Αλεξάντερ Κλούγκε, Ράχελ Γιέγκι, Μάικλ Σαντέλ: Ένας φίλος, μια συνεχίστρια, ένας φιλοσοφικός «αντίπαλος» (+ 2 πολιτικοί) μιλούν για τον Χάμπερμας

 

στη μνήμη των Γιούργκεν Χάμπερμας και Αλεξάντερ Κλούγκε

 

© Thit Thyrring / Die Zeit

«Να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε  με βάση το έργο του» - του Alexander Kluge†

 

O Αλεξάντερ Κλούγκε πέθανε στις 25 Μαρτίου 2026, έντεκα ημέρες μετά τον θάνατο του φίλου του Γιούργκεν Χάμπερμας στις 14 Μαρτίου.

Επί εβδομήντα χρόνια περίπου, ο Αλεξάντερ Κλούγκε και ο Γιούργκεν Χάμπερμας συνδέονταν με βαθιά φιλία. Λίγες ημέρες μετά τον θάνατο του Χάμπερμας και λίγες ημέρες πριν τον ακολουθήσει και ο ίδιος, ο σπουδαίος διανοητής και κινηματογραφιστής πρόλαβε να μιλήσει στον Πέτερ Νόιμαν της εφημερίδας Die Zeit για τον εκλιπόντα συνοδοιπόρο του, για τη «δύναμη της σκέψης του», για το καθήκον «να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε χρησιμοποιώντας ως βάση το έργο του».

Ο Κλούγκε δεν είχε την οξεία πολιτική όραση και τα γρήγορα πολιτικά αντανακλαστικά του Χάμπερμας. Τους προσεισμούς της «αλλαγής εποχής» («Zeitenwende» - Olaf Scholz), δηλαδή της κατάρρευσης της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης πραγμάτων, ο  Χάμπερμας τους αισθάνθηκε έκαιρα, ήδη από τον Φεβρουάριο του 2003 (με την εισβολή στο Ιράκ). Και μερικές αυταπάτες του για το Ουκρανικό της περιόδου 2022-2023, ο Χάμπερμας πρόλαβε να τις διορθώσει. O Κλούγκε, αντίθετα, δεν μπορούσε να ερμηνεύσει καθόλου τους οιωνούς ούτε τον Φεβρουάριο του 2022, με την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία. Hταν κυρίως ζώον αισθητικόν και λιγότερο ζώον πολιτικόν. Η ιδιαίτερη ευαισθησία του, με ρίζες και στην παιδική του ηλικία, έφθανε μέχρι την άρνηση να δεί την απαίσια πραγματικότητα. Τι είναι γεωπολιτική και τι είναι ιμπεριαλισμός ήταν απρόσιτα για τα πολιτικά αισθητήρια όργανα του Κλούγκε. Ως δημιουργός και στοχαστής έθετε πάντα στο κέντρο την υποκειμενική εμπειρία.

«Ακόμη και πρόσφατα, τον Δεκέμβριο, ο Χάμπερμας έκανε νέα σχέδια», αποκάλυψε ο Κλούγκε. «Θα προσυπέγραφα τυφλά όλα όσα έλεγε». Χάμπερμας και Κλούγκε, συμπορεύτηκαν μια ολόκληρη ζωή και έφυγαν μαζί. H γυναίκα του Χάμπερμας Ute Wesselhoeft, μαζί του σε ζωογόνο συμβιωτική σχέση αλληλοϋποστήριξης, από τη φοιτητική ζωή τους και για πάνω από 70 χρόνια, είχε πεθάνει 9 μήνες πριν, τον Ιούνιο του 2025. Από τα τρία παιδιά τους, η μεγαλύτερη κόρη Ρεβέκκα, ιστορικός καθηγήτρια πανεπιστημίου, είχε πεθάνει το 2023 σε ηλικία 64 ετών. Ό,τι πιο βασανιστικό για ζώντες γονείς.

Ο Χάμπερμας ήταν ο τελευταίος εν ζωή από τους επιφανείς της λεγόμενης δεύτερης γενιάς της Σχολής της Φρανκφούρτης και του ευρύτερου κύκλου της. Τον Οκτώβριο του 2025 είχε πεθάνει ο  κοινωνιολόγος και πολιτικός επιστήμονας Κλάους Όφφε. Τον Φεβρουάριο του 2024 ο Όσκαρ Νεγκτ. Ο εξίσου σημαντικός Άλμπρεχτ Βέλλμερ έφυγε το 2018, ο Άλφρεντ Σμιτ το 2012 και από τον ευρύτερο κύκλο o Καρλ-Όττο Άπελ το 2017 και ο  Ελβετός Μίχα Μπρούμλικ πολύ πρόσφατα, τον Νοέμβριο του 2025. Η  Ράχελ Γιέγκι είναι από τα πιο δημιουργικά μυαλά της τέταρτης γενιάς.

Alexander Kluge, 2022 © picture-alliance/dpa, Henning Kaiser,  via Bundeszentrale für politische Bildung (bpb)

DIE ZEIT: Κύριε Κλούγκε, με τον θάνατο του Γιούργκεν Χάμπερμας φαίνεται να φτάνει σε ένα τέλος και κάτι άλλο. Τί ακριβώς;
Αλεξάντερ Κλούγκε: Υπάρχει τεράστια αντίθεση μεταξύ της εποχής που τον γνώρισα και της εποχής του θανάτου του. Ήταν το 1957. Δεν ζούσαμε πια στον κόσμο του Αντενάουερ, αλλά ούτε ακόμη στον κόσμο των κινημάτων διαμαρτυρίας με τα μεγάλα συνθήματά του. Ήταν ένα είδος μεταβατικής περιόδου. Η δημοκρατία μας, ειδικά η δημόσια σφαίρα της, κινούνταν προς πολλές κατευθύνσεις.
 

