Τραμπ και των συμμάχων του, αυτή πρέπει να είναι μια από τις πιθανές ερμηνευτικές μεθόδους για να κατανοήσουμε αυτές τις επιθέσεις.
Τα γεγονότα οδηγούν σε δύο ερμηνευτικά πλαίσια. Το πρώτο δηλώνει ότι είναι ένας πόλεμος στο εξωτερικό ως μηχανισμός καταστροφής της δημοκρατίας στο εσωτερικό. Το δεύτερο δηλώνει ότι αυτός ο πόλεμος στο εξωτερικό είναι μια ψηφίδα στο ψηφιδωτό της προσωπικής διαφθοράς του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών.
Για όσους παρατηρούν από το εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, η πιο πιθανή οπτική γωνία είναι η εσωτερική πολιτική, όχι η εξωτερική. Οι πόλεμοι είναι εργαλεία για την υπονόμευση και την καταστροφή των δημοκρατιών. Με δεδομένο ότι έχουμε πολλά τέτοια παραδείγματα τόσο από τη σύγχρονη όσο και από την αρχαία δημοκρατία, και με δεδομένη την εν γένει συμπεριφορά του Τραμπ και των συμμάχων του, αυτή πρέπει να είναι μια από τις πιθανές ερμηνευτικές μεθόδους για να κατανοήσουμε αυτές τις επιθέσεις.
Η σχέση μεταξύ πολέμου στο εξωτερικό και εγχώριων απολυταρχικών και αυταρχικών τάσεων μπορεί να λάβει δύο βασικές μορφές: (1) πρέπει όλοι να συσπειρωθούμε επειδή υπάρχει πόλεμος και όλοι όσοι αντιτίθενται στον πόλεμο είναι προδότες· (2) πρέπει να διεξάγουμε τις επόμενες εκλογές υπό συγκεκριμένες συνθήκες, ευνοϊκές για το κόμμα που βρίσκεται στην εξουσία. Αυτό είναι απολύτως προβλέψιμο και θα 'πρεπε να είναι εύκολο να σταματήσει και μάλιστα να αντιστραφεί.
Η αμερικανική προπαγάνδα η σχετική με τα κίνητρα της εξωτερικής μας πολιτικής είναι αδύνατο να γίνει αξιόπιστη ως έχει. Όμως έμμεσα, μας οδηγεί στο δεύτερο πιθανό ερμηνευτικό πλαίσιο: Στην προσωπική διαφθορά.
Ο ισχυρισμός ότι το Ιράν επρόκειτο να κατασκευάσει σύντομα πυρηνικό όπλο δεν έχει αποδειχθεί. Είναι ακόμη πιο παράδοξος ως δικαιολογία για πόλεμο, δεδομένου ότι αυτή η ίδια κυβέρνηση έχει ήδη ισχυριστεί πολλές φορές ότι κατέστρεψε το ιρανικό πρόγραμμα πυρηνικών όπλων.
Το δεύτερο επιχείρημα της αμερικανικής προπαγάνδας είναι ότι το καθεστώς πρέπει να αλλάξει. Και αυτό είναι πολύ παράδοξο, δεδομένου ότι η αντίθεση στους πολέμους για αλλαγή καθεστώτων ξένων χωρών ήταν, υποτίθεται, βασική αρχή του κινήματος MAGA.
Η αμερικανική προπαγάνδα η σχετική με τα κίνητρα της εξωτερικής μας πολιτικής είναι αδύνατο να γίνει αξιόπιστη ως έχει. Όμως έμμεσα, μας οδηγεί στο δεύτερο πιθανό ερμηνευτικό πλαίσιο: Στην προσωπική διαφθορά.
Ο ισχυρισμός ότι το Ιράν επρόκειτο να κατασκευάσει σύντομα πυρηνικό όπλο δεν έχει αποδειχθεί. Είναι ακόμη πιο παράδοξος ως δικαιολογία για πόλεμο, δεδομένου ότι αυτή η ίδια κυβέρνηση έχει ήδη ισχυριστεί πολλές φορές ότι κατέστρεψε το ιρανικό πρόγραμμα πυρηνικών όπλων.
