Γιαν-Βέρνερ Μύλλερ: «Οι Χριστιανοδημοκράτες είναι ανίκανοι να υπερασπιστούν την κληρονομιά τους»

Η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) συγκυβερνά στο Ομοσπονδιακό επίπεδο την Γερμανία, αλλά είναι εξαντλημένη. Ο πολιτικός επιστήμονας Jan-Werner Müller, ένας από τους εμβριθείς μελετητές της δημοκρατίας στον κόσμο, της ασκεί σκληρή κριτική· αλλά όπως συνηθίζει, είναι εποικοδομητικός και έχει πρόταση. Συνιστά στη Χριστιανοδημοκρατία να θυμηθεί τις απαρχές της. Ιδιαίτερα τις κληρονομιές από τον αρχικό Καθολικό πυρήνα της. Να αναλογισθεί ποιά μπορούν, ακόμη και σήμερα, να είναι τα ξεχωριστά πολιτικά χαρακτηριστικά της. Και πώς αυτή, άρα και η πανευρωπαϊκή πολιτική οικογένεια της, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, μπορούν να αμυνθούν ενάντια στους εθνικολαϊκιστές, οι οποίοι έχουν ήδη στην πράξη καταστρέψει τη Χριστιανοδημοκρατία σε πολύ σημαντικές χώρες της Ευρώπης, όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ολλανδία. Αυτό το τελευταίο, φαινομενικά παράδοξο μεν, είναι όμως το πιο ηχηρό μήνυμα κινδύνου: Η καταστροφή της Χριστιανοδημοκρατίας έχει ήδη συντελεστεί ακριβώς στις πιο πολλές από τις χώρες της Ευρώπης με ισχυρή παρουσία του Καθολικισμού.

Jan-Werner Müller - © Tre Cassetta für Die Zeit, via Die Zeit

Jan-Werner Müller: «Christdemokraten sind unfähig ihr Erbe zu verteidigen», συνέντευξη στον Lenz Jacobsen, Die Zeit, 20.2.2026, αποθηκευμένο και εδώ

 

DIE ZEIT: Κύριε Müller, το κόμμα της Χριστιανοδημοκρατίας CDU αναζητά μια πορεία για να μπορέσει να υπερασπιστεί τον εαυτό του εναντίον της AfD και να διατηρήσει τη θέση του ως ένα, κατά κάποιο τρόπο, εκ φύσεως κυβερνητικό κόμμα στη Γερμανία. Θα τα καταφέρει;

Jan-Werner Müller: Γίνεται πολλή συζήτηση για την κρίση της Σοσιαλδημοκρατίας, όμως αν ρωτήσετε τους ανθρώπους στο δρόμο, «τι ακριβώς είναι Σοσιαλδημοκρατία;», νομίζω ότι θα περάσουν μερικά πράγματα από το μυαλό τους. Όμως αν ρωτήσετε σήμερα τους ανθρώπους στη Γερμανία, στην Ολλανδία ή στην Ιταλία, τι είναι στην πραγματικότητα η Χριστιανοδημοκρατία, υποψιάζομαι ότι θα σηκώσουν τους ώμους τους αδιάφορα. Υπάρχει σαφής εξάντληση της Χριστιανοδημοκρατίας όσον αφορά τις ιδέες και τις πολιτικές προτάσεις. Όχι μόνον στη Γερμανία και όχι μόνον τώρα ως πρωτοεμφανιζόμενο φαινόμενο.

 

Βοηθήστε μας λοιπόν να καταλάβουμε τί είναι, ή τι ήταν, η Χριστιανοδημοκρατία

Άς αρχίσουμε από το λιγότερο προφανές: Η Χριστιανοδημοκρατία είναι μια πολιτική στρατηγική· ή, αν θέλετε, μια πολιτική τεχνολογία για την διαχείριση των συγκρούσεων. Και μάλιστα, διαχείριση μέσω της διαμεσολάβησης και της αναζήτησης εξισορροπήσεων μεταξύ διαφορετικών ομάδων και συμφερόντων σε μια πλουραλιστική κοινωνία.

