Ο Βολόντιμιρ Ζελένσκυ για την Ευρώπη
◙ «Μερικοί Ευρωπαίοι ηγέτες, μπορεί μεν να κατάγονται από την Ευρώπη αλλά δεν είναι με την Ευρώπη. Πολύ συχνά κάποιοι Ευρωπαίοι στρέφονται εναντίον του εαυτού τους αντί να ενωθούν [...] Αγαπητοί φίλοι, δεν πρέπει να αυτοϋποβιβαζόμαστε στη δεύτερη κατηγορία. Ποτέ δεν πρέπει να αποδεχτούμε ότι η Ευρώπη μας είναι απλά και μόνον μια σαλάτα από μι-κρά και μεσαία κράτη, σαν λίθοι πλίνθοι κέραμοι ατάκτως ερριμένοι»
[...] Η Αμερική αλλάζει, αλλά κανείς δεν ξέρει προς τα που ακριβώς το πάει [...] η Ευρώπη αντιμετωπίζει πρόκληση, ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής τίθεται υπό αμφισβήτηση».
Crans Montana, καταστροφή και απορρύθμιση, φιλελευθεριστί deregulation. Στην Ελβετία ρε γαμώτο;
Εδώ και καιρό, προπαγανδίζεται επίμονα ότι οι «υπερβολικές» ρυθμίσεις των οικονομικών δραστηριοτήτων (ακριβέστερα, κάποιων επιλεγμένων από τους προπαγανδιστές), οι πολύ περιεκτικοί κανονισμοί και οι υποχρεωτικές προδιαγραφές, κάνουν κακό. Κακό στην οικονομία και στην ευημερία, λένε. Έχει εφευρεθεί και η λέξη «υπερρύθμιση» (overregulation). Την ορίζουν ως το δηλητήριο για την οικονομία. Για τις ρυθμίσεις και κανονισμούς έχει επιστρατευθεί ως libertarian δυσφημιστικό συνώνυμο ο μισητός όρος «γραφειοκρατία», για να τονισθούν, ως αντίθεση του, τα υποτιθέμενα καλά, τα οποία υπόσχεται η απορρύθμιση.
Στους διστακτικούς κλείνουν το μάτι: Χαλαρά, παιδιά. Εν ανάγκη, καλά υπόσχεται και η μη «σχολαστική» εφαρμογή κανονισμών και ρυθμί-σεων. Όσων, άν καταργηθούν, θα ξεσπάσει σκάνδαλο.
Η deregulation θα μπορούσε να αναγορευτεί ως η πιο επιτυχημένη λέξη των μετά την πανδημία Covid χρόνων. Διότι τυγχάνει αποδοχής, άρα, στο βαθμό του δυνατού, και εφαρμογής στην πράξη. Και παράγει καρπούς, διατί να το κρύψωμεν άλλωστε;
Ας μη κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλο μας, λοιπόν. Είναι και δικοί της καρποί (άν και όχι αποκλειστικά δικοί της), μεταξύ άλλων ακόμη και γεγονότα όπως η σύγκρουση στα Τέμπη και τώρα η φρικτή πρωτοχρονιάτικη φωτιά στο μπαρ του Crans-Montana, αυτή που έκαψε δεκάδες νέα παιδιά.
Δεν υπάρχει ούτε ένα Άρθρο του Κανονισμού Πυροπροστασίας οποιασδήποτε χώρας στην Ευρώπη, το οποίο να μην είχε παραβιαστεί στον Ελβετικό τόπο της φρίκης. Όχι σε χώρα των Βαλκανίων ή της Μεσογειακής ζώνης. Στην πάμπλουτη Ελβετία, στον πιο glamour τόπο των χειμερινών Άλπεων. Το τί μπορεί να συνεπάγεται αυτό, το συνειδητοποίησαν ανήμερα Πρωτοχρονιά του 2026. Όμως, το συνειδητοποίησαν πράγματι;
Η hot οικονομία έχει αντικαταστήσει τον καυτό θεό Μολώχ, στην αγκαλιά του οποίου κάποτε έψηναν τα παιδιά τους οι πιο ευνοημένοι πιστοί του. Για να ευαρεστηθεί ο θεός και να συνεχίσει να τούς το ανταποδίδει.
Vae iuvenibus !
Οι ΗΠΑ σήμερα
Tι απομένει να κάνουμε εμείς, οι Ευρωπαίοι;
Οι ΗΠΑ στα χρόνια πριν την ήττα στο Βιετνάμ, ήταν παντοδύναμη υπερδύναμη, όπως άλλωσε και η ΕΣΣΔ. Με άνεση έκαναν τότε και οι δύο τις «δουλειές» τους σε κάθε γωνιά του πλανήτη και σταματούσαν μόνον όπου ερχόταν σε αντιπαράθεση μεταξύ τους (π.χ. κρίση πυραύλων στην Κούβα). Αυτό άρχισε να αλλάζει μετά τις στρατιωτικές και πολιτικές ήττες στο Βιετνάμ και στο Αφγανιστάν αντίστοιχα.
