Αμυντική αυτονομία της Ευρώπης: Πώς; Με τί λογής Γερμανία; Για ποιό σκοπό; Τί λογής φιλελεύθερο δημοκρατικό κράτος να υπερασπιστούμε;

→ Φραντσίσκα Μπράντνερ: Η πιο Μοναχική Ήπειρος - Η Ευρώπη και το βάρος τηςΆμυνας της ←
Ετήσια Ευρωπαϊκή Διάλεξη 2026, Κέντρο Ευρωπαϊκών Σπουδών, Κολλέγιο St Antony's, Οξφόρδη, 14.05.2026 

 

Η Ετήσια Ευρωπαϊκή Διάλεξη για το 2025-2026 στο Κέντρο Ευρωπαϊκών Σπουδών του Κολλεγίου St Antony's της Οξφόρδης, αυτή τη χρονιά από την Φραντσίσκα Μπράντνερ, συμπρόεδρο του γερμανικού κόμματος των Πρασίνων και βουλευτή στην Bundestag, μαζί με την ιστορική ομιλία του Καναδού Πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνερ στο Νταβός, την «Διάλεξη Τσώρτσιλ» 2026 στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης από την Κάγια Κάλλας και βέβαια τις πολλές παρεμβάσεις του Μάριο Ντράγκι (o οποίος πρόσφατα τιμήθηκε από τον Δήμο του Άαχεν με το Βραβείο Καρλομάγνος), είναι συμβολές για να κατανοηθεί τί σημαίνει αλλαγή των καιρών για την Ευρώπη και όχι μόνον. Κυρίως είναι πρακτικοί οδηγοί για το δέον γενέσθαι, εφόσον άλλες εναλλακτικές λύσεις φαίνονται ήδη ουτοπικές και ανεδαφικές, ή «απαράδεκτες» όπως λέει η Μπράντνερ.

Καζιμίρ Μάλεβιτς, «Αθλητές», 1928–1932, εμπνευσμένο από την ουκρανική λαϊκή τέχνη © PD, via Neue Zürcher Zeitung

Το πρωτείο της πολιτικής - Δεν είναι η πρώτη φορά  που ο Ντράγκι είναι πιο πολιτικός από πολλούς πολιτικούς

Η Μπράντνερ μίλησε για την αμυντική αυτονόμηση της Ευρώπης. Από όλες τις πτυχές της ομιλίας της αναδύεται ένα πρόβλημα το οποίο δεν κατονομάζει ρητά, ωστόσο αφορά σε μέγιστο βαθμό, τόσο το τί θα γίνει με την αμυντική αυτονόμηση της ηπείρου, όσο και όλες τις άλλες μεγάλες προκλήσεις και δυσκολίες μπροστά στις οποίες βρίσκεται σήμερα η Ευρώπη. Στην πιο γενική ομιλία του στο Άαχεν, κατά την παραλαβή του Βραβείου Καρλομάγνος, ο Μάριο Ντράγκι το έθεσε απερίφραστα: Μπροστά στις τωρινές προκλήσεις, είτε αφορούν την οικονομία, είτε την άμυνα, είτε την θέση στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, για την Ευρώπη και για τα κράτη που αποτελούν την ΕΕ «το βαθύτερο πρόβλημα είναι πολιτικό».

Η Μπράντνερ μας θυμίζει ότι ο προβληματισμός για την ανάγκη ευρωπαϊκής αμυντικής και στρατηγικής αυτονομίας έχει μακρά προϊστορία. Αλλά μόνον μετά από το «σοκ» της επίθεσης Πούτιν εναντίον της Ουκρανίας το 2022 κόπηκαν τα «συγκαταβατικά χαμόγελα» και υπήρξαν αποφάσεις και οικονομικές ροές. Με την δεύτερη εκλογή Τραμπ στις ΗΠΑ και τις νέες καταστάσεις που έφερε στον πλανήτη, φαίνεται πως ο δρόμος προς την αμυντική αυτονομία είναι δρόμος χωρίς επιστροφή. Όπως είπε πρόσφατα και ο σημαντικός Βούλγαρος πολιτικός επιστήμονας Ιβάν Κράστεφ, επίσης ομιλητής στο Κέντρο Ευρωπαϊκών Σπουδών του Κολλεγίου St Antony's της Οξφόρδης (Ετήσια Διάλεξη για το 2023-2024), «η παλιά τάξη πραγμάτων δεν θα επιστρέψει»​. Ούτε θα ξαναδούμε την Αμερική που ξέραμε. Φυσικά, για την βραδυπορία και την καθυστερημένη δράση, την οποία επέβαλαν μόνον εξωτερικοί, δηλαδή εξωευρωπαϊκοί παράγοντες και η ανυπαρξία εναλλακτικής λύσης, το βαθύτερο πρόβλημα ήταν και είναι πολιτικό. Πολιτικών αντιλήψεων και, κυρίως, συσχετισμών πολιτικών δυνάμεων εντός των κρατών-μελών της ΕΕ, άρα και εντός της Ευρώπης ως όλου.