Φρίντριχ Μερτς, Άνγκελα Μέρκελ, 2002, © RHEINPFALZ

Τοξική Αμερική (3): Σπορά ψευδών και απαισιοδοξίας· όμως με αυτά η πραγματικότητα δεν αλλάζει

Α. «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας» των ΗΠΑ, «μετα-αλήθεια» και εμμονή στα ορυκτά καύσιμα

 

του Κρίστιαν Στέκερ

 

Christian Stöcker: US-Sicherheitsstrategie Die Realität ändert man nicht, indem man gegen sie anlügt, Der Spiegel, 14.12.2025

 
Το ντοκουμέντο για την Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ αποκαλύπτει την βασική αδυναμία της κυβέρνησης Τραμπ: Μπορεί να κερδίζεις εκλογές λέγοντας συνεχώς ψέματα. Όμως με ψέματα δεν μπορείς να κυβερνήσεις επιτυχώς

 

Κάτι αξιοσημείωτο έχει συμβεί τα τελευταία χρόνια: Ο όρος «μετα-αλήθεια» (post-truth), από περιγραφή μιας δυσλειτουργίας στις δημοκρατικές κοινωνίες έχει μετατραπεί σε μια (υποτίθεται) αποδεκτή «εναλλακτική» περιγραφή της πραγματικότητας. Με αυτόν τον ορισμό της «μετα-αλήθειας» (post-truth), το Λεξικό της Οξφόρδης είχε ανακηρύξει αυτόν τον ιδιωματισμό «Λέξη της Χρονιάς» του 2016:

«Δηλώνει ή σχετίζεται με περιστάσεις στις οποίες τα αντικειμενικά γεγονότα έχουν μικρότερη επιρροή στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης από όσο έχουν οι επικλήσεις συναισθημάτων και προσωπικών απόψεων».

Από τότε, η ιδέα ότι η «μετα-αλήθεια» είναι το νέο πρότυπο, έχει κατά κάποιο τρόπο εδραιωθεί στον χώρο της πολιτικής και των μέσων ενημέρωσης. Πολιτικοί όπως ο Markus Söder στην Γερμανία [Μάρκους Ζέντερ, πρωθυπουργός της Βαυαρίας, από το κόμμα CSU] φαίνονται μάλιστα έως και να να μιμούνται τον Τραμπ, αντικαθιστώντας τα γεγονότα με «αλήθειες» όπως οι ίδιοι τις αισθάνονται ή τις αντιλαμβάνονται. Η επανεκλογή του Τραμπ ως Προέδρου των ΗΠΑ δείχνει να επιβεβαιώνει αυτήν την εκδοχή: Τα γεγονότα δεν μετρούν πια. Αυτό που μετράει είναι το ποιος πατάει το σωστό κουμπί [και βγαίνει η χοντρή ...]

© WP

Αντισυστημικοί του καιρού μας: Μπορεί να υπονομεύσει τη δημοκρατία ένα παρακμιακό δίκτυο ισχυρών ανδρών;

 

© Politico - Illustration by Claudine Hellmuth/Politico (source images via Getty and AP)

English

Τα αρχεία Epstein αφηγούνται πράγματα και θάματα. Όλα αυτά αθροιζόμενα, φαίνονται σαν να συναποτελούν μια παρανοϊκή ιστορία συνωμοσίας. Όμως, στην πραγματικότητα, αυτή η ιστορία είναι αληθινή. Ως αποτέλεσμα, ένα ολόκληρο σύστημα τίθεται υπό αμφισβήτηση.