Σήμερα ΗΠΑ και Ρωσία είναι στρατιωτικοί γίγαντες (οι ΗΠΑ είναι και οικονομικός γίγας, μέχρι νεωτέρας) αλλά αμφότεροι με πήλινα πολι-τικά πόδια.
Ωστόσο, η μεν Ρωσία είναι κλασική απολυταρχία και λειτουργεί έτσι, στοιχειωδώς αποδοτικά, με την σταθερότητα που μπορούσαν να έχουν οι καθαρά αντιδραστικές, μοναρχικές πολιτικές εξουσίες του 19ου Αιώνα. Λειτουργεί όπως λειτουργούσαν στο εσωτερικό τους, αλλά επίσης πιέζοντας στρατιωτικά τον άμεσο περίγυρο τους η τότε Αυτοκρατορική Ρωσία της Μεταναπολε-όντειας εποχής, η δικέφαλη Μοναρχία των Αψ-βούργων, η Γαλλία της Παλινόρθωσης, η Πρω-σία, αλλά και η Βικτωριανή Αγγλία
Αντίθετα, οι ΗΠΑ, άν τις δούμε από τη σκοπιά του πολιτικού συστήματος, ή συνταγματικά, ή και ως νομικό-πολιτικό πολιτισμό εντός μιας αντιπροσωπευτικής δημοκρατικής τάξης πραγμάτων, είναι πολιτικό αναρχομπάχαλο. Ως πο-λιτικός πολιτισμός είναι παγιδευμένη σε μια απολιθωμένη, παλαιολιθική μορφή Δημοκρατίας, υπό συνταγματικό καθεστώς του 19ου Αι-ώνα. Στο παγκόσμιο συστημα και στη γεωπολιτική του 1967 ή ακόμη του 1989, αυτό λειτουργούσε επαρκώς. Όμως εν έτει 2023 δεν λειτουργεί. Παράγει γενικευμένο ανορθολογισμό.
Ποιός φανταζόταν στην εποχή του Βιετναμικού Πολέμου, στη δεκαετία του 1970, ότι 40-50 χρόνια μετά, θα μπουκάριζαν στο Καπιτώλιο της Ουάσιγκτων «αντισυστημικά» φρικιά με κέ-ρατα και με αρκουδοτόμαρα, με καλάσνικωφ στα χέρια, για να ενθρονίσουν ξανά τον ηττημένο στις εκλογές αγαπημένο τους Πρόεδρο;
Αν δούμε τη μεγάλη εικόνα, το χειρότερο μειονέ-κτημα των ΗΠΑ και πηγή των πολιτικών κακών είναι ο λεγόμενος Αμερικανικός τρόπος ζωής. Στις ΗΠΑ αγοράζουν ακόμη τη βενζίνη για τα αυτοκίνητά τους στο 1/2 της τιμής που κοστίζει το ίδιο εμπόρευμα στην Ελλάδα, στη Γερμανία, στην Ισπανία ή στην Πολωνία. Την ίδια στιγμή, όλοι οι επιστημονικοί δείκτες κοινωνικών ανισοτήτων κατατάσσουν στις ΗΠΑ σε ίδιο επίπεδο με τις Μεσανατολικές χώρες ή με το Μεξικό και με την Βενεζουέλα. Καμιά σχέση με την ηπειρωτική Ευρώπη, τουλάχιστον την βορείως των Άλπεων.
Ο λεγόμενος Αμερικανικός τρόπος ζωής δεν είναι διατηρήσιμος. Η εμφανής πια αποτυχία του είναι η αιτία που μετά το 1980 διέβρωσε το πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ και τώρα το καταστρέφει.
Η Ευρώπη πρέπει να διασφαλιστεί για να είναι ανθεκτική σε ενδεχόμενη ολική αποτυχία των ΗΠΑ. Αυτό συνεπάγεται, πρώτα-πρώτα, χειροπιαστά και πολύ σκληρά πράγματα. Είναι καιρός να αποκτήσει η ΕΕ την πιο συνεκτική κοινή πολιτική άμυνας και ασφάλειας που ταιριάζει σε μια Ένωση κρατών. εν μέρει με ομοσπονδιακά χαρακτηριστικά. Να αποκτήσει κοινό στρατό με ισχυρή κοινή δύναμη αποτροπής.
Δύσκολο αλλά αναγκαίο - ανάγκα και Θεοί πείθονται. Άλλη εναλλακτική λύση δεν έχει.
