Οι δυνάμεις πίσω από τον Τραμπισμό έχουν εμμονή με την παρακμή των ΗΠΑ. Mε τον ανορθολογισμό τους την επιταχύνουν

Mathieu von Rohr: Trump ist besessen vom Niedergang Amerikas – und beschleunigt ihn mit diesem Krieg, Der Spiegel, 2 Απριλίου 2026. αποθηκευμένο και εδώ

 

Έχουν εμμονή με την παρακμή της Αμερικής. Και κάνουν ό,τι μπορούν για να την επιταχύνουν. Π.χ. πυροδότησαν αυτόν τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή χωρίς να έχουν σχέδιο εξόδου.

Αυτή η κρίση ίσως αλλάξει τον κόσμο, αλλά όχι όπως υποσχέθηκε ο Πρόεδρος των ΗΠΑ. Η Αμερική χάνει, η Κίνα κερδίζει.

 

Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε ενώπιον του έθνους το βράδυ της Πρωταπριλιάς, για να εξηγήσει στον λαό του για πρώτη φορά γιατί οδήγησε τις ΗΠΑ σε πόλεμο με το Ιράν, μίλησε επί δεκαεννέα λεπτά και δεν είπε τίποτα καινούργιο. Αντί για επιχειρήματα, καυχησιολογία, απειλές, αμετροέπεια. Μίλησε για βομβαρδισμούς που θα στείλουν τους Ιρανούς πίσω στην Εποχή του Λίθου. Αξιοσημείωτα έξυπνη στρατηγική για να κερδίσει τις καρδιές και τα πνεύματα του Ιρανικού λαού. Τους υποσχέθηκε ότι θα καταστρέψει τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας στο Ιράν. Όλα θα τελείωναν σε δύο - τρεις εβδομάδες. Είχε στα χέρια του όλα τα χαρτιά. Είχε ήδη νικήσει.

Ο Τραμπ μίλησε και πάλι για τη Βενεζουέλα ως λαμπρό προηγούμενο για το Ιράν. Μίλησε για την απαγωγή του εξουσιαστή της, του Νικολάς Μαδούρο. Όμως το μόνο που κατάφερε έτσι, ήταν να κάνει ακόμη πιο φανερό πόσο εσφαλμένες εκτιμήσεις είχε κάνει από την αρχή για το Ιρανικό καθεστώς. Ταυτόχρονα περιέγραψε το Ιράν ως μία από τις πιο ισχυρές χώρες στον κόσμο. Ωστόσο, ακόμη και πριν αρχίσει τούτος ο πόλεμος, το Ιράν ήταν, με την ευνοϊκότερη γι΄αυτό εκτίμηση, μια μεσαία δύναμη.
Αυτό που έδειξε ήταν ότι έχει χάσει εντελώς τον έλεγχο της κατάστασης Είναι η εικόνα ενός πολιτικού ηγέτη ο οποίος παραπάτησε, σκόνταψε και μπήκε σε μια περιπέτεια στην οποία δεν μπορεί να βάλει τέλος.

Πετρελαιοφόρο στον Περσικό Κόλπο, χτυπημένο από Ιρανικά drones - © Photo: Kuwait Petroleum Corporation / Reuters, via Der Spiegel

Ιδού η πραγματικότητα: Δεν υπάρχει καμιά αλλαγή καθεστώτος, καμία παράδοση του Ιράν, ούτε καν διαπραγματεύσεις.  Mε τον πόλεμο, οι εξουσιαστές του Ιραν δεν έχουν γίνει πιο πραγματιστές, αλλά ακόμη πιο ριζοσπαστικοί. Αντί να περιοριστεί το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, μετά τον πόλεμο μπορεί ακόμη και να  επεκταθεί. Και το Ιράν έχει αποδείξει, παρόλο που διαθέτει πολύ κατώτερα μέσα, ότι μπορεί να κρατήσει την παγκόσμια οικονομία όμηρο στο Στενό του Ορμούζ. Ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι αυτό δεν είναι πρόβλημα της Αμερικής. Άλλοι πρέπει να ενδιαφερθούν και να το αντιμετωπίσουν.