«“Σεξουαλικό σκάνδαλο”; Τί μας λέτε τώρα! Αυτό είναι πόλεμος εναντίον παιδιών», γράφει η Alexandra Zykunov (Ein »Sex-Skandal«? Das ist Krieg gegen Kinder, Der Spiegel, 12.2.2026). Αυτό από μόνο του είναι σαν δηλητήριο στις φλέβες του πολιτικού και δικαιϊκού συστήματος, του δημοκρατικού, του φτιαγμένου με πολύ κόπο, αίμα, ιδρώτα και δάκρυ, με αγώνες διόμισυ αιώνων, για τον περιορισμό της χωρίς φραγμούς εξουσίας των μεγάλων και ισχυρών επί των μικρών και αδύναμων. Όπως είναι κατεξοχήν τα παιδιά.

Το δηλητήριο είναι ιδιαίτερα τοξικό για τη δημοκρατία, επειδή πολλών ειδών «συστατικά», υποτίθεται ξένα μεταξύ τους, συνέπραξαν στην σύνθεση του. Η φονικότητα του οφείλεται στην ίδια την φύση και πολυμέρεια αυτού του δικτύου ισχυρών ανδρών με κεντρικό κόμβο τις ΗΠΑ. Το δίκτυο είναι πυκνά συνυφασμένο: Γερό στημόνι από τις αποκαλούμενες ελίτ σφιχταγκαλιάζεται με το πιο σκληρό και φανταχτερό υφάδι σκληρών εθνικολαϊκιστών. 

Τί πρέπει να πει τώρα η δημοκρατική πολιτική στους ανθρώπους, για να ανακτήσει την χαμένη τιμή και αξιοπιστία της; Άν είναι ακόμη νόμιμη η χρήση των όρων αρετές του πολίτη και ενάρετος πολίτης, τί σημαίνει ενάρετη δημοκρατική πολιτική στο πρώτο τέταρτο του 21ου Αιώνα;

Το φιλελεύθερο δημοκρατικό κράτος δεν νομιμοποιείται να επιβάλει με μέσα πολιτικά ή διοικητικά στους πολίτες του, κοινωνικές αξίες, τρόπους ζωής και νοητικές, επικοινωνιακές ή ηθικές ικανότητες συγκεκριμένης ποιότητας, λόγου χάρη να είναι ευφυείς, δίκαιοι, υπεύθυνοι, συμπονετικοί. Αν το κάνει, διατρέχει κίνδυνο να παύσει να είναι δημοκρατικό. Το παράδοξο (ή απόφθεγμα), ελαφρά παραφρασμένο, ότι «το φιλελεύθερο δημοκρατικό κράτος τρέφεται και ζει από προϋποθέσεις τις οποίες δεν μπορεί να εγγυηθεί αυτό το ίδιο», έχει ισχυρή προειδοποιητική αξία. Λέει ότι τα βαθιά θεμέλια και τα πιο ισχυρά οχυρά της δημοκρατίας με εγγυημένες ελευθερίες και δικαιώματα, όταν υπάρχουν, υπάρχουν σε ό,τι μπορεί να δημιουργήσει μια ζωντανή κοινωνία και δημόσια σφαίρα· η «διαχειριστική και «διαδικαστική» δημοκρατία του άμεσα πολιτικού επιπέδου δανείζεται δημοκρατική πολιτική ισχύ και κάνει χρήση της. Δεν την παράγει η ίδια.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τούτο το κράτος νομιμοποιείται,  με δικές του πράξεις και παραλείψεις, να αφήνει αξίες και ικανότητες καταστροφικής ποιότητας να επιβάλλονται με εργαλεία εξωθεσμικά (π.χ. οικονομική ή τεχνολογική δύναμη) και να κυριαρχούν ανεμπόδιστες και μονόπλευρες στην κοινωνική σκηνή. Γιατί τότε, εκείνο που είναι ικανό να τρέφει την δημοκρατία διασφαλίζοντας τη ζωή της, μπορεί να μεταστραφεί σε δηλητήριο. Ακόμη χειρότερα, εάν, ταυτόχρονα, αυτό το ίδιο κράτος επιτρέπει στον εαυτό του και να αυτοαναιρείται ως κράτος δικαίου, όταν το έγκλημα δεν επισύρει ποινή δίκαιη επειδή οι δράστες είναι διάσημοι και ισχυροί, τα θύματα άσημα και αδύναμα, το χρήμα πολύ, η κομματική αντιπαράθεση ως ουσία λίγη.