Οι πραγματικοί δημοκράτες και οπαδοί της μα-χόμενης δημοκρατίας θα είναι οι κινητήριες δυνάμεις γι αυτόν τον δύσκολο και οδυνηρό μετασχηματισμό. Στις αυθεντικά δημοκρατικές πολιτικές δυνάμεις των χωρών της Ένωσης, αρχίζοντας από τις Πράσινες και Σοσιαλιστικές (ή Σο-σιαλδημοκρατικές, το ίδιο είναι), φθάνοντας μέ-χρι και όσες Συντηρητικές και Φιλελεύθερες όχι μόνον διακηρύσσουν αλλά και εννοούν ότι το φι-λελεύθερο δημοκρατικό κράτος, δηλαδή αυτό με δικαιώματα και ελευθερίες, αξίζει να συντηρηθεί και να βελτιωθεί, τίθενται νέα καθήκοντα: Βιωσιμότητα, κοινωνική συνοχή, συμφιλίωση με τη φύση, ανθεκτικότητα έναντι διακινδυνεύσεων. Και γεωπολιτικών. Αυτό το έργο είναι πεδίον δόξης λαμπρόν και για ό,τι αξίζει να λέγεται μια εκδοχή Αριστεράς άξια της εποχής μας. Δηλαδή δημοκρατική και ανανεωτική.
Οι ΗΠΑ είναι δημοκρατία μεν, παλαιολιθικής κοπής δε - έχει μείνει στον 19ο Αιώνα -, με νομικό και πολιτικό πολιτισμό ημι-νεωτερικού τύπου, με κοινωνία σε αγεφύρωτο διχασμό και με μεγάλα τμήματα της βυθισμένα σε αδιέξοδη πολιτισμική παρακμή.
Ο λεγόμενος Αμερικανικός τρόπος ζωής (που βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα) είναι αδιέξοδος, μη διατηρήσιμος και καταστρέφει τον πλανήτη, γι αυτό έχει ημερομηνία λήξης. Η ακραία κοινω-νική ανισότητα και το απαρχαιωμένο πολιτικό σύστημα στις ΗΠΑ μπορούν μόνον να παράγουν πολιτικές παρακμάζουσας Πολιτείας. Δεν είναι ασφαλές να στηριζόμαστε ως Ευρώπη σε μια παρακμιακή δημοκρατία.
Οκτώβριος 2023
Ταυτοτικά & καθολικά δικαιώματα: Γάμος για όλους
Πλανήτης για όλους, σημερινούς κι επόμενους;
«..Και συ χτενίζεσαι»
Μερικούς μήνες αφότου κάηκε η Θράκη, πνίγη-κε στις πλημμύρες η Θεσσαλία, ένα χρόνο μετά το τρομακτικό σιδηροδρομικό δυστύχημα στη χώρα που σχεδόν δεν έχει τρένα, και ενώ η ζωή στις IX-αυτοκινητόπληκτες ελληνικές μεγαλουπόλεις και στις συνοικίες τους γίνεται όλο και πιο αβίωτη, λες και ζούμε σε πόλεις της Μέσης Ανατολής, ποιές θεώρησε ως πιο επείγουσες νομοθετικές επεμβάσεις και μεταρρυθμίσεις η ελληνική πολιτική εξουσία;
Αυτό το ερώτημα ίσως απασχολήσει τους αυριανούς ιστορικούς των πολιτικών συστημάτων και των κοινωνιών. Από τη σκοπιά της απλής λογικής, προκειμένου να απαντήσουν γιατί συνέβη έτσι όπως βλέπουμε να συμβαίνει τώρα και όχι αλλιώς, ίσως οι ιστορικοί σηκώσουν τα χέρια ψηλά με απορία.
Ίσως πάλι σκεφτούν ότι η ελληνική σοφή ρήση «πάμε κι όπου βγει» έδωσε λύση σε ένα ακόμη πρόβλημα.
Εάν όμως λάβουμε υπόψη αριθμούς και ποσοστά (πράγματα που δεν συνηθίζεται να τα χειρίζονται με σεβασμό στη χώρα των Greek stati-stics), είναι αναπόφευκτο και το το πολιτικό-ηθικό ερώτημα:
Πόσο κερδίζουν ή χάνουν σε δημοκρατική νομι-μοποίηση τα απανταχού δημοκρατικά κομματικά συστήματα - όπως εν προκειμένω το ελληνικό, όταν, αφενός σπεύδουν να ικανοποιήσουν αιτήματα ή δικαιώματα, π.χ. στο γάμο, ενός ποσοστού του πληθυσμού πολύ μικρότερου του 5 %, και αφετέρου, την ίδια στιγμή, αδιαφορούν εντελώς και δεν κάνουν απολύτως τίποτε (ή κά-νουν παρελκυστικές κινήσεις), για ό,τι αφορά τα πιο θεμελιακά δικαιώματα του 100 % του πλη-θυσμού, του νυν και του μέλλοντος; Το δικαίωμα σε μια ζωή με αξιοπρεπή τρόπο, φυσικό τρόπο, το δικαίωμα να πατούν και αύριο τα πόδια τους σε έναν πλανήτη που θα μπορεί να τους προσφέρει μια τέτοια ζωή.