Αυτό που μπορεί να ακολουθήσει, ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας Fatih Birol το αποκαλεί μεγαλύτερη απειλή για την ενεργειακή ασφάλεια στην παγκόσμια ιστορία, χειρότερη από τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, χειρότερη από την Covid, χειρότερη από τη ρωσική επίθεση στην Ουκρανία [«This is indeed the biggest crisis ​in history... the current situation in global energy ​markets is worse than previous crises in ​1973, ⁠1979 and 2022 combined», Reuters, 21.4.2026]

Στις Φιλιππίνες έχει ήδη τεθεί σε ισχύ περικοπή των εργάσιμων ημερών της εβδομάδας σε τέσσερις. Στην Ινδία οι άνθρωποι μαγειρεύουν ξανά καίγοντας ξύλα.

Με αυτόν τον άσκοπο πόλεμο, η Αμερικανική αυτοκρατορία δεν καίει απλά και μόνον το πολιτικό της κεφάλαιο. Κυριολεκτικά καίει και τα πυρομαχικά της. Έχουν εκτοξευθεί πάνω από 850 πύραυλοι κρουζ Tomahawk. Για την αναπλήρωση αυτού του οπλοστασίου θα χρειαστούν χρόνια. Την ώρα που η Αμερική είναι με δεμένα τα χέρια στην Ουκρανία, και ενώ ήθελε κατά βάση να επικεντρωθεί στον Ειρηνικό, σπαταλά την στρατιωτική ισχύ της στην Μέση Ανατολή, δηλαδή σε εκείνο το μέρος, στο οποίο ο Τραμπ υποτίθεται ότι δεν ήθελε ποτέ να στείλει ξανά τα στρατεύματά του. Ο πόλεμος με το Ιράν είναι μια στρατηγική καταστροφή για τις ΗΠΑ.

Οι αυτοκρατορικές δυνάμεις σπάνια καταστρέφονται εξαιτίας μιας στρατιωτικής ήττας. Τις καταστρέφει η υπερβολική αυτοπεποίθηση, η πεποίθηση ότι η στρατιωτική υπεροχή ισοδυναμεί από μόνη της με ισχύ. Η Ρώμη είναι το πιο παλιό μάθημα: Οι λεγεώνες της παρέμειναν αξιόμαχες μέχρι το τέλος της. Αυτό που πρώτο κατέρρευσε ήταν οι θεσμοί της. Στην Βρετανική Αυτοκρατορία παρατηρούμε το ίδιο μοτίβο, με τη διαφορά ότι εξελίχτηκε με πιο γρήγορη ταχύτητα: Τον 19ο αιώνα, το Βασιλικό Ναυτικό ήταν ανώτερο από κάθε άλλο στόλο, παρόλα αυτά το Λονδίνο αναλώθηκε και βάλτωσε σε υπερβολικά πολλούς πολέμους σε πάρα πολλές ηπείρους. Ως μεμονωμένη, καθεμιά από τις εκστρατείες θα μπορούσε να αποβεί νικηφόρα. Όλες μαζί ταυτόχρονα, καταβρόχθισαν και ανάλωσαν το κεφάλαιο κάθε μορφής, ό,τι κρατούσε ενωμένη την Αυτοκρατορία: Τα οικονομικά της, τις συμμαχίες της και την μέχρι τότε πεποίθηση των συμμάχων της ότι το Λονδίνο ήξερε τι έκανε.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, την θέση τους ως παγκόσμιας υπερδύναμης τους δεν την κατέκτησαν αποκλειστικά και μόνον χάρις στις νίκες τους στα πεδία των μαχών. Μετά το 1945 δημιούργησαν ένα σύστημα στο οποίο συμμετείχαν οικειοθελώς και άλλοι: Συνέβαλαν θεσμοί, συμμαχίες, ηγεμονική θέση του δολαρίου, ηθική αξιοπιστία. Πολιτικό κεφάλαιο που συσσωρευόταν εδώ και πολλές γενιές. Τώρα ο Τραμπ το σπαταλάει συστηματικά μπροστά στα μάτια μας.
Στην Ευρώπη, ο Υπουργός Εξωτερικών Ρούμπιο απείλησε να «επαναξιολογήσει» το ΝΑΤΟ μετά το τέλος του πολέμου. Είναι η πιο κραυγαλέα αμφισβήτηση της Συμμαχίας από έναν εν ενεργεία Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ σε όλη την ιστορία της. Σύμμαχοι, τις βάσεις των οποίων η Αμερική θέλει να χρησιμοποιεί για έναν πόλεμο τον οποίο εκείνοι δεν υποστηρίζουν, στιγματίζονται ως δειλοί. Στη Μέση Ανατολή, ο Τραμπ καυχήθηκε δημόσια ότι ο Σαουδάραβας Πρίγκιπας διάδοχος δεν είχε λογαριάσει ότι θα βρισκόταν στην ανάγκη να «του φιλήσει τον πισινό». Όταν αντιμετωπίζεις συμμάχους με αυτόν τον τρόπο, εκείνοι δεν θα το ανέχονται επ' αόριστον.