Δηλαδή;
Κλούγκε: Τότε ο Χάμπερμας ήταν βοηθός στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών της Φρανκφούρτης κι εγώ ήμουν νεαρός δικηγόρος. Κινούμασταν στον ίδιο χώρο διανοητικών αναζητήσεων. Η σκέψη μας εκκινούσε από την εμπειρία ότι η δημόσια σφαίρα πρέπει να σταθεί στο ύψος της ενάντια στους πολιτικούς μύθους, ενάντια στους απόηχους του Εθνικοσοσιαλισμού. Μας συνέδεε η Κριτική Θεωρία και ο Χάμπερμας έθεσε ένα ερώτημα επίκαιρο ακόμη και σήμερα: Πώς μπορεί να λειτουργήσει μια δημόσια σφαίρα όταν πιέζεται και απειλείται από ανορθολογικά κινήματα ή νέους σκοταδισμούς;
 
Κατά πως φαίνεται, σήμερα ο ανορθολογισμός έχει επιστρέψει δυναμικά.
Σήμερα βλέπουμε έναν κόσμο αλλαγμένο με τρόπο παράδοξο. Κάποιοι μιλούν ακόμη και για «σκοτεινό Διαφωτισμό», ο οποίος προέρχεται κυρίως από το περιβάλλον της Σίλικον Βάλεϊ. Παρόλα αυτά, ακόμη και πρόσφατα, τον Δεκέμβριο, ο Χάμπερμας έκανε σχέδια. Σκεφτόταν για εργαστήρια, για τόπους στους οποίους θα μπορούσαν να επαναξιολογηθούν, να αναπροσαρμοσθούν και να εξελιχθούν περαιτέρω τα βασικά εργαλεία της φιλοσοφίας και της επικοινωνιακής δράσης. Δεν τον ενδιέφερε μόνον η ενασχόληση με την σκέψη, αλλά και ο κόσμος των ανθρώπινων συναισθημάτων, το όλο οικοδόμημα (Bauhaus) της υποκειμενικής εμπειρίας.

Ο ίδιος ο Χάμπερμας περιέγραψε την αυξανόμενη διάβρωση της δημόσιας σφαίρας στο βιβλίο του του 2022 Ein neuer Strukturwandel der Öffentlichkeit (ελληνική μετάφραση Μια νέα μεταβολή δομής της δημόσιας σφαίρας και η διαβουλευτική πολιτική, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2024). ​​Οι φυσαλίδες φίλτρου Στους ψηφιακούς χώρους της δημόσιας συζήτησης επικρατούν οι περιχαρακωμένοι από αλγορίθμους κλειστοί θάλαμοι ιδεολογικής απομόνωσης (filter bubbles), θολώνουν τα όρια μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου· έτσι υπονομεύεται το «από κοινού», το συμπεριληπτικό νόημα της δημόσιας σφαίρας. Και αυτό, σύμφωνα με τον Χάμπερμας, είναι κάτι που κανείς δεν μπορεί να θέλει.
Ακριβώς. Όταν ο κόσμος γίνεται ψυχρός, σκληρόκαρδος, όταν οι συνθήκες διαβίωσης γίνονται δύσκολες και ο πόλεμος επιστρέφει, έρχεται μια στιγμή που οι άνθρωποι λένε: Αυτή την πραγματικότητα δεν την θέλω, θέλω να αλλάξει.

Αυτοαναίρεση του Ισραήλ, Αραβικές πετρελαιο-απολυταρχίες και Ελληνικές προφάσεις εν αμαρτίαις (1)

I.

Συζητούμε διαρκώς για το τί είναι οι ΗΠΑ σήμερα, συζητούμε για το Ιράν των αγιατολλάδων, αλλά και για το άλλο Ιράν των αγωνιζόμενων δημοκρατών, ιδίως των γυναικών του· μακάρι να ακούγονταν επίσης δυό λόγια για τον μεγάλο κινηματογράφο και άλλες τέχνες αυτού του δεύτερου Ιράν (ιδού εικόνες από μια έκθεση γυναικών εικαστικών). Είναι καιρός να γίνει λόγος και για το Ισραήλ, ιδίως για το πολιτικό Ισραήλ των κυβερνώντων δυνάμεων περί τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Φωτίζοντας το θέμα και με ιστορικά δεδομένα.
Πολλοί, στην Ελλάδα και όχι μόνον, υπό ποικίλες πολιτικές και ιδεολογικές ετικέττες, καταγγέλουν τον «Σιωνισμό» και το «Σιωνιστικό κράτος», το «κράτος – τρομοκράτη» και ούτω καθεξής. Ωστόσο, πολλά, και ασφαλώς τα ιστορικά δεδομένα, γεννούν ισχυρά επιχειρήματα ότι η πραγματικότητα είναι άλλη: Οι ιστορικές ρίζες, η σημερινή κατεύθυνση και η δράση του κυβερνώντος πολιτικού συνασπισμού υπό το κόμμα Λικούντ και τον Νετανιάχου, δεν έχουν καλές σχέσεις με τις Σιωνιστικές απαρχές του Ισραήλ ως κράτους, ούτε με το προ του 1948 Σιωνιστικό κίνημα.
Αντίθετα, πρόκειται για πολιτικά ρεύματα ή και κόμματα, τα οποία είναι συνέχεια πολιτική και ιδεολογική, αλλά και σε επίπεδο προσώπων, των οργανώσεων και ένοπλων ομάδων οι οποίες είχαν αποσχισθεί από τον κορμό των Σιωνιστών στην ακόμη υπό Βρετανική εντολή Παλαιστίνη, πολύ πριν την απόφαση του ΟΗΕ για διχοτόμηση της Βρετανικής Παλαιστίνης και ίδρυση του Ισραήλ.

William Blake, από την εικονογράφηση της Κόλασης του Δάντη, Canto X

Χάμπερμας: Ζώον πολιτικόν

in English

O Αρχιευρωπαίος έφυγε, όμως το έργο του, από την πρώτη του εμφάνιση στη δημόσια σφαίρα (“Mit Heidegger gegen Heidegger denken” - “Στρέφοντας τα εργαλεία της σκέψης του Χάιντεγκερ εναντίον του Χάιντεγκερ”, Frankfurter Allgemeine Zeitung, 1953) μέχρι και τις τελευταίες υποθήκες που μας άφησε πολύ πρόσφατα, μένουν. Για να μας κάνουν πιο καλούς Ευρωπαίους.
«The King is gone but he's not forgotten»· ο διάσημος στίχος του Καναδού τραγουδοποιού ταιριάζει εδώ μεταφορικά και γι' αυτόν τον άλλο «βασιλιά» που αναχώρησε. Τα «βασίλεια» του στο πνευματικό στερέωμα είναι η πολιτική φιλοσοφία του 20ού Αιώνα, οι κοινωνικές επιστήμες. Kαι εδώ κάτω στο έδαφος, η ενωμένη Ευρώπη ως αναγκαίο και πραγματοποιήσιμο σχέδιο και διαδικασία όλο και στενότερης ένωσης, που «είναι εδώ για να μείνει». Europe is here to stay.
Στους δύσκολους σημερινούς καιρούς, ευτυχώς δεν λείπουν τα πολιτικά μηνύματα φιλαλήθειας, θάρρους και ρεαλισμού. Όπως π.χ. τα πρόσφατα λόγια της Κάγια Κάλλας στους FT και λίγες μέρες πριν η ομιλία της στην Ζυρίχη, αλλά και ένα χρόνο παλαιότερα, τα εξίσου καθαρά λόγια του Dominique de Villepin, πρώην Πρωθυπουργού και Υπουργού Εξωτερικών της Γαλλίας, πιθανού διαδόχου του Μακρόν στην Γαλλική Προεδρία.