Το δεύτερο επιχείρημα της αμερικανικής προπαγάνδας είναι ότι το καθεστώς πρέπει να αλλάξει. Και αυτό είναι πολύ παράδοξο, δεδομένου ότι η αντίθεση στους πολέμους για αλλαγή καθεστώτων ξένων χωρών ήταν, υποτίθεται, βασική αρχή του κινήματος MAGA.
Όμως, ποιος μπορεί να ενδιαφέρεται άμεσα για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν; Ποιος το σκέφτεται και το ξανασκέφτεται, πιο πολύ και από την Ουάσιγκτον; Εάν υπεισέρχεται κάποιο είδος πραγματικής εξωτερικής πολιτικής εδώ, υποψιάζομαι ότι είναι η εξωτερική πολιτική χωρών τις οποίες η κυβέρνηση Τραμπ θεωρεί συμμάχους της στην περιοχή.
Το βασικό δομικό χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης περιφερειακής πολιτικής, είναι η αντιπαλότητα μεταξύ του Ιράν αφενός και των Αραβικών κρατών του Κόλπου συν το Ισραήλ αφετέρου. Δεδομένου ότι αυτό το δομικό χαρακτηριστικό είναι πολύ πιο σταθερό και ανθεκτικό στοιχείο της πολιτικής από τις αμφιταλαντευόμενες και αντιφατικές δηλώσεις της κυβέρνησης Τραμπ, είναι ένα καλό σημείο για να ξεκινήσουμε. Και πού οδηγεί;Οδηγεί σε προσωπική πολιτική ή μάλλον σε προσωπικό κέρδος. Δεδομένης της απίστευτα απροκάλυπτης διαφθοράς της κυβέρνησης Τραμπ, πρέπει να αναρωτηθούμε μήπως, τώρα πια, οι ένοπλες δυνάμεις των Ηνωμένων Πολιτειών χρησιμοποιούνται ως πολυπληθές υπαλληλικό προσωπικό για αύξηση της κερδοφορίας (used on a per-hire basis).
Τα Aραβικά κράτη του Κόλπου, τα οποία αντιτίθενται στο Ιρανικό καθεστώς, έχουν δημιουργήσει εξαιρετικά γενναιόδωρα πακέτα «αποζημιώσεων» για εταιρείες που συνδέονται προσωπικά με τον Τραμπ και με μέλη της οικογένειάς του. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επένδυσαν σε μια οικογενειακή επιχείρηση. Οι Σαουδάραβες έχουν δώσει πολλά, υπό μορφή de facto δώρου. Και μερικές φορές πρόκειται για δώρα στην κυριολεξία. Οι Καταριανοί έδωσαν στον Τραμπ ένα τζετ. Η λίστα είναι πολύ μεγάλη.
Και τώρα τί; Χρησιμοποιούμε στρατιωτική δύναμη για να πάρουμε το μέρος εκείνων ακριβώς των χωρών οι οποίες έχουν πλουτίσει τον Τραμπ και την οικογένειά του. Αυτό το σκηνικό αξίζει, το λιγότερο, να αναφέρεται, όταν μιλάμε γι αυτόν τον πόλεμο. Μαζί με την υπονόμευση της δημοκρατίας [εντός των ΗΠΑ], η προσωπική διαφθορά παρέχει ένα δεύτερο ερμηνευτικό πλαίσιο.