Εδώ βρισκόμαστε τώρα. Μάλιστα σε «καιρούς αναστάτωσης», σε σημείο καμπής προς «αλλαγή εποχής». Για  να κατανοηθεί ο αντισυστημισμός στις κοινωνίες των ΗΠΑ και της Ευρώπης, δεν αρκούν οι αναφορές στην «οικονομική δυσπραγία και υπαρξιακή ανασφάλεια», στον υποβιβασμό της μεσαίας τάξης, στην «δημοκρατική κόπωση» κλπ. Η δε εθνική μας αυτοεξέταση για «δεξιές», «αριστερές», «κεντρώες», «κεντροαριστερές» (!) κλπ εκδοχές αντισυστημισμού, αλλά σχεδόν με σιωπή ασυρμάτου στην πνιγηρά επαρχιώτικη ημεδαπή δημοσιότητα για το hot spot του αντισυστημισμού, τις ΗΠΑ, επιβεβαιώνει αυτό που ξέραμε: Στην Ελλάδα είθισται να διυλίζουμε ξανά και ξανά τον ίδιο κώνωπα και είμαστε ικανοί να καταπιούμε αμάσητες ένα ολόκληρο καραβάνι καμήλες.

Μαζί με πολλά άλλα, τα οποία εξελίσσονται εδώ και αρκετά χρόνια, το δίκτυο Epstein δείχνει και αυτό, στο μέτρο που του αναλογεί, τι είναι και τι θέλει ο πραγματικός, ο επιδραστικός αντισυστημισμός της εποχής μας: Είναι μια εκ των άνω επίθεση στους με κόπο κερδισμένους δημοκρατικούς και κοινωνικούς φραγμούς, τους περιοριστικούς της εξουσίας των μεγάλων και ισχυρών επί των μικρών και αδύναμων.

Πρόκειται για ανοιχτή αμφισβήτηση του δημοκρατικού πολιτικού και δικαιϊκού συστήματος. Δεν είναι «συντηρητική» αλλά ανατρεπτική (disruptive), όπως λένε και οι ίδιοι οι επίδοξοι ανατροπείς. Το σύνθημα που της ταιριάζει, θυμίζει ένα άλλο ανατρεπτικό σύνθημα, ηλικίας εκατό και κάτι χρόνων: «Όλη η εξουσία στα χέρια των ισχυρών».

Οι πραγματικοί δημοκράτες και οι ζωντανοί δημοκρατικοί θεσμοί, κυρίως στις ΗΠΑ, αλλά και σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, ίσως και σε άλλες δημοκρατικές χώρες του κόσμου, πρέπει να λύσουν έναν Γόρδιο δεσμό πιο δύσκολο και από τον αυθεντικό Φρυγικό. Σε καιρούς χωρίς Βασιλιά Αλέξανδρο.

Γιώργος Β. Ριτζούλης 

Μανχάτταν, 2011, στο μέγαρο του Επστάιν: Από αριστερά James E. Staley, τότε ανώτερο εκτελεστικό στέλεχος 
της JPMorgan, ο πρώην υπουργός Οικονομικών Lawrence Summers, ο κ. Epstein, Bill Gates, συνιδρυτής της
Microsoft και ο Boris Nikolic, ο οποίος ήταν επιστημονικός σύμβουλος του Ιδρύματος Bill and Melinda Gates -
© New York Times, «Bill Gates Met With Jeffrey Epstein Many Times, Despite His Past», 18.10.2021

Τοξική Αμερική (2): «Να μη γίνει η Ευρώπη αποικία αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών» - Η ΑΙ Grok του Μασκ, η πορνογραφία και η ψηφιακή χειραφέτηση της ΕΕ