O νέος Πρωθυπουργός Cem Özdemir, πρώην Ομοσπονδιακός Υπουργός Γεωργίας και Έρευνας-Τεχνολογίας, προηγουμένως συμπρόεδρος του Πράσινου Κόμματος, με τον Winfried Kretschmann, Πράσινο Πρωθυπουργό της Βάδης-Βυρτεμβέργης επί 15 χρόνια διαρκώς (2011-2026), σε κυβερνητικούς συνασπισμούς του κόμματος του με ελάσσονες κομματικούς εταίρους άλλοτε το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD), άλλοτε το Χριστιανοδημοκρατικό (CDU)

Δεν λείπουν ούτε οι θαρραλέες απαντήσεις από την κοινωνία των πολιτών εν μέσω του ζόφου. Τέτοια απάντηση είναι, π.χ., η πρόσφατη νίκη του Τζεμ Έζντεμιρ, Γερμανού πολιτικού του Πράσινου  Κόμματος, με οικογενειακή καταγωγή από Τούρκους μετανάστες και γιού μιας ράφτρας, αλλά πολύ αγαπητού σε όλη την Γερμανία, με σταδιοδρομία σε πολλές θέσεις της Ομοσπονδιακής κεντρικής πολιτικής σκηνής.

Δεν είναι «μικρό» γεγονός, κι άς το αντιμετώπισαν σαν τέτοιο οι αιώνια ομφαλοσκόποι Έλληνες διεθνολογούντες. Συνέβη τώρα: Με τους Πούτιν, Τραμπ, Όρμπαν, AfD και λοιπούς του συναφιού να κρέμονται σαν βαμπίρ πάνω από τα κεφάλια ημών των Ευρωπαίων. Συμπεριλαμβανομένων των  Γερμανών δημοκρατών. Ένας πολύ γνωστός πολιτικός του πιο φιλοευρωπαϊκού κόμματος της Γερμανίας νίκησε στις κοινοβουλευτικές εκλογές της Βάδης-Βυρτεμβέργης, ενός από τα τρία μεγαλύτερα και ίσως το οικονομικά  ισχυρότερο και τεχνολογικά πιο σύγχρονο «κρατίδιο» (Ομόσπονδη Χώρα) της Γερμανίας. Με πληθυσμό αρκετά μεγαλύτερο από την Ελλάδα ολόκληρη.
Όλα αυτά δείχνουν, εκτός πολλών άλλων, και τούτο: Οι επί επτά δεκαετίες στοχασμοί πολιτικής φιλοσοφίας ή πολιτικής επιστήμης, συχνά «δύσκολοι», πολύπλοκοι, σαν «ψηλή περιπλοκάδα», και ο παραδειγματικός ευρωπαϊσμός του Χάμπερμας δεν άνθισαν ματαίως. Ασκούν επίδραση ανυπολόγιστου μεγέθους σε κρίσιμες μερίδες ποικίλων πολιτικών οικογενειών του δημοκρατικού φάσματος. Δεν έμειναν απλές θεωρίες, επειδή ο εμπνευστής τους ήταν, μέχρι τέλους, σκληρά μαχόμενο πολιτικόν ζώον. Ο Χάμπερμας ποτέ δεν κρύφτηκε στους ακαδημαϊκούς γυάλινους πύργους.

Γιώργος Β. Ριτζούλης

 

in English

Καταρίνα Ντρέγκε: «Η ΕΕ είναι πολύ πιο δυνατή & ακμαία από όσο νομίζει. Καιρός να το συνειδητοποιήσουμε»

Οικονομία, τρόποι ζωής και κριτική του καπιταλισμού. Δομές και πράξις στην Κριτική Θεωρία

 

Ράχελ Γιέγκι: Η οικονομία υπό την ευρεία έννοια - Οικονομία και κριτική του καπιταλισμού ως «τρόπου ζωής» (Μέρος 1)

Κάγια Κάλλας, προς όσους δεν κατάλαβαν: «Οι ΗΠΑ θέλουν να διαιρέσουν την Ευρώπη. Η ΕΕ να μείνει ενωμένη ενάντια στις εχθρικές τακτικές του Τραμπ».

EU must stick together against Trump’s hostile tactics, says top diplomat, Financial Times, 13.3.2026, αποθηκευμένο και εδώ 

 

Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Κάγια Κάλλας λέει ότι η Ουάσινγκτον έχει βάλει ως στόχο να «αποσυναρμολογήσει» την ΕΕ, να χωρίσει την μια από την άλλη τις κυβερνήσεις των χωρών-μελών, έτσι ώστε οι ΗΠΑ να «χειρίζονται» χωριστά καθεμιά ευρωπαϊκή χώρα. Προφανές το κίνητρο των ΗΠΑ: Ως μεμονωμένες χώρες, θα έχουν λιγότερη ισχύ από την Ένωση. 

Η Κάγια Κάλλας δήλωσε: «Άν διαβάσετε τα ντοκουμέντα της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας και της Εθνικής Αμυντικής Στρατηγικής των ΗΠΑ, δεν πρέπει να υπάρχουν ψευδαισθήσεις». Αυτά, μια μέρα πρίν από τον θάνατο του πιο υποδειγματικού Ευρωπαίου στοχαστή, του Γιούργκεν Χάμπερμας, σε ηλικία 96 χρονών. 

O Αρχιευρωπαίος έφυγε, αλλά το έργο του, από την αρχή μέχρι τις τελευταίες υποθήκες που άφησε, μένουν. Για να μας κάνουν πιο καλούς Ευρωπαίους. «The king is gone but he's not forgotten»· ο διάσημος στίχος του Καναδού τραγουδοποιού ταιριάζει εδώ μεταφορικά και γι' αυτόν τον άλλο «βασιλιά» που αναχώρησε. Τα «βασίλεια» του στο πνευματικό στερέωμα είναι η πολιτική φιλοσοφία του 20ού Αιώνα, οι κοινωνικές επιστήμες. Kαι εδώ κάτω στο έδαφος, η ενωμένη Ευρώπη ως αναγκαίο και πραγματοποιήσιμο σχέδιο για το μέλλον μας, που «είναι εδώ για να μείνει». Europe is here to stay.