Ενώ η Ουάσινγκτον ξοδεύει τα πυρομαχικά της και βλάπτει τις συμμαχίες της, το μόνο που χρειάζεται να κάνει το Πεκίνο είναι απλά να περιμένει. Ο Economist έβαλε στο εξώφυλλό του έναν χαμογελαστό Σι Τζινπίνγκ να κοιτάζει τον Τραμπ, και μια φράση αποδιδόμενη στον Ναπολέοντα: Ποτέ μην διακόπτεις τον εχθρό σου όταν κάνει λάθη. Ο Σι έχει συσσωρεύσει στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου επαρκή για αρκετούς μήνες, έχει εξασφαλίσει αλυσίδες εφοδιασμού και επενδύει εντονότατα σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Από την έναρξη του πολέμου, οι τρεις μεγαλύτεροι κατασκευαστές μπαταριών της Κίνας έχουν αυξήσει την χρηματιστηριακή αξία τους κατά συνολικά 70 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Αμερική του Τραμπ, η πιο εμμονική τα ορυκτά καύσιμα κυβέρνηση στον Δυτικό κόσμο, με τον πόλεμο του Ιράν επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση. Προς όφελος της Κίνας.

Βαθιά στις δυνάμεις του Τραμπισμού κρύβεται μια πικρή ειρωνεία: Έχουν εμμονή με την παρακμή της Αμερικής. Και την επιταχύνουν.