Αναφερόμαστε βέβαια στην ανθρωπογενή κλιματική κατάρρευση και όλα τα σχετικά που συνδέονται με αυτήν και με άλλες διαδικασίες καταστροφής του περιβάλλοντος.
Εάν οι ιστορικοί το δουν έτσι, από καθαρά πολιτική σκοπιά, ως ζήτημα πολιτικής νομιμοποίησης, ίσως η απορία τους γίνει μικρότερη. Ίσως οι επιλογές τους για να λύσουν τον γρίφο θα περιοριστούν σε δύο μόνον:
1. Είτε να διαγνώσουν ανεγκέφαλο πολιτικό προσωπικό και πολιτικο-πολιτισμικές- μιντιακές ελίτ.
2. Είτε να δουν εν δράσει υποκριτές, κυνικούς: Ευαίσθητους στην ικανοποίηση δικαιωμάτων, οσοδήποτε έγκυρων, ποικίλων κοινωνικών-«ταυ-τοτικών» μειοψηφιών οσοδήποτε μικρών, εάν αυτές οι μειοψηφίες υπερεκπροσωπούνται στο πολιτικό προσωπικό, στα media, στον χρηματοπιστωτικό τομέα, στην «πολιτιστική βιομηχανία» κτλ, δυσανάλογα με το ειδικό βάρος τους στην όλη κοινωνία. Ενώ ταυτόχρονα, οι ίδιοι «ευαίσθητοι» νομοθέτες, έχουν γραμμένο εκεί όπου δεν πιάνει μελάνη το 100 % του πληθυσμού, ιδίως εκείνους που δεν μπορούν ακόμη να ψηφίσουν
Εάν ισχύει το δεύτερο, οι ιστορικοί με γνώση πολιτικής επιστήμης εύκολα θα καταλάβουν ότι οι τυχερές αυτές «ταυτοτικές» μειοψηφίες αποκτούν προτεραιότητα επειδή ακριβώς λόγω της δυσανάλογης υπερεκπροσώπησης σε συστημικούς (με την ορολογία του Χάμπερμας) ή παρασυστημικούς τομείς, π.χ. οικονομία, πολιτική, media και «πολιτιστική βιομηχανία», παράγουν δυσανάλογα μεγάλη πολιτική ισχύ, την οποία μπορούν να «δανείζουν» - φυσικά με ακριβό αντίτιμο - στους άμεσους χρήστες και χειριστές πολιτικής ισχύος: Στο εκτελεστικό και νομοθετικό πολιτικό προσωπικό, στους άλλους (στους «γραφειοκρατικούς») μηχανισμούς των κομμά-των, στους δικαιϊκούς και στους άλλους θεσμούς της δημοκρατίας.
'Ετσι δημοκρατικοί σκοτώνουν τη δημοκρατία. Αυτοί που κρατούν το πιστόλι είναι οι λεγόμενοι αντισυστημικοί, η φιλοολοκληρωτική Άκρα Δεξιά που θα ήθελε πάρα πολύ όλες οι δημοκρατίες να αλωθούν από πολιτικές α λα Τραμπ και ιδίως από καθεστώτα α λα Πούτιν.
Όμως, αυτοί που πουλούν το όπλο και τις σφαί-ρες στους «αντισυστημικούς» είναι οι σκληροί εγωιστές και ασυμβίβαστοι φιλοσοφικά φιλε-λεύθεροι που αδειάζουν τη δημοκρατία από ουσιαστικά περιεχόμενα ελευθερίας, ισότητας και αδελφοσύνης, μαζί και η μεταμοντέρνα ή λεγόμενη δικαιωματική Αριστερά, η οποία έχει αποδεχτεί, με χαρά και με ψυχή βαθιά, να είναι όμηρος των πρώτων.
Η δυνατότητα γάμου για όλους, ανεξαρτήτως προσανατολισμού φύλου, άς νομοθετηθεί. Κακό δεν κάνει, αρκεί να έχουν προτεραιότητα τα θε-μελιώδη δικαιώματα των παιδιών απέναντι σε ελάσσονα δικαιώματα των ενηλίκων και να μένει απαραβίαστη η αξιοπρέπεια του ανθρώπου και του σώματός του.