Στους δύσκολους σημερινούς καιρούς, τα λόγια της Κάγια Κάλλας στους FT και η προχθεσινή ομιλία της στην Ζυρίχη, μαζί με άλλα, όπως π.χ. ένα χρόνο παλαιότερα, τα εξίσου καθαρά λόγια του Dominique de Villepin, πρώην Πρωθυπουργού και Υπουργού Εξωτερικών της Γαλλίας, πιθανού διαδόχου του Μακρόν στην Γαλλική Προεδρία, δείχνουν, εκτός πολλών άλλων, και τούτο: Οι επί επτά δεκαετίες στοχασμοί πολιτικής φιλοσοφίας, πολιτικής επιστήμης και παραδειγματικού ευρωπαϊσμού του Χάμπερμας δεν άνθισαν ματαίως. Ασκούν επίδραση ανυπολόγιστου μεγέθους σε κρίσιμες μερίδες ποικίλων πολιτικών οικογενειών του δημοκρατικού φάσματος. Δεν έμειναν απλές θεωρίες, επειδή ο εμπνευστής τους ήταν, μέχρι τέλους, μαχόμενο πολιτικόν ζώον και ποτέ δεν κρύφτηκε στους ακαδημαϊκούς γυάλινους πύργους.

 

Η κυβέρνηση Τραμπ «θέλει να διχάσει την Ευρώπη» με τακτικές που χρησιμοποιούν οι αντίπαλοι της ΕΕ, προειδοποίησε η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της Ένωσης, ενώ ταυτόχρονα οι πρωτεύουσες των χωρών-μελών της ΕΕ προσπαθούν να αποφύγουν την πλήρη ρήξη με μια ολοένα και πιο εχθρική Ουάσινγκτον.
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει χρησιμοποιήσει δασμούς και οικονομικές απειλές, έχει απαιτήσει την προσάρτηση της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ και έχει αξιοποιήσει την εξάρτηση της Ευρώπης από την Ουάσινγκτον για άμυνα και ασφάλεια για να πιέσει τις Βρυξέλλες. Επίσης, το κίνημά του MAGA έχει ενισχύσει την υποστήριξή του στα ακροδεξιά, λαϊκιστικά και ευρωσκεπτικιστικά κόμματα της ευρωπαϊκής ηπείρου.

«Το πραγματικά σημαντικό κατά την γνώμη μου, το οποίο πρέπει όλοι να καταλάβουν, είναι το εξής: Οι ΗΠΑ έχουν καταστήσει πολύ σαφές ότι θέλουν να διχάσουν την Ευρώπη. Δεν τους αρέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Κάγια Κάλλας στους Financial Times. Και πρόσθεσε: Ο τρόπος με τον οποίο ενεργεί η Ουάσινγκτον αντικατοπτρίζει τακτικές που χρησιμοποιούν «οι αντίπαλοί μας».

Η Κάγια Κάλλας, η διάβρωση του διεθνούς δικαίου και η διάβρωση του δημόσιου λόγου στην Ελλάδα

Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Κάγια Κάλλας έκανε πρόσφατα μια εξαιρετική ομιλία στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης (5.3.2026, βλ. και Reuters, → ελληνικά εδώ ←) με την ευκαιρία της επετείου 80 χρόνων από την ιστορική ομιλία του Ουίνστον Τσώρτσιλ εκεί. Αυτό που τόνισε ιδιαίτερα η Κάγια Κάλλας είναι το εξής: «Το χάος στη Μέση Ανατολή τροφοδοτήθηκε απευθείας από την διάβρωση του διεθνούς δικαίου».

Η μετατόπιση της εξωτερικής πολιτικής της Ουάσινγκτον, είπε η Κάγια Κάλλας, «κλόνισε την διατλαντική σχέση μέχρι τα θεμέλιά της και προκάλεσε μετασεισμούς σε άλλα μέρη του κόσμου». Ο αντίκτυπός της στη διεθνή τάξη πραγμάτων είναι «όμοιος με σεισμού».
«Η κατεύθυνση σήμερα είναι προς μια νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων η οποία χαρακτηρίζεται από τον ανταγωνισμό και από πολιτικές που κάνουν χρήση της ισχύος για εξαναγκασμό· προς μια παγκόσμια τάξη πραγμάτων υπό την κυριαρχία μιας χούφτας μεγάλων δυνάμεων στρατιωτικά ισχυρών, οι οποίες στοχεύουν στη δημιουργία και στην εξασφάλιση σφαιρών επιρροής», δήλωσε η Κάλλας.
«Εάν δεν αποκατασταθεί το διεθνές δίκαιο και η υποχρέωση για λογοδοσία, θα είμαστε καταδικασμένοι να βλέπουμε επανειλημμένες παραβιάσεις του νόμου, αναταραχή και χάος», είπε.

Κύριοι δράστες της ριζικής, της χωρίς όρια διάβρωσης του διεθνούς δικαίου, αρχικά είναι η Ρωσία με την επίθεση κατά της Ουκρανίας ήδη από το 2014 και ολοκληρωτικά το 2022, στη συνέχεια και οι ΗΠΑ με την όλη πολιτική τους σήμερα. 

Και δεν είναι τυχαίο ότι σε τρία μεγάλα επεισόδια της διάβρωσης, παρόντες ήταν αμφότεροι οι κύριοι δράστες, είτε έμμεσα με σύμπνοια πνευμάτων ή και άμεσα με φυσική παρουσία: Έμμεσα παρόντες στο Μόναχο, όταν ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζ. Ντ. Βανς επιτέθηκε εναντίον της Ευρώπης χρησιμοποιώντας «επιχειρήματα» παρμένα με καρμπόν από το οπλοστάσιο της ρωσικής ηγεσίας. Έμμεσα και στον αυτοεξευτελιστικό τραμπουκισμό των οικοδεσποτών Ντόναλντ Τραμπ και Βανς εναντίον του Βολόντιμιρ Ζελένσκι, στην πρώτη επίσκεψη του τελευταίου στον Λευκό Οίκο. Άμεσα παρόντες ήταν στο ραντεβού των Τραμπ και Πούτιν πάνω σε κόκκινο χαλί, στην Αλάσκα.

Το Ιράν με το επί 47 χρόνια καθεστώς του, είναι δράστης χίλιων δυό αποτρόπαιων και σκληρά καταδικαστέων πράξεων: Εναντίον του Ισραήλ, εναντίον άλλων χωρών της περιοχής (μέχρι και εναντίον της Ουκρανίας με τις τεράστιες προμήθειες drones στον Πούτιν), προπαντός εναντίον των δημοκρατικών Ιρανών πολιτών, ιδίως των γυναικών. Ωστόσο, είναι πολύ μικρό και πολύ αδύναμο για να μπορεί αυτό το ίδιο, με δικές του δυνάμεις, να διαβρώσει το διεθνές δίκαιο, έστω και κατ΄ ελάχιστο. Περίπου το ίδιο ισχύει και για το Ισραήλ. Ας είμαστε σοβαροί, ας μη κάνουμε τους influencers σε καίρια προβλήματα διεθνούς πολιτικής

Στην Ελλάδα, φαίνεται πως ούτε στους «μετριοπαθείς φιλελεύθερους» της ΝΔ, ούτε σε «ριζοσπάστες αριστερούς» και άλλους γιαλαντζί αντιιμπεριαλιστές, συμφέρει να προβάλλεται στους πολίτες αυτό που επισημαίνει η Κάγια Κάλλας (την οποία, όχι τυχαία, από κοινού απεχθάνονται ως πολιτικό πρόσωπο). Γι' αυτό, τώρα στα δύσκολα, βασική ατζέντα εκ δεξιών και ευωνύμων, και μέθοδος απόσπασης της προσοχής των πολιτών, είναι να υποτιμούν ή και να δυσφημούν διαρκώς την συντεταγμένη σε Ένωση Ευρώπη.