Τίποτε από τα ανωτέρω δεν αποτελεί υπεράσπιση του δολοφονικού καθεστώτος στην Τεχεράνη. Η ιρανική κυβέρνηση έχει εμπλακεί σε μαζικές δολοφονίες ειρηνικών διαδηλωτών. Και δεν έχουμε συνειδητοποιήσει το πραγματικό μέγεθος αυτής της σφαγής. Ασφαλώς μπορούμε να σκεφτούμε τρόπους αντιμετώπισης του αυταρχισμού και της διαφθοράς στο Ιράν. Μπορεί να είναι ένας συνδυασμός επίμονης εκστρατεία πίεσης και κυρώσεων με υποστήριξη προς την αντιπολίτευση και με προτάσεις για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων οικολογικών προβλημάτων, όπως π.χ. η τρομακτική έλλειψη νερού, η οποία, μαζί με τα άλλα, βρίσκεται και αυτή πίσω από μεγάλο μέρος των εκδηλώσεων πολιτικής αντιπολίτευσης στη χώρα αυτή. Δυστυχώς, τίποτα παρόμοιο δεν προσφέρει, ούτε και θα μπορούσε να προσφέρει, η κυβέρνηση Τραμπ. Το μόνο που έχει να προσφέρει ως αντίπαλο δέος στον αυταρχισμό και στην διαφθορά στο Ιράν, είναι ο δικός της αυταρχισμός και η διαφθορά.
Σε καιρούς πολέμου όπως τούτος, θα μας πουν να μην κάνουμε πολλές ερωτήσεις. Όμως στην πραγματικότητα, μια εποχή πολέμου είναι εποχή στην οποία πρέπει να τίθενται ερωτήσεις. Και πρέπει να τεθούν υπό το φως αυτών που ήδη γνωρίζουμε. Η υπόθεση που προκύπτει από τα υπάρχοντα στοιχεία είναι ότι τούτος ο πόλεμος μπορεί κάλλιστα να γίνεται (1) για την υπονόμευση της δημοκρατίας εντός των ΗΠΑ, (2) γιά τον πλουτισμό του Προέδρου. Ή και για τα δύο ταυτόχρονα. Αυτές είναι υποθέσεις, όχι αποδείξεις. Παρέχουν όμως τις στέρεες γραμμές για να ερευνούμε, καθώς θα μαθαίνουμε όλο και περισσότερα για τον πόλεμο αυτόν.
Ο πόλεμος δεν δημιουργεί μια νέα αρχή σβήνοντας όλα τα προηγούμενα, όπου ξαφνικά πρέπει να πιστέψουμε το παράλογο μόνο και μόνο επειδή το λέει ένας ηγέτης. Αντίθετα, ο πόλεμος παρέχει την ευκαιρία να δούμε τον πυρήνα του παραλογισμού και την καταστροφή που μας προτείνουν να αποδεχτούμε.
Ο Τραμπ σε αδύναμη θέση εντός ΗΠΑ - Έτσι γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνος
Nicola Abé: Donald Trumps gefährliche Schwäche, Der Spiegel, Κύριο Άρθρο, 2.3.2026, αποθηκευμένο και εδώ
Ο Ντόναλντ Τραμπ επανεφεύρε τον εαυτό του. Ο αυτοαποκαλούμενος «Πρόεδρος της Ειρήνης» τώρα στηρίζει τα πάντα τον πόλεμο. Από τότε που επέστρεψε στο αξίωμα έχει επέμβει στρατιωτικά σε επτά χώρες. Η επέμβαση στο Ιράν είναι η πιο εντυπωσιακή, η πιο εκτεταμένη και με τα πιο βαριά επακόλουθα.
Οι αντιφάσεις είναι προφανείς. Στην προεκλογική εκστρατεία του, ο Τραμπ υποσχέθηκε να τερματίσει τους πολέμους. Αυτός ήταν ένας από τους σκληρούς πυρήνες της υπόσχεσής του με το σύνθημα «Πρώτα η Αμερική». Στη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας περιγράφει τον εαυτό του ως ειρηνοποιό, ο οποίος χρησιμοποιεί τις ικανότητές του ως «διαπραγματευτής» (dealmaker). Μας έλεγε σε κάθε ευκαιρία, «έχω τερματίσει οκτώ πολέμους».
Τώρα, το «Πρώτα η Αμερική» δεν σημαίνει πια ότι θα επικεντρωθεί στις ΗΠΑ. Σημαίνει παγκόσμια κυριαρχία [...]