Καζιμίρ Μάλεβιτς, «Κορίτσια σε χωράφι»

Νέες ομαδοποιήσεις, νέα τεκτονικά ρήγματα, νέες διαχωριστικές γραμμές

Η Μπράντνερ δεν χρησιμοποιεί ούτε μια φορά τον όρο «Δύση», και αυτό ήδη λέει πολλά. Είναι μια ρεαλιστική αναγνώριση της νέας πραγματικότητας. Πολλές υπό διαμόρφωση νέες ομαδοποιήσεις, συσπειρώσεις και διαχωριστικές γραμμές στην παγκόσμια σκηνή δεν έχουν πολλή σχέση με αυτό που ξέραμε ως «πολιτική Δύση» μετά το 1945. Από την μία πλευρά, στην «πρώτη γραμμή» και στους πιο ενθουσιώδεις υποστηρικτές της ευρωπαϊκής αμυντικής αυτονόμησης ανήκουν, μεταξύ άλλων, οι τρείς Βαλτικές χώρες, πρώην χώρες-μέλη της παλιάς Σοβιετικής Ένωσης, καθώς και εκείνες οι Σκανδιναβικές χώρες οι οποίες ποτέ δεν υπήρξαν χώρες της «πολιτικής Δύσης»: Η Σουηδία, ένας από τους στυλοβάτες του παλιού Κινήματος των Αδεσμεύτων, η Φινλανδία με την γνωστή σχέση γεωπολιτικής ημιεξάρτησης από την τότε ΕΣΣΔ. Στην ίδια τροχιά έχει μπει και η Πολωνία, κεντρική χώρα του Συμφώνου της Βαρσοβίας (1955-1991), ίσως και η Ουγγαρία μετά την πολιτική αλλαγή.

Η ίδια η μαχόμενη Ουκρανία, κάποτε η δεύτερη σε μέγεθος χώρα-μέλος της τότε Σοβιετικής Ένωσης, στην πραγματικότητα είναι σήμερα ο πιο ισχυρός εγγυητής της όποιας γεωπολιτικής επιρροής της ΕΕ· είναι τώρα ένα είδος προπυργίου της Ευρώπης. Ήδη συνεισφέρει μεγάλες στρατιωτικές καινοτομίες, τεχνικής και στρατηγικής φύσης, στα πρώτα βήματα του έργου της αμυντικής αναβάθμισης της Ευρώπης, το οποίο πρέπει να γίνει εν μέσω ριζικών αλλαγών στην τέχνη του πολέμου. Γι΄ αυτό, αλλά και λόγω μεγέθους, «όταν έρθει ο καιρός», η Ουκρανία, θα πάρει μια θέση δίπλα στα 5 μεγάλα κράτη της ΕΕ (Γαλλία, Γερμανία, Πολωνία, Ισπανία, Ιταλία) και το Ηνωμένο Βασίλειο, και μαζί θα συναποτελούν την κεντρική ραχοκοκκαλιά της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης.

Από την άλλη πλευρά, στις χώρες τις πιο στενά συνδεδεμένες με τον ηγεμόνα της πάλαι ποτέ Δύσης, τις ΗΠΑ, ανήκουν σήμερα η Σαουδική Αραβία και άλλες χώρες - μεγάλοι παραγωγοί ορυκτών καυσίμων της Αραβικής Χερσονήσου. Φυσικά θα ήταν ακραία οξύμωρο σχήμα να κατατάξουμε στην πρώην ή νυν «Δύση» της οποιασδήποτε εκδοχής, αυτό το πετρελαιοπαραγωγό σύνολο του Αραβικού πυρήνα. Εξάλλου, στον πρόναο του Αμερικανικού ιερού βρίσκονται ίσως και καθεστώτα όπως της νέας Συρίας. Ενώ το μεγάλο Πακιστάν, η μοναδική μουσουλμανική πυρηνική δύναμη, εξελίσσεται σε  εξαιρετικά σημαντικό εξισορροπητή κοινής αποδοχής μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας.

Τούτων δοθέντων, η Εγγύς και Μέση Ανατολή ήταν και είναι για την Ευρώπη ένα ακόμη μεγάλο πολιτικό πρόβλημα, ή μάλλον πολιτικός γρίφος· και αναζητά σαφή απάντηση. Η πρώτη δόθηκε από την ηγεσία της ΕΕ και βασικές πολιτικές δυνάμεις, κυβερνώσες ή μη, των μεγάλων χωρών της ΕΕ, με την ευκαιρία του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν: «Αυτός ο πόλεμος δεν είναι δικός μας». Δεν αφορά την Ευρώπη. Είναι απάντηση - δήλωση αμυντικής αυτονόμησης. Είναι όμως κοινής αποδοχής εντός ΕΕ; Σε κύκλους Ελλήνων φιλελεύθερων, «Πειραιωτών λοστρόμων» και άλλων α λα καρτ ευρωπαϊστών ή κατά λάθος ευρωσκεπτικιστών, οι δηλώσεις της Κάγια Κάλλας και άλλων βορειοευρωπαίων αυτονομιστών προκάλεσαν ρίγη για την προσβολή στον ηγέτη της Δύσης. Και πολύ πόνο, διότι έρχεται καιρός να αποφασίσουν με ποιούς θα πάνε και ποιούς θ΄αφήσουν.

Η Μπράντνερ δεν ρίχνει δάκρυα για την Δύση, δηλαδή για εκείνο το όλον της «δικής μας πλευράς» του μετά το 1945 κόσμου, και για έναν άλλο λόγο ιστορικο-πολιτικής φύσης. Δεν νοσταλγεί, επειδή γνωρίζει πόσο ακριβές είναι αυτό που τόλμησε να εκστομίσει ο Καναδός Μαρκ Κάρνει: Ότι ακόμη και η μέχρι τώρα «ιστορία της διεθνούς τάξης πραγμάτων η οποία βασίζεται σε κανόνες, ήταν εν μέρει ψευδής». 

Την δεκαετία 1989-1999 ατόνησε και σιγά-σιγά χάθηκε η διαχωριστική γραμμή η οποία είχε χαραχθεί στη Γιάλτα τον Φεβρουάριο του 1945. Τώρα διασπώνται και οι πυρήνες των δύο μεγάλων στρατοπέδων «Δύση» - «Ανατολή» και σιγά-σιγά αρχίζουν να παίρνουν τη θέση τους νέες, πολύ διαφορετικές συσσωματώσεις.

Καζιμίρ Μάλεβιτς, «Κεφάλι Κοριτσιού»

 Η Γερμανία: Πρωτεργάτρια ή υπονομεύτρια της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης;

Ακριβώς επειδή δεν υπάρχει πια η Δύση όπως την ξέραμε, δηλαδή η μεταπολεμική πολιτική Δύση με ηγέτη τις ΗΠΑ, η οποία δέσμευε την Γερμανία να πορεύεται στον «σωστό δρόμο»,  ο πυρήνας αυτής της ομιλίας αφορά τους πειρασμούς και κινδύνους ενός «Γερμανικού ιδιαίτερου δρόμου» (Deutsche Sonderweg): Η Μπράντνερ ως Γερμανίδα θέτει με έμφαση και σκληρή ειλικρίνεια το πιο κρίσιμο πολιτικό πρόβλημα. Πρόβλημα που ήταν και παραμένει προς λύση. Η Γερμανία είναι ο ελέφαντας στο δωμάτιο της Ευρώπης, λέει. Αμυντική αυτονομία της Ευρώπης χωρίς Γερμανία με αμυντικές ικανότητες ανάλογες με το μέγεθος της, δεν γίνεται. Όμως, άν οικοδομηθεί ένας ισχυρός γερμανικός στρατός, χωρίς να είναι ενσωματωμένος σε μια κοινή ευρωπαϊκή στρατιωτική δομή, αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα «άγχος και κατάσταση αγωνίας για την Ήπειρο μας». Δηλαδή, να αρχίσει να καταστρέφει το έργο της αμυντικής αυτονομίας της Ευρώπης ήδη από την ώρα που τίθενται τα θεμέλια του. Αυτή την απαραίτητη προϋπόθεση για ισχυρή Ευρώπη, την έθεσε μεταξύ άλλων, για πολλοστή φορά και με έμφαση, ο Γιούργκεν Χάμπερμας στην τελευταία συνέντευξη του πριν πεθάνει.

Επί του πρακτέου, η Μπράντνερ δεν έχει αυταπάτες για τα βαθύτατα πολιτικά προβλήματα προς υπερνίκηση, μακροχρόνια ή συγκυριακά. Η σημερινή αδύναμη γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση, με πολιτικά ανεπαρκή καγκελάριο, είναι ένα από αυτά. «Η έλλειψη ιστορικής οξυδέρκειας» του καγκελάριου Μερτς, για ό,τι σχετίζεται με τη γερμανική στρατιωτική ισχύ, «προκαλεί, στην καλύτερη περίπτωση, κατάπληξη», λέει η Μπράντνερ.

Βαντίμ Μέλλερ, «Σύνθεση», 1918

Η μοναξιά του θεματοφύλακα: Τί λογής φιλελεύθερο δημοκρατικό κράτος;

Όμως, γιατί αμυντική ικανότητα με αυτονομία της Ευρώπης; Γιατί, έστω και ως «μοναχική ήπειρος» με την «μοναξιά του θεματοφύλακα», αξίζει να αποτρέψουμε έξωθεν απειλές; Γιατί, μέσω της αποτροπής, η Ευρώπη αξίζει «να παραμείνει, όπως ήταν στην καλύτερη της εποχή, μια δύναμη ειρήνης»; Τι να υπερασπιστούμε;  

Να υπερασπιστούμε την δική μας φιλελεύθερη δημοκρατία, λέει η Μπράντνερ. Όχι την οποιαδήποτε, αλλά εκείνη την συγκεκριμένη εκδοχή φιλελεύθερης δημοκρατίας την συνδεδεμένη «με την αρετή του πολίτη, τα καθήκοντα απέναντι στην κοινότητα, την ηθική και εκπαιδευτική μόρφωση πολιτών ικανών να αυτοκυβερνώνται». Η Μπράντνερ δεν φοβάται την λέξη «αρετή», και δη του πολίτη, την οποία ο καθιερωμένος, αγγλοσαξωνικής κοπής φιλελευθερισμός της «αρνητικής ελευθερίας» (Timothy Snyder) αποφεύγει, με το επιχείρημα ότι οι αξίες και οι τρόποι ζωής είναι ισότιμοι και δεν επιδέχονται αξιολόγηση («anything goes»). Υπονοεί ίσως, ότι άλλες μορφές φιλελευθερισμού, οι οποίες  «αφορούν πρωτίστως την απαλλαγή του πολίτη από τις παρεμβάσεις της κυβέρνησης και του κράτους», καταλήγουν εν τέλει στο σημερινό αδιέξοδο των ΗΠΑ, οι οποίες τώρα «βρίσκονται στο μέσο της αντιπαράθεσης με τον δικό τους ανελεύθερο (illiberal) γρίφο, το αποτέλεσμα της οποίας κανείς δεν μπορεί να προβλέψει».

Είναι και αυτό μια πτυχή, η πιο κρίσιμη, του βαθύτερου προβλήματος της Ευρώπης, του πολιτικού. Με αυτή την πτυχή δεν ασχολείται ο Μάριο Ντράγκι, ο άνθρωπος της οικονομίας κατά πρώτο λόγο, ούτε και θα μπορούσε: Οι πολίτες της Ευρώπης πρέπει να διαλέξουν όχι μόνον άν θέλουν να ζουν σε φιλελεύθερο δημοκρατικό κράτος, αλλά, επίσης, σε τί λογής φιλελεύθερο δημοκρατικό κράτος, με ποιές κατοχυρωμένες ελευθερίες και δικαιώματα. Και αυτό το κράτος είναι έργο σε εξέλιξη· αλλά εφόσον, ως πολίτες, είμαστε και οικοδόμοι του, πρέπει να είμαστε βέβαιοι ποιά είναι τα θεμέλια του και ποιό το σχέδιο, ποιά η σκοπιμότητα, ποιός ο προορισμός.

T.E. Lawrence («της Αραβίας»), 1888-1935

Η Ελλάδα (και η λοιπή Νοτιοανατολική Ευρώπη) ενώπιον της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης

Για την Γερμανία οι εικασίες περί «ιδιομορφίας» και οι πειρασμοί ενός εθνικού «ιδιαίτερου δρόμου» πηγάζουν από το μέγεθος της, την γεωγραφική θέση στο κέντρο της ευρωπαϊκής ηπείρου και την πολύ καθυστερημένη, σε σύγκριση με όλες τις άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, συγκρότηση της ως εθνικού κράτους (1871). Ιδού μια παράδοξη ομοιότητα δύο πολύ διαφορετικών χωρών: Όσοι Έλληνες βλέπουν την Ελλάδα ως «ειδική περίπτωση», το συνδέουν πάντα με το τί συνεπάγεται η γεωγραφία, ποιές οι σχέσεις της χώρας με τον εξ Ανατολών γείτονα, πόσο μεγάλη η ανισορροπία στα μεγέθη των δύο γειτόνων.

Ο πρόσφατος πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν, έφερε πάλι στην επιφάνεια αυτό που ξέραμε από την ιστορία των σχέσεων μας με τις Αραβικές χώρες της Εγγύς και Μέσης Ανατολής, αλλά και από την περιπετειώδη εξέλιξη των σχέσεων Ελλάδας - Ισραήλ από το 1949 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2010: Ο ακατάπαυστος αναβρασμός και οι επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις στο «μεγάλο όλον» της όχι και τόσο άμεσης γειτονιάς μας, στην φορτωμένη με ορυκτά καύσιμα Εγγύς και Μέση Ανατολή, ασκούν σημαντική επιρροή στην χροιά και στις προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής.

Τα ζητήματα αυτά είναι εξαιρετικά πολύπλοκα και πολύ κρίσιμα για να ειπωθεί εδώ κάτι συγκεκριμένο για το πώς συνδέονται με την Ευρωπαϊκή Αμυντική Ένωση. Ως προς την μεθοδολογία της προσέγγισης, ένα είναι σαφές: Ενόψει μιας κοινής ευρωπαϊκής άμυνας και οποιουδήποτε βαθμού αυτονόμησης από τις ΗΠΑ, μια μακροπρόθεσμη Ελληνική στρατηγική για τις σχέσεις Ελλάδας - Τουρκίας, πρέπει, εκτός των άλλων (Αιγαίο, Κύπρος, ΑΟΖ κτλ) να έχει και μια πτυχή για την Εγγύς και Μέση Ανατολή. Η επιφυλακτική και προσεκτική στάση της Τουρκίας στον πρόσφατο πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν λέει πάρα πολλά. Και μόνον άνθρωποι με αχαλίνωτη φαντασία θα μπορούσαν να σκεφτούν ότι υπάρχει περίπτωση να ηρεμήσει η Εγγύς και Μέση Ανατολή στο ορατό μέλλον. Τουλάχιστον όσο εξακολουθούν στον κόσμο να χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα.

Στο πεντάγωνο των ισχυρών περιφερειακών δυνάμεων (Ισραήλ, Ιράν, Σαουδική Αραβία, λιγότερο άμεσα Αίγυπτος και Τουρκία), οι ΗΠΑ, άν και βγαίνουν εξασθενημένες από τον πόλεμο, θα παραμείνουν εκεί ως μη έχουσες την πολυτέλεια της απόσυρσης. Τραμπικοί ή Δημοκρατικοί, αλλά ακόμη και οι πιο απομονωτιστές Αμερικανοί πολιτικοί, θέλουν τις ΗΠΑ ρυθμιστές των παγκόσμιων ροών ορυκτών καυσίμων. Είναι το οικονομικό μοντέλο, η μορφή καπιταλισμού των ΗΠΑ και ο τρόπος ζωής τους. Με δεδομένο το τεράστιο δυναμικό των αποθεμάτων πετρελαίου και αερίου στην Αραβική Χερσόνησο, ίσως η τελευταία περιοχή της υδρογείου από την οποία θα αποσυρθούν οι ΗΠΑ είναι η περιοχή του Περσικού Κόλπου και η ευρύτερη Μέση Ανατολή. Εκτός άν συμβούν εντελώς απρόβλεπτες, καθόλου πιθανές, αλλαγές στις κοινωνικο-πολιτικές κινήσεις και ιδεολογίες εντός των ΗΠΑ. Εν τω μεταξύ, νέοι ισχυροί παίκτες, διαμεσολαβητές και αντιπρόσωποι, όπως τώρα το Πακιστάν, προστρέχουν εκεί όπου πέφτουν τα νέα στοιχήματα. 

Η Ελλάδα πρέπει να αποφασίσει άν είναι και δική της υπόθεση το Μεσανατολικό χάος, το υπέρθερμο καζάνι πάνω από το πετρέλαιο, όσο αυτό θα συνεχίσει να βράζει και να εξαπολύει ολόγυρα καυτούς ατμούς. Δηλαδή, να αποφασίσει άν είναι συμφέρον της να εμπλέκεται ή, αντίθετα, να διασφαλιστεί από κάθε επαπειλούμενη διάχυση του χάους. Και άν θέλει να διασφαλιστεί παίρνοντας αποστάσεις, κάποιος άλλος πρέπει να γίνει το βαρύ καπάκι για να εμποδίζει κάθε καυτή διαρροή προς τα Δυτικά. Τώρα που η προσεκτική Τουρκία βγαίνει (όπως και η ΕΕ) ενισχυμένη από τούτο το στραπάτσο των ΗΠΑ και τις χωρίς στρατηγικό ειρμό κινήσεις του Ισραήλ, ίσως αξίζει να πάρει αυτή τον ρόλο του φράγματος. Αυτό θα ικανοποιήσει την Τουρκία, εκτός των άλλων και ως επωφελής έμμεση συνεργασία της με την Ευρωπαϊκή Αμυντική Ένωση. Και θα αφήνει ελεύθερη και ανενόχλητη την Ελλάδα για να προχωρήσει στην άμεση.

 

Γιώργος Β. Ριτζούλης 

 

→ Φραντσίσκα Μπράντνερ: Η πιο Μοναχική Ήπειρος - Η Ευρώπη και το βάρος τηςΆμυνας της ←
Ετήσια Ευρωπαϊκή Διάλεξη 2026, Κέντρο Ευρωπαϊκών Σπουδών, Κολλέγιο St Antony's, Οξφόρδη, 14.05.2026

❧

Katharina Dröge: «Η ΕΕ είναι πολύ πιο δυνατή & ακμαία από όσο νομίζει. Καιρός να το συνειδητοποιήσουμε»  

 

Κάγια Κάλλας, Διάλεξη Τσώρτσιλ 2026, Ζυρίχη: «Μια παγκόσμια τάξη πραγμάτων βασισμένη σε κανόνες σε εποχή πολιτικής της ισχύος»

 

Η Κάγια Κάλλας, η διάβρωση του διεθνούς δικαίου και η διάβρωση του δημόσιου λόγου στην Ελλάδα

 

Jürgen Habermas: Από εδώ και στο εξής πρέπει να συνεχίσουμε μόνοι μας ως Ευρωπαίοι 

 

Ο Χάμπερμας και οι υπνοβάτες

 

Florian Illies: Ευχαριστούμε Αμερική, όμως φτάνει πιά !  

 

Albrecht von Lucke: Δεν είναι «Μεταπολιτική» (πολιτική = καπιταλισμός) ! Αλλά το Πολιτικόν επιστρέφει. Και η πολιτική της ισχύος 

 

Ευρωσκεπτικιστές κατά λάθος

 

Dominique de Villepin: Οι τωρινές ΗΠΑ δεν αδιαφορούν για την Ευρώπη. Θέλουν να κάνουν τους Ευρωπαίους υποτελείς και υποτακτικούς τους