Εδώ, την ώρα ενός ακόμη μεγάλου περιφερειακού πολέμου, γινόμαστε για πολλοστή φορά μάρτυρες της ανεκδιήγητης κακοφωνίας ενός πολύχρωμου «τουρλού» πολιτικών προσώπων και δημοσιολογούντων, χωρίς αρχές και χωρίς λογικό ειρμό.* Κυρίως της διολίσθησης κυβερνητικών και παρα-κυβερνητικών, σε στάση όλο και πιο «Τραμπική», όλο και λιγότερο πιστή στην Ευρώπη· στην ΕΡΤ και σε ιδιωτικά ΜΜΕ, τον τελευταίο καιρό, πολλά αρχίζουν να μας θυμίζουν την παλιά, αξέχαστη «Φωνή της Αμερικής». Ιδεολογική μισαλλοδοξία και μικροκομματική χοντροκοπιά έριξαν ορισμένους σε πολύ χαμηλού επιπέδου πολιτικές διαστροφές. Τελευταία μέχρι και στο γελοίο σπορ της Ισπανοφαγίας.

Αλλά και πολλοί από τους υποτιθέμενους άσπονδους εχθρούς της κυβέρνησης ΝΔ, στην πράξη επιδεικνύουν εξίσου ή και χειρότερη αντιευρωπαϊκή στάση. Το γνωστό βιολί. Διότι δουλειά τους είναι να δυσφημούν την ΕΕ ως Ένωση και χώρες-μέλη της ως χώρες, όχι όμως συγκεκριμένες πολιτικές παρατάξεις. Την ίδια ώρα, επιτίθενται  στην Τραμπική Αμερική με χαϊδευτικές σφαλιαρίτσες.

Προτιμούν τους νταήδες, μερικοί τον ένα, άλλοι τον άλλο, πολλοί και τους δυό μαζί. Γι' αυτό τους καλύπτουν· και όσο πιο μεγάλοι νταήδες, τόσο πιο αποτρεπτικό για ορθολογική πολιτική στάση αυτό το μείγμα φόβου και θαυμασμού. Δεν θέλουν να είναι ουσιαστικά με τα θύματα της βίας που ασκούν οι νταήδες, μικροί και μεγάλοι, είτε κάνοντας άμεση χρήση όπλων (Ουκρανία, πολίτες στην Μέση Ανατολή και αλλού), είτε με άλλους τρόπους εκφοβισμού.

Θύμα μεγάλο του δεύτερου είδους είναι και η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως κύριος στόχος της γεωπολιτικής-γεωοικονομικής εχθρότητας και του ιδεολογικού μίσους τόσο των Πουτινιστών της Ρωσίας όσο και των σημερινών κυρίαρχων στις ΗΠΑ. Μεγαλο-Αμερικανοί και μεγαλο-Ρώσοι θέλουν να κομματιάσουν την ΕΕ σε άμορφο σωρό αδύναμων εθνικών κρατών, οι Ορμπανο-ΑfDέδες και άλλοι της εντός ΕΕ «φάλαγγας» κάνουν τη δουλειά τους· οι χρήσιμοι ηλίθιοι κάνουν αυτό που κάνουν πάντα και οι ναι-μεν-αλλάδες δηλώνουν βροντερό παρών ως συνήθως. Οι τελευταίοι είναι πολλοί και ποικιλόχρωμοι· αναμενόμενη η εγχώρια ευρωσκεπτικιστική salade macédoine ή τουρλού μετριοπαθούς φιλοαμερικανισμού.

Γι΄αυτό, τίποτε δεν θα ακούσουμε σε ελληνικά ΜΜΕ, ιδιωτικά και δημόσια, από την σπουδαία ομιλία της Ευρωπαίας Κάγια Κάλλας, αλλά δεν θα χάσουμε καμιά από τις καθημερινές αλληλοαναιρούμενες ασυναρτησίες του μεγαλο-Αμερικανού Ντόναλντ Τραμπ και της κουστωδίας του.  

Γιώργος Β. Ριτζούλης

 

Το πλήρες κείμενο της ομιλίας της Κάγια Κάλλας μεταφρασμένο στα ελληνικά:

→ Διάλεξη Τσώρτσιλ 2026, Ζυρίχη: «Μια παγκόσμια τάξη πραγμάτων βασισμένη σε κανόνες σε εποχή πολιτικής της ισχύος»  ←

 

Κάγια Κάλλας, για όσους δεν κατάλαβαν: «Οι ΗΠΑ θέλουν να διαιρέσουν την Ευρώπη. Η ΕΕ να μείνει ενωμένη ενάντια στις εχθρικές τακτικές του Τραμπ»

* Η δήλωση της Άννας Διαμαντοπούλου, υπεύθυνης πολιτικού σχεδιασμού του ΠΑΣΟΚ (5.3.3026), είναι ό,τι πιο φωτεινό, εν μέσω αυτής της ανεκδιήγητης ελληνικής κακοφωνίας πολιτικών προσώπων και δημοσιολογούντων

 

Steffen Lüdke: Ο Φρίντριχ Μερτς ντροπή για την Ευρώπη. Σε κραυγαλέα απόκλιση από Σάντσεθ, Στάρμερ, Μακρόν

 

Ευρωσκεπτικιστές κατά λάθος - Πολιτική ανευθυνότητα και στρατηγική ανικανότητα  

  

 

Salade macédoine, by Christina Cherrier, © Eatwell101

Ο Φρίντριχ Μερτς ντροπή για την Ευρώπη. Σε κραυγαλέα απόκλιση από Σάντσεθ, Στάρμερ, Μακρόν

του Στέφφεν Λίντκε 

 

© Steffen Lüdke: Merz hat Europa im Stich gelassen, Eklat in Washington, Der Spiegel, 4.3.2026, αποθηκευμένο και εδώ

 

Σκάνδαλο στην Ουάσινγκτον, o Mερτς απογοήτευσε την Ευρώπη. Ο Donald Trump απειλεί τη Μαδρίτη, συμφωνεί ο Friedrich Merz. Η στάση του καγκελάριου στο Οβάλ Γραφείο ήταν εξευτελιστική. Έτσι δεν μπορεί να ηγηθεί της Ευρώπης.