Οι αντιφάσεις είναι προφανείς. Στην προεκλογική εκστρατεία του, ο Τραμπ υποσχέθηκε να τερματίσει τους πολέμους. Αυτός ήταν ένας από τους σκληρούς πυρήνες της υπόσχεσής του με το σύνθημα «Πρώτα η Αμερική». Στη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας περιγράφει τον εαυτό του ως ειρηνοποιό, ο οποίος χρησιμοποιεί τις ικανότητές του ως «διαπραγματευτής» (dealmaker). Μας έλεγε σε κάθε ευκαιρία, «έχω τερματίσει οκτώ πολέμους».
Τώρα, το «Πρώτα η Αμερική» δεν σημαίνει πια ότι θα επικεντρωθεί στις ΗΠΑ. Σημαίνει παγκόσμια κυριαρχία [...]
[...] Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ δεν φαίνεται να έχει κάποια μακροπρόθεσμη στρατηγική. Αντ' αυτού, προέτρεψε τους Ιρανούς να αδράξουν την «ευκαιρία» και να πάρουν το πεπρωμένο τους στα χέρια τους. Αλλά πώς θα γίνει αυτό; Το ιρανικό καθεστώς είναι σαν ένας πολύποδας, βαθιά ριζωμένος στον πληθυσμό της χώρας. Τις ηγετικές θέσεις θα αναλάβουν νέα άτομα. Το χάος είναι ένα από τα πιθανά σενάρια.
Ο Τραμπ προχωρά με χαλαρότητα και αμεριμνησία, τόσο μεγάλη, που ακόμη και οι νεοσυντηρητικοί οπαδοί των παρεμβάσεων στο παρελθόν, ίσως δεν θα τολμούσαν ποτέ να επιδείξουν. Δεν σκέφτηκε ούτε καν να ζητήσει την έγκριση του Κογκρέσου, άν και το Αμερικανικό Σύνταγμα απονέμει στο Κογκρέσο την εξουσία να κηρύσσει πόλεμο. Είναι μάλλον περιττό να υπενθυμίσουμε ότι το διεθνές δίκαιο δεν επιτρέπει προληπτικά χτυπήματα, και ότι ο Τραμπ παρέκαμψε τα Ηνωμένα Έθνη. Αντίθετα, τα λόγια του ακούστηκαν σαν ηχώ του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου, όταν απαριθμούσε τις επί δεκαετίες παραβάσεις του ιρανικού καθεστώτος και επικαλούνταν «άμεσες απειλές» εναντίον των ΗΠΑ. Για τον Τραμπ, το πρώτιστο θέμα δεν είναι «ειρήνη ή πόλεμος». Το θέμα πάντα είναι ο Ντόναλντ Τραμπ.
Επομένως, δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η επίθεση έρχεται σε μια εποχή που τα πράγματα δεν πάνε καλά για τον Πρόεδρο στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Έρχεται μετά από εβδομάδες αστάθειας, στις οποίες ο Τραμπ υπέστη τη μία εγχώρια ήττα μετά την άλλη, αντέδρασε με ασυνάρτητες ομιλίες που σκόρπιζαν σύγχυση, και μάλιστα προτίμησε να πραγματοποιήσει τις συναντήσεις του με άλλους αρχηγούς κρατών κεκλεισμένων των θυρών.
Τον τελευταίο καιρό, ο Τραμπ περισσότερο αντιδρά στα γεγονότα παρά κυβερνά. Μετά τα γεγονότα της Μινεάπολης αναγκάστηκε να αλλάξει τις πολιτικές του, επειδή, μετά τους βίαιους θανάτους δύο Αμερικανών πολιτών, οι διαμαρτυρίες εναντίον της αντιμεταναστευτικής αστυνομίας του (ICE) συνεχίζονταν χωρίς σταματημό. Το σκάνδαλο Epstein κρέμεται σαν Δαμόκλειος Σπάθη πάνω από τον Λευκό Οίκο. Τα δημοσκοπικά ποσοστά αποδοχής του Τραμπ έπεσαν κατακόρυφα.