Και τι κάνουν στην πατρίδα τους; Στην ομιλία του, ο Τραμπ δήλωσε ότι η Αμερική μπορεί να αντέξει οικονομικά πολέμους. Όμως δεν αντέχει καθόλου να δαπανά για την φροντίδα των παιδιών, από παιδικούς σταθμούς έως νηπιαγωγεία. Δεν αντέχει καθόλου να δαπανά για Medicaid ή Medicare [Medicaid = πρόγραμμα υγειονομικής περίθαλψης στις ΗΠΑ για άτομα και οικογένειες με περιορισμένο εισόδημα και πόρους,  Medicare = αμερικανικό εθνικό πρόγραμμα ασφάλισης υγείας για άτομα άνω των 65 ή με αναπηρίες]. Η κρίση στο κόστος ζωής ήταν ήδη κυρίαρχο ζήτημα στη χώρα πριν από τον πόλεμο. Τώρα οι αυξανόμενες τιμές της ενέργειας επιδεινώνουν το πρόβλημα. Οι άνθρωποι που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα, θα παρουσιάσουν τον λογαριασμό. Στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Ο Τραμπ ζήτησε από τους Αμερικανούς να δουν αυτόν τον πόλεμο αναλογικά με άλλους πολέμους. Ο πόλεμος των ΗΠΑ στο Βιετνάμ κράτησε σχεδόν είκοσι χρόνια, στο Ιράκ σχεδόν εννέα. Ο πόλεμος του Τραμπ διαρκεί μόνον για έναν μήνα και κάτι. Αυτό, αξίζει να διαβαστεί δύο φορές για να καταλάβουμε τι σημαίνει: Μην ανησυχείτε, υπάρχουν πολύ χειρότεροι πόλεμοι, μπορεί να σας οδηγήσω και σε τέτοιους.
Ένας Πρόεδρος που λέει στους εξαντλημένους συμπατριώτες του ότι δεν έχει ακόμη κάνει όλα όσα μπορεί, για να προκαλεί δεινά σ' αυτούς και σ' ολόκληρο τον κόσμο, ενώ ταυτόχρονα δεν έχει σχέδιο για το πώς θα τελειώσει αυτό το κακό, δεν είναι ισχυρός ηγέτης. Είναι το ζωντανό παράδειγμα μιας παγκόσμιας δύναμης, η οποία έχει ξεχάσει ποιοί ήταν κάποτε οι στόχοι που έθετε στον εαυτό της.

Ο Mathieu von Rohr (1978) είναι Ελβετός δημοσιογράφος από την Λωζάνη, επικεφαλής του τμήματος διεθνών θεμάτων του Spiegel. Σπούδασε ιστορία και γερμανική φιλολογία στη Βασιλεία, έκανε τα πρώτα δημοσιογραφικά του βήματα στην εφημερίδα Oltner Tagblatt και από το 2000 στην εφημερίδα  Basler Zeitung. Από το 2004 έως το 2006 φοίτησε στη Σχολή Δημοσιογραφίας Henri Nannen στο Αμβούργο.

Εργάστηκε στις εφημερίδες Spiegel και Zeit καθώς και στο Tages-Anzeiger-Magazin. Από το 2006 στο τμήμα διεθνών θεμάτων του Spiegel, καλύπτοντας, μεταξύ άλλων, τον πόλεμο του Λιβάνου το 2006, τον πόλεμο των ναρκωτικών στο Μεξικό, την Αραβική Άνοιξη στην Τυνησία και την Αίγυπτο. Στα τέλη του 2011 ανέλαβε επικεφαλής του γραφείου του Παρισιού, επέστρεψε στο Αμβούργο το 2014 ως αναπληρωτής επικεφαλής του τμήματος διεθνών και από το 2019 επικεφαλής.

Είναι λέκτορας στην Ελβετική σχολή δημοσιογραφίας MAZ και διετέλεσε μέλος της κριτικής επιτροπής του Βραβείου Swiss Reporter.

 

Nils Gilman: Ο επερχόμενος οικολογικός ψυχρός πόλεμος

Bernard Zand: Τώρα άρχισε η πραγματική μάχη για την ενέργεια του μέλλοντος - «Πετρελαϊκά» εναντίον «ηλεκτρικών» κρατών, γεωπολιτική
  
Susanne Götze: «Πετρελαιοχώρες» εναντίον «Κρατών της Ηλεκτρικής Ενέργειας»

Η ιστορική ομιλία του Πρωθυπουργού του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ  στο Νταβός, Ιανουάριος 2026 (ελληνικά, Ανιχνεύσεις)
 
Naomi Klein : Τοξική νοσταλγία - Ο Πούτιν, ο Τραμπ και ο Φλεγόμενος Πλανήτης

 

Steven Sokol: «Την παλιά Αμερική δεν θα την ξαναδούμε» - Ο ιμπεριαλισμός στην εποχή Τραμπ και μετά