Ο Φρίντριχ Μερτς ταξίδεψε στην Ουάσινγκτον για να κρατήσει τον Ντόναλντ Τραμπ κεφάτο. Τουλάχιστον σ΄ αυτό τα κατάφερε. Ωστόσο η επίσκεψη του δεν ήταν επιτυχία. Μπροστά σ' όλο τον κόσμο ο καγκελάριος «πούλησε» την Ισπανία, έναν εταίρο της Γερμανίας στην ΕΕ. Ήταν μια εξευτελιστική στιγμή, η οποία θα στοιχειώνει τον Mερτς για πολύ καιρό.
Καθόταν λοιπόν εκεί ο Γερμανός καγκελάριος και άκουγε τις ύβρεις του Προέδρου των ΗΠΑ. Ο Τραμπ ήταν ιδιαίτερα αγανακτισμένος εναντίον των χωρών στις οποίες οι ΗΠΑ διατηρούν στρατιωτικές βάσεις, αλλά δεν επέτρεψαν στους Αμερικανούς να τις χρησιμοποιήσουν για την επίθεση στο Ιράν.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Στάρμερ («δεν είναι δα και κανένας Τσώρτσιλ», είπε ο Τραμπ) εισέπραξε τον λυσσασμένο θυμό του Τραμπ. Για τον Πέδρο Σάντσεθ είπε ακόμη χειρότερα. Η Ισπανία είναι ένας «τρομακτικός» σύμμαχος, είπε ο Τραμπ. Το εμπόριο των ΗΠΑ μαζί της θα το σταματήσει, ίσως ακόμη και να επιβάλλει εμπάργκο. Άλλωστε, η Μαδρίτη, ούτε τις αμυντικές της δαπάνες δεν έχει αυξήσει σε όσο ποσοστό απαίτησε ο Τραμπ για τις χώρες του ΝΑΤΟ.
Και τι έκανε ο Μερτς;
Δεν έβγαλε τσιμουδιά για πολλή ώρα. Και μόνον μια ερώτηση από Γερμανό δημοσιογράφο τον ανάγκασε να πάρει θέση.

Τεχνολογικο-ουτοπιστές, libertarians αναρχοκαπιταλιστές της Silicon Valley, λαϊκοφασίστες και ο Ernst Jünger

του Τόμας Ασσόιερ

  

Thomas Assheuer: Faschismus als Endsieg der Evolution? - Ernst Jünger als Stichwortgeber der Cyberlibertären, Blätter, τ. 12/2025, Δεκέμβριος 2025

O Έλον Μασκ ντυμένος με ρωμαϊκή τήβεννο ταΐζει τον Ντόναλντ Τραμπ με σταφύλια. Το τσαμπί έχει το σχήμα των ΗΠΑ.Ο Στιβ Μπάνον με κόκκινο φούτερ με κουκούλα τους παρακολουθεί. Ο Λευκός Οίκος στο βάθος πήρε φωτιά και οι υπάλληλοι φεύγουν τρέχοντας. © Clémence Mira, NYT

Πώς συνταιριάζονται όλα αυτά που βλέπουμε μπροστά μας; Σε ποιούς υποκλίνεται η λαϊκοφασιστική (völkische) Δεξιά; Σε ποιούς άλλους, προπαντός στην ελίτ της Σίλικον Βάλεϊ ! Eνώ η απολυταρχική AfD έχει πάθει έρωτα με τον υπερ-ελευθεριακό (Ultralibertär) Έλον Μασκ. Από εδώ ολοκάθαρος γερμανικός πολιτισμός, τα λουκάνικα bratwurst χωρίς χημικά πρόσθετα και τα παράθυρα με μικρά στρογγυλά τζαμάκια (Butzenscheiben), Από εκεί διαγαλαξιακοί πύραυλοι, τσιπ για εμφύτευση στον εγκέφαλο και τεχνητή νοημοσύνη. Και ενώ οι τεχνολογικο-ελευθεριακοί (Tech-Libertäre) είναι στον δρόμο προς τ' αστέρια και προς την επίτευξη του ανεπίτευκτου, οι εθνικολαϊκιστές και λαϊκοφασίστες σκάβουν στην πάτρια γη που καπνίζει και ατμίζει και ψάχνουν για βάθος και προαιώνια καταγωγή. Αυτό που κάνει το πράγμα ακόμη χειρότερο, είναι το γεγονός ότι αυτοί οι νέοι φίλοι τους προέρχονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες· οι οποίες ΗΠΑ, καταπώς ισχυρίζονται τα πνεύματα της εθνικόφρονος Δεξιάς μας, έχουν στερήσει την Γερμανία από τις βαθιές πολιτισμικές ρίζες της. Η φράση-κλειδί, με την οποία περιγράφουν τούτο το «κακό» συμβάν, είναι η ενσωμάτωση της Γερμανίας στη Δύση.
Αναμφίβολα, εκ πρώτης όψεως αυτή φαίνεται να είναι μια στρατηγική συμμαχία προορισμένη για σύντομης διάρκειας ζωή. Τόσο οι εθνικολαϊκιστές όσο και οι ελευθεριακοί στρέφουν το μίσος τους προς το ίδιο αντικείμενο: Προς το λεγόμενο «παλιό σύστημα». Η κυρίαρχη πολιτική τάξη, υποστηρίζουν, καταπιέζει είτε την τεχνολογική ελευθερία (η αμερικανική εκδοχή), είτε την ελεύθερη βούληση του λαού (η γερμανική εκδοχή). Για καλή τους τύχη, όπως τουλάχιστον αγαλλιούν καί στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, με τον Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη αρχίσει η έξοδος από την αιχμαλωσία: Η δομική, διαρκής οικονομική στασιμότητα (secular stagnation) έχει τελειώσει. Σιγά-σιγά η ζωή επιστρέφει στην κοινωνία και ένα γελάκι σκάει στα πρόσωπα των ανθρώπων. Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί, ότι στο σημείο αυτό τελειώνει η διατλαντική ομοψυχία και τα πνεύματα πάλι διχάζονται, όλα επανέρχονται στα φυσιολογικά συνήθη.

Οι τεχνολογικο-ελευθεριακοί ονειρεύονται ένα είδος «λυκόφωτος των θεών» για το κράτος [το τέλος μιας εποχής, με την καταστροφή ή με τον «μαρασμό» του κράτους ως θεσμού]. Αυτοί θέλουν να ελαχιστοποιήσουν το κράτος όσο γίνεται περισσότερο και να περικόψουν τον διευθυντικό ρόλο του, αφήνοντας τον μόνον σε λίγους βασικούς τομείς. Αντιθέτως, θέλουν πάση θυσία να επεκτείνουν τα αστρονομικού δημοσιονομικού κόστους εγχειρήματα στον διαστημικό χώρο.[1] «Πιστεύουμε», γράφει ο προγραμματιστής λογισμικού και επενδυτής Μαρκ Αντρέσεν (Marc Andreessen) στο Τεχνολογικό-Οπτιμιστικό Μανιφέστο του (Techno-Optimist Manifesto), «ότι το ύψιστο καθήκον της τεχνολογίας είναι να προωθήσει την ζωή τόσο στη Γη όσο και στα αστέρια».[2] Αυτή η γαλαξιακή μεγαλομανία είναι μάλλον πράγμα ξένο για την εθνικολαϊκή Δεξιά. Το μυαλό της λειτουργεί σε πολύ προσγειωμένο επίπεδο και αντί να πάνε στον πλανήτη Άρη, θέλουν τον θεό Άρη εδώ κάτω, στην Γη. Σε αντίθεση με τους υπερ-ελευθεριακούς, δεν μισούν το κράτος. Αντιθέτως, είναι αχόρταγοι για κράτος. Αυτοί, αφού πρώτα κουτσουρέψουν και κομματιάσουν το παλιό φιλελεύθερο κράτος με το αλυσοπρίονο, θέλουν μετά να το ξαναχτίσουν σε όλη του τη δόξα και λαμπρότητα ως γήινο θεό. Αν δώσουμε πίστη στα λόγια ενός από τους συντάκτες του προγράμματος της AfD, τότε το μέλλον της Γερμανίας, δηλαδή την εθνικοθρησκευτικού τύπου ενότητα εξουσίας και μεταφυσικής, μπορούμε να την αντικρύσουμε ήδη να από σήμερα. Βρίσκεται βαθιά στην Ανατολή, στο βασίλειο του Βλαντίμιρ Πούτιν, της εγγυήτριας δύναμης εναντίον της φιλελεύθερης παρακμής. Η ιερή Μόσχα του Πούτιν είναι η Τρίτη Ρώμη. Τέταρτη δεν θα υπάρξει .[3]

Ernst Jünger: Το 1913, 18 χρονών, στην Γαλλική Λεγεώνα των Ξένων - Το 1914 εθελοντής στον Αυτοκρατορικό Γερμανικό Στρατό, επτά φορές τραυματίας στο μέτωπο με τη Γαλλία, παρασημοφορημένος -  Ένθερμος μιλιταριστής, αντιφιλελεύθερος «τεχνολογικο-ολοκληρωτικός» συγγραφέας στην εποχή της Βαϊμάρης, όμως ο αριστοκρατικός ελιτισμός του τον απότρεψε από το να προσχωρήσει στον Ναζισμό. Το «ατσάλι» μαλάκωνε Το μυθιστόρημα «Στις μαρμαρένιες βραχοπλαγιές» (1939) ήταν μια τολμηρή αλληγορία: Έγραφε για την ερήμωση μιας ειρηνικής γης από βαρβαρικά στίφη. Στο κατεχόμενο Παρίσι ως Γερμανός λοχαγός του Διοικητικού, συναναστρέφονταν με ανθρώπους της τέχνης (Πικάσσο, Μπρακ, Πωλ Ελυάρ και Κοκτώ). Εκεί εθίστηκε στα ναρκωτικά. Θεωρήθηκε ύποπτος για συμμετοχή στην συνωμοσία του Στάουφφενμπεργκ κατά του Χίτλερ. Αποβλήθηκε από τον στρατό και ο γιός του στάλθηκε σε αναμορφωτήριο και μετά σε «τάγμα θανάτου» στην Ιταλία, όπου σκοτώθηκε στην Καρράρα σε μάχες με τους Αμερικανούς. Με το τέλος του πολέμου, ο μιλιταριστής, «τεχνολογικο-ολοκληρωτικός» και εραστής του «ζην επικινδύνως», είχε γίνει σκεπτικιστής. «Στην τελετουργική του ηρεμία, σε μια αυτοεπιβεβλημένη απομόνωση και αποχώρηση στην αρχαϊκή ουτοπία, στο βασίλειο της ιδιωτικής ζωής και της αισθητικής καλλιέργειας», βρήκε την μόνη διέξοδο. «Ο θρύλος του Jünger ενσαρκώνει μια τραγική αποτυχία του θάρρους και της ψυχρής στάσης απέναντι στον κόσμο», συνοψίζει ο George Steiner στην εισαγωγή στο μεταφρασμένο On The Marble Cliffs

Σαραπατράκες τροφοδοτούν με ενέργεια τα data centers - Η Τεχνολογική Ανοησία στην υπηρεσία της Τεχνητής Νοημοσύνης

Αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας παράγουν ολοένα και συχνότερα μεγάλο μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας της απαιτούμενης για τα «πάρκα» με τους servers τους, χρησιμοποιώντας μεταχειρισμένες τουρμπίνες αερίου, τοποθετημένες πάνω σε ρυμουλκούμενα νταλίκας. Η εταιρεία xAI του Elon Musk χρησιμοποιεί αυτά τα συστήματα ακόμη και χωρίς άδειες από τις αρμόδιες υπηρεσίες των ΗΠΑ. Ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος είναι τεράστιος.

 

της Ζουζάνε Γκέτσε

 

Susanne Götze: Strom aus alten Erdgasturbinen für Rechenzentren - Elon Musks schmutziger KI - Wettlauf (Ηλεκτρική ενέργεια από παλιές τουρμπίνες φυσικού αερίου για κέντρα δεδομένων - Ο βρώμικος αγώνας δρόμου για την τεχνητή νοημοσύνη του Elon Musk, Der Spiegel, 23.2.2026, αποθηκευμένο και εδώ