Μολονότι η νομοθέτηση γάμου των ομόφυλων είναι ακτιβισμός εκνομίκευσης καθοδηγούμενος από πρόσκαιρους συσχετισμούς ισχύος μέσα στην κοινωνία και στην πολιτική, δεν είναι επικίνδυνη απειλή για την φύση του ανθρώπου, όπως αναμφίβολα είναι άλλα πράγματα, π.χ. η πα-θητική ή κατόπιν υπολογισμού πολιτική αποδοχή της κλιματικής κατάρρευσης ή της προκλητικά εξωφρενικής κοινωνικής ανισότητας. Όμως δεν είναι ούτε πολιτισμικό και πολιτικό επίτευγμα ισότητας της νεωτερικότητας και του Διαφωτισμού.
Γιατί Διαφωτισμός σημαίνει, πέραν των άλλων, διαρκή κριτική, αναστοχασμό, αυστηρό έλεγχο της εγκυρότητας ισχυρισμών, αποφάσεων και δράσεων, με κριτήρια λογικά και αξιολογικά. Δηλαδή απαντήσεις και στα ερωτήματα «πώς γίνεται;», «για ποιό λόγο;», «τι δυνάμεις κινούν αυτή την πράξη;», «είναι σημαντικό και επείγον ή άλλα είναι σημαντικά και επείγοντα;», «γιατί τώρα και όχι αύριο ή χθές;», «γιατί προτεραιότητα σ' αυτό και όχι σε άλλα;», και λοιπά.
Πραγματική απειλή προκύπτει. αλλά ως «παράπλευρη επίπτωση». Δεν εκπορεύεται από το συγκεκριμένο ζήτημα αλλά από το είδος πολιτικής που δρά και εδώ.
Όταν η πολιτική, δεξιά, αριστερή ή άλλη, και η επικρατούσα δημόσια συζήτηση στις κοινωνίες, βλέπουν αδιάφορες τον ελέφαντα να γκρεμίζει το σπίτι, κι αυτές καταγίνονται με το να καθαρίζουν ένα από τα πολλά θολά του τζάμια, τότε τους ταιριάζει επάξια ο τίτλος της ιστορικής επιθεώρησης του Ελεύθερου Θεάτρου και του Λουκιανού Κηλαηδόνη: «..και συ χτενίζεσαι», 1973.
Αυτό που συμβαίνει εν έτει 2024 δεν είναι «μεταπολιτική» όπως ισχυρίζονται μερικοί. Τέτοιο πράγμα δεν υπάρχει. «Τους τα είπαμε, μας τα είπανε, τους τα ξαναλέμε». Πολιτική είναι. Συνή-θης όπως την ξέραμε και την ξέρουμε. Συνήθης διότι συσχετισμοί ισχύος αποφασίζουν.
Εάν θα υπάρχουν αύριο ιστορικοί, θα αξιολογή-σουν. Όμως «το θέμα είναι τώρα τι λες», σημερινέ πολίτη.
Φεβρουάριος 2024
ΠΑΣΟΚ, ΝΔ και ως «ενδιάμεσος» ο ΣΥΡΙΖΑ. Ροές εκλογικών προτιμήσεων κι ένας κύκλος που κλείνει
Το αποτέλεσμα των διπλών κοινοβουλευτικών εκλογών του 2023 έδειξε πώς έκλεισε ένας δεκαετής κύκλος αλλαγής κομματικών προτιμήσεων. Επιβεβαίωσε αυτό που είχε ήδη φανεί στον ορίζοντα από το 2019.
Το δημοψήφισμα του καλοκαιριού του 2015, καθώς και τα πριν και τα αμέσως μετά από αυτό, είχαν λειτουργήσει ως ιμάντες μεταφοράς πολυάριθμων οπαδών του «ριζοσπαστικοποιημένου», εθνοπατριωτικού ρεύματος του ΠΑ-ΣΟΚ. Στην αρχή συνέβη μια προσωρινή ενα-πόθεση στον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά στη συνέχεια το ρεύμα κινήθηκε προς τη ΝΔ. Βαθμιαία. Πρώτα εν μέρει (2019). Το 2023 επισφραγίστηκε το τέλος της διαδρομής και ο κύκλος κλείνει.
Ένα άλλο, όχι μικρότερο κομμάτι ψηφοφόρων, το 2009 ψηφοφόροι της τότε «λαϊκοδεξιάς» ΝΔ, είναι αυτό που στην όλη περίοδο 2010-2015 «ριζοσπαστικοποιήθηκε» και μετατοπίστηκε προς την Χρυσή Αυγή και τους ΑΝΕΛ, σε μικρότερο βαθμό και προς τον τότε «αντιμνημονιακό» ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό το μικρότερο κομμάτι, όπως και το πρώτο ρεύμα, το «ΠΑΣΟΚογενές», κατά την τετραετή διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ μπήκε σε περιδίνηση. Ο ανειλικρινής τρόπος «επικοινωνιακού» χειρισμού από τον ΣΥΡΙΖΑ των διακυβευμάτων και κυβερνητικών πολιτικών της εποχής 2015-2019, αυτών που αφορούσαν το δημοψήφισμα, τα μνημόνια, τα πρωτογενή πλεονάσματα, τον ΕΝΦΙΑ κτλ, αποδείχτηκε μακροπρόθεσμα αυτοκαταστροφικός.
Το πρώτο ρεύμα, το «ΠΑΣΟΚογενές», στράφηκε προς τη ΝΔ ως μη χείρον βέλτιστον. Από το δεύτερο ρεύμα, δηλαδή τους «αγανακτισμένους» δεξιούς, μερικές μερίδες προτιμούν να επιστρέψουν στη ΝΔ, αλλά οι πιο πολλοί απωθούνται εντονότατα (πιο έντονα ακόμη και από «αριστερούς») από το «Μητσοτακικό» προφίλ της σημερινής ΝΔ. Αποτέλεσμα είναι αυτό το πολύμορφο χαοτικό σύνολο της «Ελ-ληνικής Λύσης», των «Σπαρτιατών» και της «Νίκης» (συνολικά 12, 5 % των εγκύρων), εν μέρει τροφοδοτήθηκε και μια συνιστώσα της «Πλεύσης Ελευθερίας».
Ωστόσο, άλλα κομμάτια και των δύο ρευμάτων «φυγής» από το ΠΑΣΟΚ και τη ΝΔ, τα οποία τώρα έγιναν τρία επειδή ογκώνεται και η φυγή από τον ΣΥΡΙΖΑ, συνέβαλαν και συμβάλλουν στο διαρκές, όλο και πιο αυξανόμενο ρεύμα φυγής από τις εκλογικές διαδικασίες (αποχή). Αξιοσημείωτο είναι ότι ακόμη και η συμμετοχή στο δημοψήφισμα του 2015 παρακολούθησε αυτή τη διαρκή, κλιμακούμενη μείωση των συμμετεχόντων στις κεντρικές διαδικασίες «έκφρασης πολιτικής γνώμης».
Πρόκειται φυσικά για απλοποιημένη περιγραφή της αριθμητικής μεταβολής των πολιτικών προτιμήσεων στα χρόνια 2009-2023. Γιατί υπάρχουν επίσης οι ουκ ολίγοι ψηφοφόροι που πρώτη φο-ρά το 2023 άσκησαν δικαίωμα ψήφου από τα 17 (η σχετική πλειοψηφία τους στράφηκε τώρα προς τη ΝΔ), οι εν τω μεταξύ θανόντες, αλλά και η μετανάστευση 500.000 νέων για εργασία εκτός Ελλάδος. Όλα αυτά συνδιαμορφώνουν το πραγματικό σώμα των εκλογέων, το θεωρητικό αλλά και το ενεργό, εν έτει 2023.
Ωστόσο, η όλη μεσο-μακροπρόθεσμη «κυκλοφορία» των κομματικών προτιμήσεων, σε πολύ αδρές γραμμές συνοψίζεται σε μια έντονη ροή από το ΠΑΣΟΚ του 2009 προς τη ΝΔ, εν μέρει και σε κομματικό «επαναπατρισμό» στην ίδια τη ΝΔ κάποιων Νεοδημοκρατών του 2009, με ενδιάμεσο σταθμό και βραχυπρόθεσμο «μεσολαβητή» και στις δύο ροές, τον ΣΥΡΙΖΑ των ετών 2010-2019.
Η ροή προς όφελος της ΝΔ μετριάζεται από την συνεχιζόμενη αποξένωση από τη ΝΔ μέρους του «εθνικολαϊκού» πυρήνα της, ο οποίος μετατοπίζεται προς τα ακροδεξιά.
Αλλά και αυτό δεν είναι πρώτη φορά που συμ-βαίνει. Βλ. π.χ., εν μέρει, το ΛΑΟΣ του Καρα-τζαφέρη (3,8% το 2007, 5,63% το 2009).
Τέλος, η επιτυχία της ΝΔ στις διπλές εκλογές του 2023 φαντάζει - εσφαλμένα - ως θρίαμβος, κυρίως εξαιτίας της τεράστιας διαφοράς των ποσοστών της από το ποσοστό του δεύτερου κόμματος. Ωστόσο, είναι ενδιαφέρον να συγκρίνουμε το ποσοστό 40,5 % που έλαβε η ΝΔ το 2023 με το ποσοστό 44 % που έλαβε το πρώτο κόμμα ΠΑΣΟΚ το 2009 λαμβάνοντας υπόψη και τα αντίστοιχα ύψη της συμμετοχής των εκλογέων στις δύο εκλογικές αναμετρήσεις: 5.273.699 άτομα ψήφισαν τον Ιούνιο του 2023 ενώ τον Σε-πτέμβριο του 2009 είχαν ψηφίσει 7.044.606 άτομα. Η διαφορά είναι τρομακτική: - 25 %.
Το 2009, το πρώτο κόμμα ΠΑΣΟΚ έφτασε στο 44 % λαμβάνοντας 3.012.542 ψήφους, ενώ τον Ιούνιο του 2023 η ΝΔ «θριάμβευσε» με 40,5 % λαμβάνοντας όμως μόνον 2.115.322 ψήφους, δηλαδή λιγότερες ακόμη και από τις 2.295.719 ψήφους που έλαβε η ΝΔ το 2009 ως δεύτερο και συντριπτικά ηττημένο κόμμα (το τότε ποσοστό της ΝΔ ήταν 33,47 %).
Αν ληφθεί υπόψη αυτή η σύγκριση με το 2009, το μέγεθος της εκλογικής νίκης της ΝΔ το 2023 αξιολογείται πιο σωστά και πιο ρεαλιστικά.
Ιούλιος 2023
Πράσινος πολιτικός χώρος στην Ελλάδα; Πολύ κακή πρόγνωση για ευδοκίμηση στο «Νότο».
Πουθενά νοτίως των Άλπεων δεν ευδοκιμει ο Πράσινος πολιτικός χώρος και ποτέ δεν ευδο-κίμησε. Και πολύ δύσκολα μπορεί αυτό να αλλάξει.
Το πρόβλημα είναι κυρίως κοινωνιολογικό. Στον Μεσογειακό Νότο, από την Ιβηρική μέχρι Ελλάδα και ανατολικότερα, έχουν υπερισχύσει δυσανάλογα οι εγωιστικές και ηδονιστικές νοοτρο-πίες και ιδεολογίες: Τα «εγώ θα σώσω τον κόσμο;», «σημασία έχει να περνάμε καλά τώρα», «καθένας είναι άξιος της τύχης του», τα «ζήσε το σήμερα, άσε το μέλλον στους επόμενους». Και το μίσος πολλών μεσηλίκων και γερόντων για τα παιδιά (εκτός από τα δικά τους ίσως) και για τους νέους γενικά. Οι σημερινοί Νότιοι, όχι μόνον οι boomers, είμαστε κατά πλειοψηφίαν σκληροί φίλαυτοι. Ή μάλλον έχουμε γίνει· οι γονείς μας δεν ήταν έτσι.
Ειδικά στην Ελλάδα παίζει ρόλο και και μια διαστροφική ηθική που έχει αναπτύξει ήδη από τον Μεσαίωνα ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός. Ο βυζαντινός παρτικουλαρισμός, ο ησυχασμός και η ατομιστική ομφαλοσκόπηση έχει φύγει πολύ μακριά από το πρωτοχριστιανικό ήθος του «οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος οὐδὲ Ἕλλην, οὐκ ἔνι δοῦλος οὐδὲ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ».
Από την άλλη πλευρά, τα «σκέψου πλανητικά, δράσε τοπικά» είναι «οικολογισμοί» και «οικο-εναλλακτισμοί» μιας παλαιολιθικής πια επο-χής. Δεδομένης της πραγματικότητας του 21ου Αιώνα, έχουν ξεπέσει σε συνήθεις επαρχιωτισμούς ή σε σκέτους ανορθολογισμούς, όπως και άλλες πάλαι ποτέ δημοφιλείς «εναλλακτικές απόψεις». Η (δήθεν) «πλανητική σκέψη» είναι αδύναμη και συνήθως υποκριτικό πρό-σχημα για κάλυψη της ομφαλοσκόπησης. Αυτό που μετράει πολιτικά είναι η έλλογη δράση που αφήνει ανθεκτικό αποτύπωμα.
Σήμερα, ο όποιος «εναλλακτισμός» παραπέμ-πει σε ψεκασμένη συνωμοσιολογία τύπου Qanon στις ΗΠΑ και AfD στη Γερμανία. Πιο «αθώες» εκδοχές είναι οι κυνηγοί ανεμογεννητριών. Όπως ακριβώς έγινε σε αλλοτινές εποχές με άλλους δον Κιχώτηδες, «ιππότες της ελεεινής μορφής» και τους Σάντσο τους, όταν κυνηγούσαν τους ανεμόμυλους την εποχή που αυτοί γενικεύονταν σε όλη την Ευρώπη (βλέπε π.χ. Ολλανδική ζωγραφική την εποχή της Αναγέννησης).
Το Πράσινο πολιτικό ρεύμα, επειδή δεν προέρ-χεται όπως τα άλλα από την εποχή της αστικής επανάστασης και των απατηλών φιλοσοφικών ιδεολογιών της αποδέσμευσης από το «βασίλειο της αναγκαιότητας» (19ος Αιώνας), δεν έχει ανάγκη από «οικολογισμούς» ή άλλους ιδεολο-γικούς -ισμούς, από τους οποίους έχουν ανάγκη άλλα πολιτικά ρεύματα, όπως π.χ. τα Φιλε-λεύθερα έχουν ανάγκη τον φιλοσοφικό ή και τον οικονομικό φιλελευθερισμό, τα Σοσιαλιστικά και Κομμουνιστικά τον (ψευδο)επιστημονικό σοσια-λισμό, τα σημερινά Συντηρητικά έναν συντηρητι-σμό μετριασμένο μεν, ωστόσο προερχόμενο από την πολιτική παράδοση του Ancien Régime.
Αντίθετα με τους απολιτικούς παλαιολιθικούς «οικολογισμούς» και «οικο-εναλλακτισμούς», η Πράσινη πολιτική χρειαζεται ταυτόχρονα τόσο το πρόταγμα «ακολουθείστε την επιστήμη», όσο και την ανυποχώρητη στήριξη μιας δημοκρατίας με ελευθερίες και δικαιώματα συνταγματικά κατοχυρωμένα, με ισχυρό κοινωνικό κράτος, το «ελευθερία-ισότητα-αδελφοσύνη» του κλασικού ρεπουμπλικανισμού, αλλά εφαρ-μοσμένο και πέραν του εθνικού κράτους. Γι' αυτό, τα πραγματικά Πράσινα κόμματα είναι φιλοευρωπαικά και φενταραλιστικά και όταν συμμετέχουν σήμερα σε κυβερνήσεις επιδιώ-κουν να έχουν κεντρικά Υπουργεία, π.χ. οικονομικά ή το Υπουργείο Εξωτερικών, και όχι υπουργεία που βάζουν απλώς «διορθωτικές πινελιές».
Αντίθετα με το παλαιολιθικό «δράσε τοπικά», η σημερινή Πράσινη πολιτική είναι δράση πλανη-τική, δράση «σε όλα τα αζιμούθια», και είναι πολιτική με την Αριστοτελική σημασία, πράξις εντός της (πλανητικής πια) πόλεως, όχι αυτοïκανοποίηση αντικοινωνικών ατόμων με τις ιδι-αίτερες «αντικουλτούρες» τους.
Αξίζει να δεί κανείς την άποψη ισχυρών Πρά-σινων πολιτικών προσώπων της Ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής για την πολιτική δράση και τη δημοκρατία σε «εποχή αναστάτωσης», «για την σκληρή πολιτική σύγκρουση ως αναγκαία προϋπόθεση για να προκύψουν νέοι δεσμοί και μια νέα ισορροπία» (ομιλία του Ομοσπονδιακού Υπουργού Οικονομίας της Γερμανίας Ρ. Χάμπεκ κατά την παραλαβή του Βραβείου Ludwig Börne, Φρανκφούρτη 10.6.2023) «Στις σημερινές κοινωνίες με την εσωτερική πολυμορφία τους, η πολιτική αρπάζει εύκολα φωτιά», λέει.
ww.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/robert-habeck-rede-zur-verleihung-des-boerne-preises-18956353.html?printPagedArticle=true#pageIndex_2
Σε τελευταία ανάλυση, για να ευδοκιμήσει αυτό το πολιτικό ρεύμα χρειάζεται οπωσδήποτε κάποια αποδοχή αρχών καθολικής ισχύος. «Πράττε έτσι, ώστε να επιθυμείς να μπορεί να γίνει ο τρόπος που πράττεις, πρότυπο καθολικής ισχύος» (η κατηγορικη επιταγή, Καντ, 1785).
Πολύ κακή πρόγνωση για ευδοκίμηση τέτοιων κομμάτων εδώ στο «Νότο».
Αύγουστος 2023
Ψευδαισθήσεις και ιδεολογίες
«Αυτά που ονομάζουμε ιδεολογίες είναι ψευδαισθήσεις προικισμένες με την ισχύ πεποιθήσεων που συμμερίζονται πολλοί από κοινού». Με τέτοιες πεποιθήσεις, «τα άτομα αυτοεξαπατώνται για το τί είναι αυτά τα ίδια και ποιά η κατάστασή τους».
Οι δεδομένοι συσχετισμοί κοινωνικής δύναμης παράγουν «δομική βία», δηλαδή επικοινωνιακά εμπόδια που λειτουργούν «διακριτικά» και περνούν απαρατήρητα, ωστόσο είναι αποτελεσματικά. «Οι εμπλεκόμενοι σε τέτοιες συστηματικά κολοβωμένες διαδικασίες επικοινωνίας, σχηματίζουν πεποιθήσεις υποκειμενικά αβίαστες, οι οποίες όμως είναι ψευδαισθητικές, απατηλές». Έτσι, οι πολίτες δημιουργούν οι ίδιοι μια πολιτική ισχύ, η οποία, «όταν θεσμοποιηθεί, μπορεί να στραφεί και εναντίον τους» (με τα λόγια του Jürgen Habermas)