Η ΕΕ λαμβάνει μέτρα κατά του μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης Grok του Elon Musk, το οποίο γδύνει ψηφιακά ανθρώπους παρά τη θέλησή τους και τους διαπομπεύει στο διαδίκτυο. Σύμφωνα με την ευρωβουλευτή του Πράσινου Κόμματος Alexandra Geese, ειδική σε θέματα ψηφιακών Μέσων της ΕΕ, αυτό δεν είναι αρκετό. ​​«Το να μπαίνει μια ετικέτα η οποία πληροφορεί ότι η εικόνα που βλέπουμε φτιάχτηκε με τεχνητή νοημοσύνη, είναι άχρηστη όταν ένας άνθρωπος απεικονίζεται γυμνός παρά την θέλησή του». Ζητά νέες προσεγγίσεις για να αλλάξει η ισορροπία των δυνάμεων στο διαδίκτυο.

«Wir werden zur Kolonie amerikanischer Techkonzerne» - Grünenpolitikerin über EU-Verfahren gegen Musk, συνέντευξη της Alexandra Geese με την Angela Gruber του Spiegel, 1.2.2026, αποθηκευμένο και εδώ

SPIEGEL: Κυρία Geese, το «ρομπότ» τεχνητής νοημοσύνης Grok του Elon Musk αναρτά μέσω του X ψεύτικες εικόνες γυμνών γυναικών με έντονα προβεβλημένο το σεξουαλικό στοιχείο. Είναι αυτή μια τεχνολογικά νέα, εξαιρετικά προβληματική εκδοχή εκείνης της παλιάς δουλειάς, «οι γυμνές γυναίκες πουλούν καλά»;
Geese: Όχι, είναι κάτι περισσότερο. Στόχος είναι και να εκδιωχθούν οι γυναίκες από τη δημόσια σφαίρα του διαδικτύου. Πίσω από αυτό υπάρχει και μια πολιτική φιλοσοφία η οποία δεν πιστεύει στην ισότητα, αλλά στην αρχή ότι οι άνδρες πρέπει να κυβερνούν μόνοι τους. Παράπλευρη επίπτωση αυτού, είναι ότι όσοι πρεσβεύουν τέτοια πράγματα, τις γυναίκες τις βλέπουν μόνον ως σεξουαλικά αντικείμενα ή ως μηχανές αναπαραγωγής.

Il Sole 24 Ore, 27.1.2026

Τοξική Αμερική (1): Jeffrey Epstein και Σία, το μίασμα στα πιο καλά σπίτια

English

 

H περίπτωση του ελεεινού κύκλου διασημοτήτων περί τον δισεκατομμυριούχο επενδυτή Τζέφρι Έπσταϊν, με όλα τα εγκληματικά κατορθώματα τους, είναι από τα θέματα που απασχολούν έντονα την αμερικανική, ευρωπαϊκή και παγκόσμια δημόσια σφαίρα. Αλλά ελάχιστα έως καθόλου την ελληνική. Φυσικά, αυτή η απουσία βάζει και πάλι σε πειρασμό να μιλήσουν κάποιοι για «εθνική μας ιδιαιτερότητα». Ωστόσο δηλώνει επίσης πολλά και σημαντικά για ένα ζήτημα ουσίας: Τόσο για το ποιόν των ημεδαπών μέσων επικοινωνίας, συμβατικών, ψηφιακών και κοινωνικο-δικτυακών, όσο και για το πόσο χαμηλά έχει πέσει η ευαισθησία και η πολιτική ηθική ενός πάρα πολύ μεγάλου μέρους των «πολιτικά δραστήριων», του δημόσια ενεργού τμήματος της ελληνικής κοινής γνώμης. Ο επαρχιώτικος ελλαδοκεντρισμός είναι μόνον μία, η πιο αθώα, από τις πολλές πτυχές του φαινομένου.

Όμως το θέμα αποκαλύπτει πολλά, πολύ πιο σημαντικά, για την παγκόσμια κατάσταση στα πεδίο της ευαισθησίας, της πολιτικής ηθικής και της εν γένει προσωπικής ηθικής, εκείνων των κοινωνικών ομάδων που αποκαλούνται με τον όρο «οι ελίτ». Οικονομικών, πολιτικών, μιντιακών, καλλιτεχνικών και, last but not least, επιστημονικών ελίτ. Κακόφημος πια ο όρος ελίτ, όσο και η ετικέττα των υποτιθέμενων διωκτών των ελίτ, των λαϊκιστών· οι ηγέτες των δεύτερων συχνότατα είναι σαρξ εκ της σαρκός κάποιων από αυτές τις ελίτ, και κυρίως της ελίτ των πρώην επενδυτών ή χρηματοπιστωτικών συμβούλων.

© Foto: AFP, Getty Images, picture alliance, via Der Spiegel

Ευχαριστούμε Αμερική, όμως φτάνει πιά !

© Florian Illies: Danke, Amerika, es reicht jetzt! Die Zeit, 28.3.2025, αποθηκευμένο και εδώ ←

 

Ευχαριστoύμε για τον Άντυ Γουώρχολ. Ευχαριστούμε για το Big Mac και το iPhone. Ευχαριστούμε και για τον Φράνσις Φορντ Κόπολα, τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ και τον Κουέντιν Ταραντίνο. Ευχαριστoύμε για την Άντζελα Νταίηβις, την Τζόαν Μίτσελ (Joan Mitchell) και την Σούζαν Σόνταγκ (Susan Sontag). Ευχαριστώ για τον Σκοτ Φιτζέραλντ, για την Αρίθα Φράνκλιν, για τον Έντουαρντ Χόππερ (Edward Hopper) αλλά και για τα τζιν Levi's. Και τώρα: Γεια χαρά.

Ναι, αυτή ήταν μια μεγάλη αμερικανική εποχή, εμάς εδώ στην Ευρώπη μας πρόσφερε και ασφάλεια, και απόλαυση, και έμπνευση επί εκατό χρόνια. Τώρα όμως είναι καιρός να λάβει τέλος. Τώρα, ήρθε για μας ο καιρός να παύσουμε να υποτιμούμε, να μειώνουμε, να ταπεινώνουμε τον εαυτό μας. Δεν χρειάζεται πια να προσέχουμε τρομαγμένοι όλες τις νέες τρελές παρορμήσεις και καπρίτσια των αλαζονικών ανδρών με τις κόκκινες γραβάτες στον Λευκό Οίκο, δεν χρειάζεται πια να γουρλώνουμε τα μάτια μας από φόβο όταν ο Αμερικανός Αντιπρόεδρος διακόπτει την φιλία του μαζί μας, δεν χρειάζεται πια να κολλάμε κακιά γρίπη αμέσως μόλις βήξει κάποιος στην Αμερική.

 

Αποχρώσεις καφρίλας: Μιντιακός ντόρος περί τεχνητής «υπερνοημοσύνης», βλακεία των απανταχού Τραμπιστών

Ο βραβευμένος με Νόμπελ Νταρόν Ατσέμογλου εξομολογείται στο περιοδικό Der Spiegel (μεταφρασμένο στον ιστοχώρο Κρίση και Κριτική): «Είμαι περίεργος να δω τι θα καταστρέψει την ανθρωπότητα, η ευφυία της τεχνητής νοημοσύνης ή η ηλιθιότητα του Τραμπ»; Και αναμένει ένα ταραχώδες 2026. Οι ΗΠΑ και η Κίνα οδεύουν προς τη λάθος κατεύθυνση με την τεχνητή νοημοσύνη, λέει. Και την ίδια ώρα ο Τραμπ υπονομεύει τους θεσμούς. Χωρίς διόρθωση πορείας, τα επόμενα χρόνια η οικονομία θα καταρρεύσει.

Ο σταρ οικονομολόγος Ατσέμογλου, εκτός από δεινός αναλυτής δείχνει εδώ ότι έχει και αυθεντική σατιρική φλέβα. Ικανότητα δυσεύρετη σε οικονομολόγους σημερινούς (γιατί ο Κέυνς, π.χ., την είχε). Στην στιβαρή ανάλυση του με τον αφηγηματικό τρόπο της συνέντευξης, εισάγει, εμφανώς σκόπιμα, μια πινελιά Καρλ Κράους και μια αντιπαραβολή της αρχής του 20ού Αιώνα (και του Μεσοπολέμου) με το πρώτο τέταρτο του δικό μας 21ου. Σε δεύτερο επίπεδο, μιλά και αυτός, όπως ο Κράους άλλοτε, για την δυνητικά τεράστια καταστροφική δύναμη της ατζέντας των ΜΜΕ. 

Από τις «Τελευταίες Ημέρες της Ανθρωπότητας», μια σατιρική τραγωδία

Νταρόν Ατσέμογλου: «Είμαι περίεργος να δω τι θα καταστρέψει την ανθρωπότητα. H ευφυία της τεχνητής νοημοσύνης, ή η ηλιθιότητα του Τραμπ;»

Ο νομπελίστας οικονομολόγος Νταρόν Ατσέμογλου εξομολογείται ότι «είναι περίεργος να δεί τι θα καταστρέψει την ανθρωπότητα, η ευφυία της τεχνητής νοημοσύνης ή η ηλιθιότητα του Τραμπ»; Και αναμένει ένα ταραχώδες 2026. Οι ΗΠΑ και η Κίνα οδεύουν προς εσφαλμένη κατεύθυνση με την τεχνητή νοημοσύνη, λέει. Και την ίδια ώρα ο Τραμπ υπονομεύει τους θεσμούς. Χωρίς διόρθωση πορείας, τα επόμενα χρόνια η οικονομία θα καταρρεύσει.

Εμφανώς σκόπιμα, ο Ατσέμογλου εισάγει μια πινελιά Καρλ Κράους και μια αντιπαραβολή της αρχής του 20ού Αιώνα με το πρώτο τέταρτο του δικό μας 21ου. Σε δεύτερο επίπεδο, μιλά και αυτός, όπως ο Κράους άλλοτε, για την δυνητικά τεράστια καταστροφική δύναμη της ατζέντας των ΜΜΕ.

Λίγα χρόνια μετά το τέλος του Α΄ Παγκ. Πολέμου, το 1922, ο Καρλ Κράους, ο μεγάλος Αυστριακός συγγραφέας και δημοσιογράφος με την δαιμόνια σατιρική πένα, δημοσίευσε το βιβλίο «Η καταστροφή του κόσμου με μαύρη μαγεία» (Untergang der Welt durch schwarze Magie). Με τρόπο ανεπανάληπτο περιέγραψε πώς τα τότε Μέσα Ενημέρωσης, με τις ατζέντες που έθεταν, και με το να διαδίδουν δήθεν γεγονότα και να προβάλλουν αερολογίες και ανοησίες ως επιχειρήματα, κατέστρεφαν την ικανότητα των πολιτών να σκέφτονται λογικά και να πράττουν ηθικά. 

Γ. Ρ.

 

Nobelpreisträger Acemoğlu im Interview: «Ich bin gespannt, was die Menschheit zerstört: Die Cleverness der KI – oder die Dummheit von Trump», συνέντευξη στους Simon Book und Bernhard Zand, Der Spiegel, 23.12.2025, αποθηκευμένο και εδώ

SPIEGEL: Κύριε Ατσέμογλου, η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τον κόσμο της εργασίας, ο Ντόναλντ Τραμπ αλλάζει τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα αλλάζει το οικονομικό της μοντέλο και υιοθετεί ένα νέο πενταετές σχέδιο. Θα είναι το 2026 μια χρονιά που θα φέρει τα πάνω κάτω;
Acemoğlu: Δεν ξέρω αν το να έρθουν τα πάνω κάτω είναι η σωστή φράση. Θα έλεγα ταραχώδης χρονιά. Δεν έχω ξαναδεί τόσο υψηλό επίπεδο αβεβαιότητας. Όλα αμφισβητούνται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, αυτά που ξέραμε παλιά δεν μετράνε πια, νέες τεχνολογίες εκτοξεύονται ψηλά στην παγκόσμια σκηνή, η γεωπολιτική ισορροπία διακινδυνεύεται. Για να μην αναφέρουμε τις δημογραφικές εξελίξεις.
 