Η Krystal Polk δεν σκόπευε ποτέ να μετακομίσει, δήλωσε στην αμερικανική πλατφόρμα ερευνητικής δημοσιογραφίας Floodlight. Το σπίτι της στην Stanton Road στο Southaven της Αμερικανικής Πολιτείας Μισισίπι ανήκε στην οικογένειά της για πολλές γενιές. Είναι ένα ήσυχο, απομονωμένο σημείο μέσα σε δασώδη περιοχή. Σκόπευε να περάσει εκεί την ζωή της μετά την συνταξιοδότηση, είπε η κ. Πολκ, σύμφωνα με το ρεπορτάζ.
Και μετά, ένας ψηλός φράχτης σηκώθηκε ακριβώς απέναντι από το σπίτι της. Λίγο αργότερα, 27 ψηλοί γυαλιστεροί χαλύβδινοι σωλήνες υψώθηκαν πίσω από τον φράχτη. Ανήκουν σε αεριοστροβίλους φυσικού αερίου, οι οποίοι τροφοδοτούν με ηλεκτρική ενέργεια ένα νέο κέντρο δεδομένων για την εταιρεία xAI του Έλον Μασκ. Και εκπέμπουν οξείδια του αζώτου, μονοξείδιο του άνθρακα και φορμαλδεΰδη.
Επειδή η 50χρονη κ. Πολκ έχει άσθμα, αναγκάστηκε να μετακομίσει, λέει η ίδια. «Είμαστε οι παράπλευρες απώλειες στον αγώνα δρόμου για την τεχνητή νοημοσύνη». Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις και οι κάτοικοι του Σαουθέιβεν συντάσσουν αναφορές και καταθέτουν αγωγές κατά του σταθμού παραγωγής ενέργειας εδώ και μήνες.
Και σε άλλες Πολιτείες των ΗΠΑ, όλο και περισσότερες κοινότητες προβάλλουν αντίσταση στα κέντρα δεδομένων για εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, μερικά από τα οποία κατασκευάζονται μέσα σε λίγες μόνο εβδομάδες. Πινακίδες που γράφουν «No Data-Centers» εμφανίζονται σε αυλές μπροστά από κατοικίες στην Πολιτεία Βιρτζίνια. Στο Οχάιο, οι τέτοιες διαμαρτυρίες έχουν ήδη αποτέλεσμα. Οι τοπικοί πολιτικοί εκεί θέλουν τώρα να επιβάλλουν αυστηρότερες ρυθμίσεις στις «φάρμες» τεχνητής νοημοσύνης.

Aπό την άλλη πλευρά, η Πολιτεία του Μισισίπι υπόσχεται στις εταιρείες ελάχιστους κανονισμούς και φορολογικές ελαφρύνσεις για να γίνει ελκυστική τοποθεσία για εγκατάσταση κέντρων δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης. Στο Southaven η εταιρεία xAI του Musk προφανώς αψηφά ακόμη και τους κανονισμούς της Υπηρεσίας Προστασίας του Περιβάλλοντος (EPA) και η Πολιτεία υποστηρίζει την εταιρεία.

 

«του διαόλου συνεργείο», Σαββόπουλος, Το Θηρίο, 1975

Θερμικό βίντεο (με κάμερα υπερύθρων) των εγκαταστάσεων της xAI στο Southaven, Mississippi. © Photo: Evan Simon/Floodlight, via The Guardian

Γιαν-Βέρνερ Μύλλερ: «Οι Χριστιανοδημοκράτες είναι ανίκανοι να υπερασπιστούν την κληρονομιά τους»

Η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) συγκυβερνά στο Ομοσπονδιακό επίπεδο την Γερμανία, αλλά είναι εξαντλημένη. Ο πολιτικός επιστήμονας Jan-Werner Müller, ένας από τους εμβριθείς μελετητές της δημοκρατίας στον κόσμο, της ασκεί σκληρή κριτική· αλλά όπως συνηθίζει, είναι εποικοδομητικός και έχει πρόταση. Συνιστά στη Χριστιανοδημοκρατία να θυμηθεί τις απαρχές της. Ιδιαίτερα τις κληρονομιές από τον αρχικό Καθολικό πυρήνα της. Να αναλογισθεί ποιά μπορούν, ακόμη και σήμερα, να είναι τα ξεχωριστά πολιτικά χαρακτηριστικά της. Και πώς αυτή, άρα και η πανευρωπαϊκή πολιτική οικογένεια της, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, μπορούν να αμυνθούν ενάντια στους εθνικολαϊκιστές, οι οποίοι έχουν ήδη στην πράξη καταστρέψει τη Χριστιανοδημοκρατία ή στενούς πολιτικούς συγγενείς της σε πολύ σημαντικές χώρες της Ευρώπης, όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ολλανδία. Αυτό το τελευταίο, το φαινομενικά παράδοξο, είναι το πιο ηχηρό μήνυμα κινδύνου: Η καταστροφή της Χριστιανοδημοκρατίας έχει ήδη συντελεστεί ακριβώς στις πιο πολλές από τις χώρες της Ευρώπης με ισχυρή παρουσία του Καθολικισμού.

Jan-Werner Müller - © Tre Cassetta für Die Zeit, via Die Zeit

Jan-Werner Müller: «Christdemokraten sind unfähig ihr Erbe zu verteidigen», συνέντευξη στον Lenz Jacobsen, Die Zeit, 20.2.2026, αποθηκευμένο και εδώ

 

DIE ZEIT: Κύριε Müller, το κόμμα της Χριστιανοδημοκρατίας CDU αναζητά μια πορεία για να μπορέσει να υπερασπιστεί τον εαυτό του εναντίον της AfD και να διατηρήσει τη θέση του ως ένα, κατά κάποιο τρόπο, εκ φύσεως κυβερνητικό κόμμα στη Γερμανία. Θα τα καταφέρει;

Jan-Werner Müller: Γίνεται πολλή συζήτηση για την κρίση της Σοσιαλδημοκρατίας, όμως αν ρωτήσετε τους ανθρώπους στο δρόμο, «τι ακριβώς είναι Σοσιαλδημοκρατία;», νομίζω ότι θα περάσουν μερικά πράγματα από το μυαλό τους. Όμως αν ρωτήσετε σήμερα τους ανθρώπους στη Γερμανία, στην Ολλανδία ή στην Ιταλία, τι είναι στην πραγματικότητα η Χριστιανοδημοκρατία, υποψιάζομαι ότι θα σηκώσουν τους ώμους τους αδιάφορα. Υπάρχει σαφής εξάντληση της Χριστιανοδημοκρατίας όσον αφορά τις ιδέες και τις πολιτικές προτάσεις. Όχι μόνον στη Γερμανία και όχι μόνον τώρα ως πρωτοεμφανιζόμενο φαινόμενο.

 

Βοηθήστε μας λοιπόν να καταλάβουμε τί είναι, ή τι ήταν, η Χριστιανοδημοκρατία

Άς αρχίσουμε από το λιγότερο προφανές: Η Χριστιανοδημοκρατία είναι μια πολιτική στρατηγική· ή, αν θέλετε, μια πολιτική τεχνολογία για την διαχείριση των συγκρούσεων. Και μάλιστα, διαχείριση μέσω της διαμεσολάβησης και της αναζήτησης εξισορροπήσεων μεταξύ διαφορετικών ομάδων και συμφερόντων σε μια πλουραλιστική κοινωνία.

Φρίντριχ Μερτς, Άνγκελα Μέρκελ, 2002, © RHEINPFALZ