Και τελικά, το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε ένα από τα αγαπημένα του εγχειρήματα: Τους παγκόσμιους δασμούς. Το Δικαστήριο απέδειξε έτσι την ανεξαρτησία του. Και ενίσχυσε τη διάκριση των εξουσιών στις ΗΠΑ.
Σε περίπτωση που οι Ρεπουμπλικάνοι χάσουν την πλειοψηφία τους στη Βουλή των Αντιπροσώπων στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, θα γίνει ακόμη πιο δύσκολο να κυβερνά χωρίς να λαμβάνει υπόψη κανέναν προωθώντας την ατζέντα του.
Ο Τραμπ μετατρέπει την εσωτερική αδυναμία σε μάχη ενάντια σε εξωτερικούς εχθρούς, προκειμένου να συντηρήσει και ανακτήσει την πολιτική ισχύ του. Όσο περισσότερους μπελάδες έχει ο Πρόεδρος των ΗΠΑ στο εσωτερικό της χώρας, τόσο πιο επικίνδυνος γίνεται παγκοσμίως.
O
Timothy D. Snyder (1969, Οχάιο) διδάσκει ιστορία στο πανεπιστήμιο του
Yale. Ερευνά ιδιαίτερα την ιστορία της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης
στον 20ού αιώνα, καθώς και το Ολοκαύτωμα. Ερευνητικό έργο και διδασκαλία
στο Centre Nationale des Recherches Scientifiques, Παρίσι και στο
Πανεπιστήμιο Harvard (Olin Institute for Strategic Studies και Harvard’s
Center for International Affairs. Επίσης είναι μόνιμος εταίρος στο
Institute for Human Sciences, Βιέννη. Βραβείο Χάννα Άρεντ 2013.
Αρθρογραφεί στις εφημερίδες και περιοδικά International
Herald Tribune, The Nation, New York Review of Books, Times Literary
Supplement, The New Republic, Eurozine, Tygodnik Powszechny, the Chicago
Tribune και Christian Science Monitor.
Ο Τίμοθι Σνάιντερ
έχει αποκληθεί «ο κορυφαίος ερμηνευτής των σκοτεινών μας καιρών». Μόνον
λίγοι σοφοί σαν αυτόν έχουν περισσότερους από μισό εκατομμύριο
ακολούθους στο X και γράφουν βιβλία τα οποία μεταφράζονται σε δύο
δωδεκάδες γλώσσες. Το παγκόσμιο μπεστ σέλερ του On Tyranny
έχει ενθαρρύνει εκατομμύρια ανθρώπους στην Ουάσιγκτον, στο Κίεβο και
στο Χονγκ Κονγκ να υπερασπιστούν την ελευθερία και, αν χρειαστεί, να
αντισταθούν. 
τυραννία (Κυριάκος Παπαδόπουλος 2017), Σκέψεις για τον εικοστό αιώνα (με τον Tony Judt, Αλεξάνδρεια 2017), Αιματοβαμμένες χώρες - Η Ευρώπη μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν (Κυριάκος Παπαδόπουλος 2017), Τα Βαλκάνια ως Ευρώπη - 1821-1914 (επιμ., με την Katherine Younger, εκδ. Επίκεντρο, 2021)
Ο προσωπικός ακαδημαικός ιστοχώρος του Timothy D. Snyder
Timothy Snyder στο Institute for Human Sciences, Βιέννη
Αποστολές στη Νότια Αφρική και την Καμπότζη. Ως ανταποκρίτρια κοινοβουλευτικών θεμάτων, έγραφε για την κεντρική πολιτική σκηνή στο Βερολίνο. Ως ανεξάρτητη δημοσιογράφος εργάστηκε για τον τύπο και την τηλεόραση. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες στο Μόναχο. Ολοκλήρωσε την δημοσιογραφική της εκπαίδευση στη Σχολή Δημοσιογραφίας Zeitenspiegel στο Ρόιτλινγκεν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου