«Αλλαγή καθεστώτος»; Aπόπειρα πραξικοπήματος στις ΗΠΑ και πώς να αποτραπεί - του Τίμοθυ Σνάιντερ

Μήπως με τα λεγόμενα περί «αλλαγής καθεστώτος», αυτοί που κινούν το κουκλοθέατρο των Τραμπ, Ρούμπιο, Χέγκσεθ, Τζ. Ντ. Βανς και Σία, εννοούσαν αλλαγή καθεστώτος στη δική τους χώρα, και όχι στο Ιράν; Σύμφωνα με τον Τίμοθυ Σνάιντερ, μια απόπειρα για τέτοια αλλαγή καθεστώτος είναι ένα από τα ενδεχόμενα. Ένα πιθανό στρατήγημα είναι, πόλεμοι στο εξωτερικό να γίνουν οδηγοί προς μια δικτατορία στις ΗΠΑ. «Περίπλοκο και δύσκολο στρατήγημα», γράφει, διότι «η επιτυχία του εξαρτάται από εμάς», τους Αμερικανούς πολίτες. Μπορεί να πετύχει, μόνον «εάν δεν προβλέψουμε την πιθανότητα να γίνει ένα τέτοιο πραξικόπημα» και δεν αποκαλύψουμε με τί παραλλαγές μπορεί να «παιχτεί πάνω στην σκακιέρα».

Ο Σνάιντερ όχι τυχαία, χρησιμοποιεί σοφά το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο: «Από εμάς εξαρτάται» λέει, πράγμα που σημαίνει από αυτούς, από τους Αμερικανούς. Δηλαδή, βλέποντας το ζήτημα πιο γενικά, είναι δουλειά των Αμερικανών, και μόνον αυτών, να προσπαθήσουν να αντιμετωπίσουν τον Αμερικανικό κοινωνικό και πολιτικό παραλογισμό· δηλαδή να συγκρουσθούν πολιτικά για να άρουν το αδιέξοδο στο οποίο οδηγεί την χώρα τους η συνεχής όξυνση της «Αμερικανικής ιδιαιτερότητας» ως τρόπου ζωής, ως τρόπου του πολιτεύεσθαι εντός και εκτός των ΗΠΑ, ως τρόπου του οικονομείν, ως τρόπου του καταναλώνειν, ως τρόπου τροφοδοσίας με ενέργεια. Η πολιτική επικράτηση του κινήματος MAGA είναι η (προς το παρόν) κατάληξη αυτής της επί δεκαετίες μακράς πορείας των Αμερικανών στον «δικό τους δρόμο».

Εμείς οι Ευρωπαίοι, άλλα καθήκοντα έχουμε: Προάσπιση του εαυτού μας, αυτοπεποίθηση, αυτοδυναμία. Self-assertion, Selbstbehauptung, affirmation de soi, όπως λένε οι Γάλλοι και οι άλλοι. Στην πολιτική, στην άμυνα, στην οικονομία, στον πολιτισμό, στις αξίες, στην ενεργειακή - οικολογική πολιτική, στον ψηφιακό κόσμο. Πιο απλά, στρατηγική αυτονομία. Ή πιο ρεαλιστικά, περιορισμός των εξαρτήσεων, γεωπολιτικών, ενεργειακών, πολιτικών, τεχνολογικών, πολιτισμικών. Εδώ ανήκει και η αναζήτηση από την ΕΕ νέων, αμφίπλευρα επωφελών, συνεργασιών και συμμαχιών στον πλανήτη.

Μαζί και η Ελλάδα, εκ φύσεως ψηφίδα του ευρωπαϊκού παζλ, οφείλει να αναγνωρίσει την θέση της και ν' ανοίξει τα χαρτιά της. Ποιό το στίγμα της στην νέα διεθνοπολιτική κατάσταση; Πού οφείλει να στέκεται, «εκ φύσεως», λόγω αρχών, και επίσης, επειδή της συμφέρει εκεί να στέκεται; Κι άν τα τελευταία χρόνια η παρακμή στην ημεδαπή έχει πολλά νέα ονόματα (Predator, OΠΕΚΕΠΕ, τελευταίοι στην ΕΕ - μαζί με την Βουλγαρία - στην αγοραστική δύναμη, και πολλά άλλα), προϋπόθεση είναι να κάνoυμε και ένα αποφασιστικό βήμα για να αντιρροπήσουμε αυτήν την διαρκή «εθνική μας εντροπία». Ο ποιητής το είπε «άλμα πιο γρήγορο από την φθορά».

Γ. Ρ.

© The New Yorker

 

Timothy Snyder: The Next Coup Attempt. And How to Stop It, από τον προσωπικό ιστότοπο του T. Snyder Τhinking about...,  4.4.2026

  
Απέχουμε επτά μήνες από τις πιο σημαντικές ενδιάμεσες εκλογές στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών. Εν τω μεταξύ βρισκόμαστε σε πόλεμο. Αυτές είναι εκ φύσεως κατάλληλες συνθήκες για μια απόπειρα πραξικοπήματος, με την οποία ένας Πρόεδρος θα προσπαθήσει να ακυρώσει τις εκλογές και να αναλάβει μόνιμη εξουσία ως δικτάτορας. Αν το αναγνωρίσουμε αυτό, μπορούμε να τον εμποδίσουμε, να υπερνικήσουμε την κίνηση που μας έφερε σ' αυτό το σημείο και να κάνουμε μια στροφή προς κάτι καλύτερο.
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ μένουν προσκολλημένοι στη λογική της κλιμάκωσης του πολέμου, σύμφωνα με την οποία η αίσθηση της ήττας του σήμερα μπορεί να αντιστραφεί με το να κάνουν το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό τους αύριο. Ο Τραμπ περιβάλλεται από ανθρώπους οι οποίοι από τον πόλεμο βγάζουν λεφτά. Κάθε ημέρα πολέμου ενδυναμώνει ένα πολεμοκάπηλο λόμπι το οποίο έχει εξασφαλισμένη προσωπική πρόσβαση στον Πρόεδρο. Καθώς ο πόλεμος παρατείνεται, η πιθανότητα να γίνει εκμετάλλευση του και να χρησιμοποιηθεί ο πόλεμος για μια απόπειρα πραξικοπήματος, γίνεται όλο και μεγαλύτερη.
Ο Τραμπ μας λέει ότι αυτό που τον ενδιαφέρει είναι κυρίως να έχει διάρκεια η δική του χλιδή και δύναμη (άς σκεφτούμε την νέα αίθουσα χορού στον Λευκό Οίκο και το υπόγειο καταφύγιο κάτω από αυτήν). Πολλά από αυτά θα τα χάσει, άν το κόμμα του ηττηθεί κατά κράτος στις ενδιάμεσες εκλογές. Δηλώνει τακτικά την πρόθεσή του να κάνει παρεμβάσεις στις εκλογές. Το κόμμα του υποστήριξε ένα νομοσχέδιο, το οποίο άν περνούσε θα μετέτρεπε τις εκλογές σε φάρσα. Ο Τραμπ θέλει να αυξήσει τον αμυντικό προϋπολογισμό σε ποσοστό σχεδόν 50 %, χωρίς να δώσει λογαριασμό για το ποιός ακριβώς είναι ο προορισμός των χρημάτων. Αυτό από στρατηγική άποψη δεν έχει κανένα νόημα και πρέπει να γίνει αντιληπτό ως δωροδοκία εκείνων των ανθρώπων, τους οποίους ο Τραμπ υπολογίζει ως βοηθούς του για να εγκαθιδρύσει δικτατορία. Εν τω μεταξύ ο Χέγκσεθ εκκαθαρίζει την βαθμίδα των ανώτατων αξιωματικών του στρατού από ανθρώπους με αρχές
Εξαρτάται από εμάς να διακρίνουμε την αλληλεξάρτηση μεταξύ πολέμου και εκλογών: Ο Τραμπ θα επιδιώξει να εκμεταλλευτεί αυτόν τον πόλεμο (ή τον επόμενο πόλεμο) για να χειραγωγήσει τις εκλογές. Εμείς φέρουμε την ευθύνη για το τι θα ακολουθήσει.
Αυτό το πιθανό ενδεχόμενο μπορεί να φαίνεται τρομακτικό, ωστόσο η θέση του Τραμπ είναι αδύναμη. Αυτό το στρατήγημα (gambit), ένας πόλεμος στο εξωτερικό να γίνει οδηγός προς μια ημεδαπή δικτατορία, είναι περίπλοκο και δύσκολο. Η επιτυχία του εξαρτάται από εμάς. Μπορεί όμως να πετύχει, εάν δεν προβλέψουμε την πιθανότητα να γίνει ένα τέτοιο πραξικόπημα και δεν αποκαλύψουμε το συντομότερο τις παραλλαγές (variants) με τίς οποίες μπορεί να «παιχτεί πάνω στην πολιτική σκακιέρα» αυτό το στρατήγημα. Έχει επιχειρήσει ένα πραξικόπημα (ή, πιο τεχνικά, ένα αυτο-πραξικόπημα) ήδη μία φορά, τον Ιανουάριο του 2021. Δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι δεν θα προσπαθήσει να το κάνει ξανά.
Όπως πάντα, η ιστορία μπορεί να μας βοηθήσει να φανταστούμε το ορατό μέλλον. Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, αλλά διδάσκει. Γνωρίζουμε ότι ο πόλεμος προσφέρει τουλάχιστον πέντε είδη ευκαιριών για επίδοξους δικτάτορες. Ας εξετάσουμε τις κινήσεις που μπορεί να κάνει ο Τραμπ και πώς μπορούμε να τις σταματήσουμε. Τις παρουσιάζω ως πέντε σαφείς κατηγορίες. Φυσικά, στην πράξη, προκύπτουν μείγματα και προσαρμόζονται από μέρα σε μέρα. Ωστόσο, εαν γνωρίζουμε τις βασικές ιδέες εκ των προτέρων, μπορούμε να αναγνωρίσουμε την απειλή και να στρέψουμε κάθε είδους απόπειρα πραξικοπήματος εναντίον του Τραμπ.
Δεν είμαστε θεατές αυτού του δράματος καθώς εκτυλίσσεται. Είμαστε δρώντες παράγοντες μέσα σε κάθε σενάριο. Με το δεύτερο πληθυντικό, με το «εμείς», εννοούμε δημοσιογράφους που κάνουν ρεπορτάζ, δικαστές που είναι πιστοί στους νόμους, στρατιωτικούς που ακολουθούν το Σύνταγμα και προπαντός πολίτες που οργανώνονται, διαμαρτύρονται και ψηφίζουν. Αν γνωρίζουμε εκ των προτέρων τα σενάρια του πραξικοπήματος, ξέρουμε πότε να ανέβουμε στη σκηνή και που να επιτεθούμε.

Ιδού λοιπόν, τα σενάρια:

«Θα βγούνε πολλά λεφτά !»

1. Το Σταθερό Χέρι. Θα μας πουν: Ένας πόλεμος είναι σε εξέλιξη, επομένως δεν πρέπει να αλλάξουμε ηγεσία, ανεξάρτητα από το τι θα βγάλουν οι εκλογές. Αυτή η στάση αποφεύγει πονηρά τα ερωτήματα αν άξιζε να ξεκινήσει εξαρχής ο πόλεμος και αν αυτοί που έχουν τον έλεγχο της εξουσίας είναι οι πλέον κατάλληλοι για να κάνουν πόλεμο (ή ειρήνη). Το επιχείρημα του σταθερού χεριού έχει χρησιμοποιηθεί αμέτρητες φορές. Ηταν η στρατηγική του Τζορτζ Μπους του Νεότερου εναντίον του Τζον Κέρι στην προεδρική εκστρατεία του 2004. Αλλά ενώ ο Μπους χρησιμοποιούσε τέτοια επιχειρήματα για να κερδίσει τις εκλογές, ο Τραμπ πρέπει να τα χρησιμοποιήσει για να ανατρέψει τα αποτελέσματα εκλογών που το κόμμα του θα χάσει, κατά πάσα πιθανότατα με τεράστια διαφορά. Δεδομένου ότι οι δημοσκοπήσεις με ερώτημα τον πόλεμο είναι καταστροφικές για τον Τραμπ, βρίσκεται σε ασθενέστερη θέση από την τότε θέση του Μπους και πρέπει να κάνει πολύ περισσότερα. Δεν βγαίνει νόημα γιατί ένα σταθερό, υποτίθεται, χέρι, θα θέλει να χειραγωγήσει τις εκλογές. Εξάλλου, η συμπεριφορά του Τραμπ κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου έχει κάνει το χέρι του να φαίνεται (ακόμη) λιγότερο σταθερό. Για να χειραγωγήσει εκλογές, έχει ανάγκη μιας πιστής συναίνεσης της ελίτ που τον περιτριγυρίζει. Χρειάζεται συμμάχους οι οποίοι να είναι πρόθυμοι να παραβιάσουν τον Νόμο και το Σύνταγμα, να διακινδυνεύσουν όχι μόνο ποινή φυλάκισης αλλά και ιστορική ατίμωση ως άνθρωποι που ήθελαν να βάλουν ένα τέλος στην δημοκρατία. Τούτη την στιγμή, ο πόλεμος καταστρέφει αυτή την συναίνεση και οδηγεί ήδη στην απόλυση ορισμένων από τους πιθανούς χειραγωγούς των εκλογών. Φαίνεται πως είναι εύκολο να νικηθεί αυτό το επιχείρημα περί σταθερού χεριού το οποίο δεν πρέπει να εμποδίζεται από τα εκλογικά αποτελέσματα. Πρέπει όμως να κατανοήσουμε την λογική του και να εργαστούμε για να σπάσουμε την διάταξη των συμμάχων του Τραμπ, οι οποίοι θα ακολουθούσαν εντολές για χειραγώγηση των εκλογών. Πρέπει να ξέρουν ότι θα αποτύχουν και ότι θα βαρύνονται με τις συνέπειες για το υπόλοιπο της ζωής τους. Το μόνο πραγματικά σταθερό χέρι είναι το χέρι της δικαιοσύνης.

© The Guardian

2. Βοναπαρτισμός. Με αυτή την τακτική, ο επίδοξος δικτάτορας λέει: Ξέρω ότι θα θέλατε δημοκρατία στο εσωτερικό της χώρας, και γι' αυτό ας αποδείξουμε μαζί τον δημοκρατικό ζήλο μας διεξάγοντας έναν πόλεμο για να επιβάλλουμε τη δημοκρατία στο εξωτερικό. Αυτό έχει ως στόχο να δώσει στον τύραννο την δυνατότητα να διεκδικεί τον μανδύα της δημοκρατίας, ακόμη και όταν την ανατρέπει μέσα στη χώρα του. Αυτή η προσέγγιση βρισκόταν πίσω από τους Ναπολεόντειους πολέμους του αυθεντικού Ναπολέοντα. Τελειοποιήθηκε από τον Ναπολέοντα τον Γ΄ [τον Κάρολο Λουδοβίκο Ναπολέοντα Βοναπάρτη, τον ανεψιό του αυθεντικού πρώτου Αυτοκράτορα] στη δεκαετία του 1850 ως «διπλωματική εθνικότητα». Ωστόσο, ο Τραμπ δεν προσποιείται ότι νοιάζεται για τη δημοκρατία. Προτιμά τους δικτάτορες. Και μεταξύ των δικτατόρων, προτιμά τον Πούτιν πιο πολύ από όλους τους υπόλοιπους. Ωστόσο, οι σύμμαχοι του Τραμπ θα υποστηρίξουν ότι ο πόλεμος διαδίδει και εξαπλώνει «τον αμερικανικό τρόπο» ή κάτι τέτοιο. Αλλά τέτοια επιχειρήματα μπορούν εύκολα να καταρριφθούν. Είτε με αθέμιτη εκμετάλλευση εμπιστευτικών πληροφοριών για χρηματιστηριακές συναλλαγές (insider trading), είτε με στοιχήματα για πολιτικά γεγονότα, είτε με εμπορία όπλων, είτε με  τις υψηλότερες τιμές πετρελαίου (η περίπτωση Πούτιν) και βολικές άρσεις κυρώσεων, οι άνθρωποι περί τον Τραμπ βγάζουν χρήματα από αυτόν τον πόλεμο. Είναι πολεμοκάπηλοι στην κυριολεξία. Ό,τι καλό υπάρχει στην Αμερική, χάνεται σε αυτόν τον πόλεμο. Την ώρα που οι ολιγάρχες, ξένοι και εγχώριοι, βγάζουν δισεκατομμύρια δολάρια, την ώρα που μας ζητούν να θυσιάσουμε τα πάντα ανταλλάσσοντας τα με το τίποτε. Ο ίδιος ο Τραμπ έθεσε υποψηφιότητα με ένα πρόγραμμα που αποτελεί το αντίθετο του Βοναπαρτισμού: Όχι πόλεμοι στο εξωτερικό για τη δημοκρατία, αντίθετα, άς δαπανούμε χρήματα στο εσωτερικό. Αντ' αυτού, προτείνει την κατάργηση της χρηματοδότησης βασικών κατ΄ οίκον κοινωνικών υπηρεσιών, προκειμένου να δωροδοκήσει τις ένοπλες δυνάμεις με μια γελοία αύξηση της χρηματοδότησης στη διάρκεια ενός άσκοπου πολέμου.

© The Guardian

3. Εθνική ενοποίηση τύπου Μπίσμαρκ. Στην περίπτωση αυτή ο ηγεμόνας δεν προσποιείται πια ότι ενδιαφέρεται για τη δημοκρατία (πράγμα που ισχύει απόλυτα για τον Τραμπ), αλλά μιλάει για την ένωση του έθνους. Αυτή ήταν η μεγάλη επιτυχία του Όττο φον Μπίσμαρκ στην Κεντρική Ευρώπη μεταξύ 1864 και 1871. Πριν από τον Μπίσμαρκ η Γερμανία ήταν ένα πολιτισμικό σύνολο αλλά όχι ενιαίο κράτος. Σε εκείνη την εποχή της ανόδου του εθνικισμού, το ζήτημα ήταν ποιος θα κατάφερνε να συνενώσει πολλές επί μέρους γερμανικές ή γερμανόγλωσσες κρατικές οντότητες. Ο Πρώσος ηγέτης κέρδισε τρεις πολέμους, εναντίον της Δανίας, εναντίον της Αυστρο-Ουγγαρίας των Αψβούργων και εναντίων της Γαλλίας. Έτσι κατάφερε να δημιουργήσει τις συνθήκες για την εγκαθίδρυση μιας νέας, ενωμένης Γερμανικής Αυτοκρατορίας (Ράιχ, Reich = «αυτοκρατορία», «βασίλειο»). Επειδή η ενοποίηση επιτεύχθηκε με τη δύναμη των όπλων και όχι με επανάσταση ή με εκλογές (όπως ήλπισαν πολλοί Γερμανοί το 1848), το νέο κράτος ήταν εξ αρχής μια στρατιωτική μοναρχία, με ένα ουσιαστικά συμβολικό κοινοβούλιο. Αναμφίβολα, ο Τραμπ θα ήθελε αυτό το μοντέλο. Έχει όμως το πρόβλημα ότι είναι ανίκανος να κερδίσει έναν πόλεμο, πόσο μάλλον τρεις. Επίσης, ο πόλεμος που κάνει τώρα, δεν αντιμετωπίζει ένα πραγματικό εθνικό πρόβλημα των ΗΠΑ. Αντίθετα, φαίνεται να έχει ως στόχο την διάλυση της αμερικανικής δημοκρατίας. Το σχέδιο προϋπολογισμού των ΗΠΑ, το οποίο προτάθηκε από τον Τραμπ διαρκούντος του πολέμου, συνοψίζεται στο εξής: Ο πλούτος των εργαζομένων Αμερικανών θα μεταφερθεί σε ολιγάρχες, βιομηχανίες όπλων και εργολάβους στρατιωτικών υπηρεσιών, ενώ η κυβέρνηση θα παύσει να παρέχει βασικές υπηρεσίες. Χρησιμοποιεί τον πόλεμο για να προωθήσει την εξαθλίωση και την μετατροπή σε δουλοπάροικους όλων των Αμερικανών εκτός από μια μικρή ελίτ.

 

4. Θυσία κατά τα φασιστικά πρότυπα. Ο φασίστας ηγέτης σκοτώνει αρκετούς από τους ίδιους τους ανθρώπους του σε μια μεγάλη εκστρατεία, για να αρχίσουν οι επιζώντες να αποδέχονται την κοσμοαντίληψη του: Ότι τα πάντα είναι αγώνας, ότι οι εχθροί είναι παντού, ότι ο κόσμος όλος είναι μια συνωμοσία εναντίον μας κ.λπ. Ο θάνατος σε τεράστια κλίμακα γίνεται πηγή νοήματος, ενώνει τον Φύρερ με τον Λαό του. Κάτι από αυτό το βλέπουμε στον πόλεμο του Πούτιν στην Ουκρανία, όμως το κλασικό παράδειγμα ήταν η Ναζιστική εισβολή στην Σοβιετική Ένωση. Η ίδια η δυσκολία του πολέμου μετά το 1941 βοήθησε τα φασιστικά επιχειρήματα στη Γερμανία για περισσότερα από τρία χρόνια. Τα ημερολόγια του Βίκτορ Κλέμπερερ (Victor Klemperer) λένε πολλά γι' αυτό. Ωστόσο, ο Τραμπ, δεν διαθέτει ορισμένα από τα χαρακτηριστικά του ιστορικού φασισμού: Οι φασίστες της ιστορίας όντως πίστευαν στον αγώνα, και αυτό είναι κάτι που δεν πιστεύει ο Τραμπ. Αυτός πιστεύει στο να λέει λόγια και μετά να του δίνουν καλούδια σε ασημένιο πιάτο. Οι φασίστες πάντα πίστευαν στον πόλεμο. Ο Τραμπ προσηλυτίστηκε στον πόλεμο πολύ αργά στη ζωή του, όταν πείσθηκε ότι ο πόλεμος είναι ένας τρόπος για να καταγάγει εύκολες «νίκες» στο εξωτερικό, οι οποίες θα μπορούσαν να μεταφραστούν σε δικτατορία στο εσωτερικό. Καθώς καυχήθηκε ότι νίκησε στο Ιράν δεκάδες φορές ήδη, τώρα του είναι δύσκολο να ζητήσει την μεγάλης κλίμακας χερσαία εισβολή, η οποία είναι αναγκαία για να προκληθούν τεράστιες αμερικανικές απώλειες και να πυροδοτηθεί η αιματηρή φασιστική διαλεκτική των γεγονότων και των συναισθημάτων. Ακόμη κι αν διέταζε χερσαία εισβολή, αυτή κατά πάσα πιθανότητα δεν θα λειτουργούσε, ούτε από στρατιωτική ούτε από πολιτική σκοπιά. Δεν έχει κάνει καμία ιδεολογική προεργασία. Κανείς απ' όσους θα τον άκουγαν να μιλάει, δεν θα σκεφτόταν ότι ο Τραμπ πιστεύει σε έναν αγώνα για την επιβίωση [του έθνους]. Μέχρι το 1941, ο Χίτλερ είχε ήδη κερδίσει γρήγορους πολέμους στην Πολωνία και στη Γαλλία. Αυτό δημιούργησε την αίσθηση στους στρατιωτικούς διοικητές και τους πολίτες, οι οποίοι προηγουμένως έτρεφαν αμφιβολίες, ότι ήξερε τι έκανε. Πράγμα το οποίο, στη συνέχεια, άνοιξε τον δρόμο για ένα δεύτερο, πιο ιδεολογικό, στάδιο του πολέμου. Οι στρατιωτικοί διοικητές ίσως έχουν αμφιβολίες για τον Τραμπ. Για καλό και για κακό, ο Χέγκσεθ τους απολύει με ρυθμό ασυνήθιστα ταχύ εν καιρώ πολέμου. Επίσης, η παράλογη από στρατηγική άποψη ιδέα του Τραμπ ότι τούτη τη στιγμή πρέπει να αυξηθεί ο στρατιωτικός προϋπολογισμό κατά σχεδόν 50 %, πρέπει και αυτή να ερμηνευθεί υπ' αυτό το πρίσμα: Τα χρήματα προορίζονται ως πληρωμές για αξιωματικούς, στρατιώτες και ναύτες. Για ανθρώπους τους οποίους εμφανώς δεν σέβεται καθόλου σε όλη του τη ζωή, ανθρώπους των οποίων τις κηδείες αντιμετωπίζει ως ευκαιρία να πουλήσει τα δικά του επώνυμα εμπορεύματα.  Θέλει να τον βοηθήσουν σε ένα πραξικόπημα εναντίον των Αμερικανών πολιτών. Για πολλούς λόγους, αυτή η δωροδοκία θα 'πρεπε να αποτύχει. Όμως δεν θα αποτύχει, εκτός αν καταλάβουμε τι συμβαίνει.

5. Εκμετάλλευση της Τρομοκρατίας. Αυτό το τέχνασμα (ή μια παραλλαγή του) εξαρτάται από κάτι που θα συμβεί στη διάρκεια ενός πολέμου. [Το σενάριο είναι το εξής:] Ένας ξένος εχθρός πραγματοποιεί μια πράξη τρομοκρατικής βίας εναντίον Αμερικανών, παρέχοντας σε έναν επίδοξο δικτάτορα το πρόσχημα για να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης και να αναστείλει τις εκλογές. Τίποτε ακριβώς ίδιο με αυτό δεν έχει συμβεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, αν και μπορούμε να αναλογιστούμε τις αυτοκαταστροφικές μας αντιδράσεις μετά την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου. Από όλα αυτά τα σενάρια, αυτό είναι το πιο ελπιδοφόρο για τον Τραμπ. Και αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο μπορεί να μην γίνει πράξη: Οι Ιρανοί ηγέτες πρέπει να γνωρίζουν ότι ο Τραμπ θα επιδιώξει να εκμεταλλευτεί ένα τέτοιο γεγονός. Ασφαλώς στην ιρανική προπαγάνδα περιλαμβάνονται και απειλές εναντίον μεμονωμένων Αμερικανών ηγετών, αλλά φαίνεται απίθανο να τις κάνουν πράξη. Η Τεχεράνη έχει περισσότερα να κερδίσει με το να χλευάζει τον Πιτ Χέγκσεθ (όπως κάνει σε ένα πρόσφατο βίντεο), παρά με το να επιδιώκει να τον δολοφονήσει. Και πράγματι, δεδομένου του ιδιαίτερου συνδυασμού στρατηγικής ανικανότητας και «χριστιανικού» εθνικισμού του Χέγκσεθ, αυτόν τον άνθρωπο το καθεστώς στην Τεχεράνη πρέπει να τον βλέπει σαν θεόσταλτο εχθρό.
Μια άλλη πιθανότητα είναι η εξής: Οι μεν Ιρανοί δεν θα κάνουν τίποτε κακό εντός των ΗΠΑ, αλλά ο Τραμπ και οι άνθρωποι του θα προσποιηθούν ότι οι Ιρανοί κάτι έχουν κάνει. Ή, θα φτάσουν μέχρι και να οργανώσουν μια ψεύτικη τρομοκρατική επίθεση αυτοί οι ίδιοι. Είναι σημαντικό να έχουμε κατά νού ότι τέτοια πράγματα συμβαίνουν. Και τα έχουν κάνει εκείνοι ακριβώς οι άνθρωποι που θαυμάζει πιο πολύ στον κόσμο ο Τραμπ. Σκεφτείτε τις τρομοκρατικές επιθέσεις - «μαϊμού» (false flag terrorist attacks) στη Ρωσία το 1999, τις ανατινάξεις πολυκατοικιών με βόμβες που έβαλαν οι ρωσικές μυστικές υπηρεσίες, με τις οποίες ξεκίνησε μια αλυσίδα γεγονότων τα οποία βοήθησαν τον Πούτιν για να ξεκινήσει την πορεία του προς τη δικτατορία. Αυτή η «αυτο-τρομοκρατία» είναι μια Πουτινική στρατηγική και τότε λειτούργησε αποτελεσματικά. Πράγμα που σημαίνει ότι μπορούμε να σκεφτούμε ότι ο Τραμπ, ο πελάτης του Πούτιν που είναι στον Λευκό Οίκο, το έχει λάβει υπόψη. Ο Πούτιν είναι ένας από τους ανθρώπους που «ακούει» και παίρνει στα σοβαρά ο Τραμπ.

Όμως ο Τραμπ, σε αντίθεση με τον Πούτιν, δεν προέρχεται από τις μυστικές υπηρεσίες και είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι δεν θα αποτύγχανε άν προχωρούσε σε μια τέτοια επιχείρηση. Άλλωστε, ακόμη και οι Ρώσοι είχαν κάνει τότε κάποια λάθη. Επίσης είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι Αμερικανοί, οι οποίοι θα έπαιρναν εντολή να κάνουν κάτι τέτοιο, δεν θα διέρρεαν το σχέδιο πριν αυτό υλοποιηθεί. Διέρρευσε και στη Ρωσία, αναφέρθηκε πριν συμβεί, ωστόσο λειτούργησε. Ακόμη κι αν τελικά η «μαϊμού» επίθεση πραγματοποιούνταν, ο Τραμπ, για να σταματήσει τις εκλογές, θα έπρεπε, εκκκινώντας από το στάδιο της «αυτο-τρομοκρατίας», να προχωρήσει σε επιβολή καταστάσεως εκτάκτου ανάγκης και να οργανώσει κάποιο είδος εισβολής [δυνάμεων ασφαλείας ή του στρατού] στην ίδια του τη χώρα. Αλλά ποιοί θα κάνουν αυτή την «αυτο-εισβολή»; Η ICE είναι αντιδημοφιλής και ανεκπαίδευτη. Ο πόλεμος [κατά του Ιράν] δεν διεξήχθη με τρόπο που να κάνει τους στρατιωτικούς διοικητές να εμπιστεύονται τον Πρόεδρο. Και πάλι, πρέπει να δούμε την πρόταση του Τραμπ για αύξηση του αμυντικού προϋπολογισμού κατά σχεδόν 50 % ως ένα είδος δωροδοκίας παρακινούμενης από απόγνωση. Βάσιμοι στρατηγικοί λόγοι δείχνουν ότι πρόκειται για ιδέα τρελή, υπάρχει όμως πίσω της και ένας λόγος πολιτικός.

* * *

Στοιχεία των ανωτέρω σεναρίων μπορούν να γίνουν ένα άλλο μείγμα. Κάποια παραλλαγή του τρομοκρατικού σεναρίου είναι η καλύτερη επιλογή για τον Τραμπ. Επομένως, θα πρέπει να είμαστε (προς το παρόν για λόγους πρόληψης) προσεκτικοί απέναντι σε κάθε αφήγημα του Τραμπ για οποιαδήποτε τρομοκρατική επίθεση στο μέλλον. Μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι, ανεξάρτητα από την πραγματική προέλευση και το είδος της τρομοκρατικής επίθεσης, ο Τραμπ θα μας σερβίρει ένα βολικό αφήγημα,  το οποίοι θα στοχεύει στην εξυπηρέτηση ενός πραξικοπήματος και μιας δικτατορίας. Είναι απολύτως προβλέψιμο ότι την ευθύνη για οποιαδήποτε τρομοκρατική πράξη θα προσπαθήσει να την μετακυλίσει στους εγχώριους πολιτικούς του αντιπάλους και να απαξιώσει ή και να ακυρώσει τις εκλογές. Πρέπει από τώρα να εξετάσουμε και να αναλύσουμε διεξοδικά την υπόθεση για μια τέτοια αλυσίδα γεγονότων, για να βεβαιωθούμε ότι είμαστε έτοιμοι να την εμποδίσουμε και να στρέψουμε εναντίον του οποιαδήποτε προσπάθεια τέτοιου είδους.
Το σενάριο της τρομοκρατίας δεν πρέπει να λειτουργήσει. Πρέπει να το λάβουμε υπόψη εκ των προτέρων και να θεωρήσουμε τον Τραμπ υπεύθυνο για οποιοδήποτε γεγονός φρίκης στις Ηνωμένες Πολιτείες, το οποίο θα προκληθεί από τον τρελό πόλεμό του. Και επίσης, κανένα από τα άλλα σενάρια δεν πρέπει να λειτουργήσει, κανένας συνδυασμός τους. Και στην πραγματικότητα, αν είμαστε προσεκτικοί και ενεργοί, το μόνο που μπορούν να κάνουν όλα αυτά είναι να τον βλάψουν. Όμως δεν υπάρχει ουδέτερη θέση. Δεν μπορούμε να μείνουμε αδρανείς και να περιμένουμε από τους θεσμούς της δημοκρατίας να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους. Στην πραγματικότητα, η μόνη ευκαιρία του Τραμπ να πετύχει, με οποιοδήποτε από αυτά τα σενάρια, είναι η δική μας σιωπηρή συνεργασία με εκείνον. Μπορεί να φέρει σε πέρας ένα πραξικόπημα μόνον εαν εμείς αποφασίσουμε να υπακούσουμε εκ των προτέρων: Να προσποιηθούμε ότι για να γίνουν πραξικοπήματα, ποτέ δεν χρησιμοποιούνται προσχηματικοί πόλεμοι, μολονότι η ιστορία μας διδάσκει ότι χρησιμοποιούνται· και άν ξανασυμβεί, να προσφέρουμε στη συνέχεια δώρο στον Τραμπ την έκπληξή μας. Δηλαδή να του προσφέρουμε την μοναδική πηγή πολιτικής ισχύος η οποία μπορεί να μετατρέψει την αδύναμη θέση του σε ισχυρή.
Ο Τραμπ είναι αδύναμος, αλλά η αδυναμία έχει σημασία μόνον αν την θέση του αδύναμου την αντιμετωπίσουμε ως ευάλωτη θέση και ωθήσουμε τον αδύναμο προς την ήττα. Εκείνος θα προσπαθήσει να μετατρέψει την αδύναμη θέση του σε ισχυρή, και αυτή η προσπάθεια του θα αποκαλύψει περαιτέρω τρωτά σημεία που πρέπει να γίνουν αντιληπτά και να τα αξιοποιήσουμε. Όλες οι πολιτικές του τον καθιστούν ευάλωτο· κατ΄ εξοχήν ο πόλεμος τον κάνει ευάλωτο. Και κάθε τέχνασμα για να εκμεταλλευτούν τούτο τον πόλεμο θα 'πρεπε να κάνει επιρρεπείς στην ήττα αυτόν και το κόμμα του και να δυσφημεί το απολυταρχικό του κίνημα οριστικά και για πάντα.
Μια απόπειρα πραξικοπήματος δεν είναι καθόλου αδιανόητη. Ο Τραμπ έχει κάνει κάτι τέτοιο και στο παρελθόν και το δηλώνει σαφώς ότι είναι κάτι που το σκέφτεται τώρα. Εάν αυτό το αναλογιστούμε τώρα, άν αναλογιστούμε με ποιό τρόπο μπορεί να συμβεί, το κάνουμε λιγότερο πιθανό. Στην πραγματικότητα το αποτρέπουμε. Η γνώση της ιστορίας μπορεί να αλλάξει το μέλλον. Αν θυμόμαστε όσα η ιστορία μας δείχνει ότι είναι πιθανά ενδεχόμενα, τότε μπορούμε να αποτρέψουμε την επιτυχία ενός πραξικοπήματος. Και να στρέψουμε οποιαδήποτε απόπειρα εναντίον του υποκινητή.

 

Τίμοθυ Σνάιντερ: Γιατί η επίθεση στο Ιράν; Ο δικός μας απολυταρχισμός και η δική μας διαφθορά

 

Τίμοθυ Σνάιντερ: Εμείς οι δυό ενάντια στον κόσμο όλο - Τι κοινό έχουν η Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν και οι ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ

 

Τίμοθι Σνάιντερ: «Ο Θεός είναι Ρώσος» - Ιβάν Ιλίν, ένας ακόμη φιλόσοφος στην υπηρεσία του απολυταρχισμού - Από τον Τσάρο και το 1917 έως το κλεπτοκρατικό κράτος 

 

O Timothy D. Snyder (1969, Οχάιο) διδάσκει ιστορία στο πανεπιστήμιο του Yale. Ερευνά ιδιαίτερα την ιστορία της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στον 20ού αιώνα, καθώς και το Ολοκαύτωμα. Ερευνητικό έργο και διδασκαλία στο Centre Nationale des Recherches Scientifiques, Παρίσι και στο Πανεπιστήμιο Harvard (Olin Institute for Strategic Studies και Harvard’s Center for International Affairs. Επίσης είναι μόνιμος εταίρος στο Institute for Human Sciences, Βιέννη. Βραβείο Χάννα Άρεντ 2013.

Αρθρογραφεί στις εφημερίδες και περιοδικά International Herald Tribune, The Nation, New York Review of Books, Times Literary Supplement, The New Republic, Eurozine, Tygodnik Powszechny, the Chicago Tribune και Christian Science Monitor.

Ο Τίμοθι Σνάιντερ έχει αποκληθεί «ο κορυφαίος ερμηνευτής των σκοτεινών μας καιρών». Μόνον λίγοι σοφοί σαν αυτόν έχουν περισσότερους από μισό εκατομμύριο ακολούθους στο X και γράφουν βιβλία τα οποία μεταφράζονται σε δύο δωδεκάδες γλώσσες. Το παγκόσμιο μπεστ σέλερ του On Tyranny έχει ενθαρρύνει εκατομμύρια ανθρώπους στην Ουάσιγκτον, στο Κίεβο και στο Χονγκ Κονγκ να υπερασπιστούν την ελευθερία και, αν χρειαστεί, να αντισταθούν. 

Είναι ο συγγραφέας πολλών βιβλίων με θέμα την ιστορία της Ευρώπης, μεταξύ αυτών Bloodlands, Europe Between Hitler and Stalin (2010) και Black Earth, The Holocaust as History and Warning  (2015), ήδη μεταφρασμένα σε 20 γλώσσες. Επίσης Thinking the 20th Century (μαζί με τον Tony Judt, 2011), The Red Prince: The Secret Lives of A Habsburg Archduke (2008), Stalinism and Europe: Terror, War, and Domination 1937-1947 (επιμέλεια, μαζί με τον Ray Brandon), On Tyranny: Twenty Lessons from the Twentieth Century (2017)

Ελληνικά: Η δική μας ασθένεια (Στερέωμα 2022), Ο δρόμος προς την ανελευθερία - Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική (εκδ. Κυριάκος Παπαδόπουλος 2018), Απέναντι στην τυραννία (Κυριάκος Παπαδόπουλος 2017), Σκέψεις για τον εικοστό αιώνα (με τον Tony Judt, Αλεξάνδρεια 2017), Αιματοβαμμένες χώρες - Η Ευρώπη μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν (Κυριάκος Παπαδόπουλος 2017), Τα Βαλκάνια ως Ευρώπη - 1821-1914 (επιμ., με την Katherine Younger, εκδ. Επίκεντρο, 2021)

 

Timothy Snyder, Thinking about  -  https://snyder.substack.com/

 

 Ο προσωπικός ακαδημαικός ιστοχώρος του Timothy D. Snyder

 

Timothy Snyder στο Institute for Human Sciences, Βιέννη