Ποιο είναι το πιο πιεστικό πρόβλημα;
Είμαι περίεργος να δω τι θα καταστρέψει την ανθρωπότητα: Η ευφυία της τεχνητής νοημοσύνης ή η ηλιθιότητα του Ντόναλντ Τραμπ.
 

Ποιό από τα δυο θα διαλέγατε άν σας ανάγκαζαν;

Τον Τραμπ.

Αντόνιο Γκράμσι, ο σοφός: Τραμπ, Πούτιν είναι νοσηρά φαινόμενα από έναν κόσμο που πεθαίνει

του Ούλριχ Φίχτνερ

  

Συχνά η αίσθηση της κρίσης γύρω μας γίνεται συντριπτική, προκαλεί ασφυξία. Η καταφυγή στις σκέψεις ενός Ιταλού κομμουνιστή του πρώτου μισού του 20ού Αιώνα - και η αποφυγή της τηλεόρασης - δίνουν κουράγιο. Με τους Τραμπ, Πούτιν και Σία δεν ξεκινά «νέα εποχή». Είναι «νοσηρά φαινόμενα», φαντάσματα από μια εποχή περασμένη. «Πουλούν προϊόντα του 20ού Αιώνα απαρχαιωμένα εδώ και πολύ καιρό, διαψευσμένες ιδέες, παρωχημένα υποδείγματα». Θέλουν μόνον «να σταθεροποιήσουν το παλιό που αποσυντίθεται».

Ως προς την τηλεοπτική αφορμή, ο συγγραφέας αναφέρεται σε γερμανικό κανάλι της δημόσιας τηλεόρασης. Όμως η ομοιότητα με την εν Ελλάδι τηλεοπτική πλύση εγκεφάλου και καθημερινή προπόνηση για αποβλάκωση, είναι παραπάνω από εμφανής. Τα ημεδαπά έντυπα επιτεύγματα δεν πάνε πίσω. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ποιά πρόσωπα προβάλλουν οι έντυπες, τηλεοπτικές και διαδικτυακές ατζέντες και τις πέντε (τουλάχιστον) δημοσκοπήσεις κάθε εβδομάδα. Υπάρχει άλλη χώρα με τόσες εταιρείες δημοσκοπήσεων; Πόσες υπάρχουν σε χώρες με πληθυσμούς 50 και 80 εκατομμυρίων; «Προϊόντα του 20ού Αιώνα», ακόμη είναι στον 20ό Αιώνα. Δικαίωμα τους. Το πρόβλημα είναι η διπλή ζωή τους: Ζουν και ανάμεσα μας, τώρα, στον 21ο Αιώνα μας.

 

Ullrich Fichtner: Welt in Unordnung - Trump und Putin als letzte Verirrung des 20. Jahrhunderts, Der Spiegel, 17.1.2026, αποθηκευμένο και εδώ

 

Μερικές εβδομάδες πριν, βρέθηκα κατά λάθος να παρακολουθώ το Πρώτο Πρόγραμμα της δημόσιας τηλεόρασης, την ώρα που τελείωνε μια εμφάνιση του καγκελαρίου Μερτς στην εκπομπή «Arena». Αμέσως μετά, ένας μανιωδώς ενθουσιασμένος τηλεπαρουσιαστής, ο Ingo Zamperoni, μετακίνησε τους εκατό Γερμανούς καλεσμένους του στο στούντιο στο πλατώ του παράξενου εθνικού μας τηλεπαιχνιδιού με το όνομα «Οι 100». Το ερώτημα ήταν: «Μας κυβερνούν καλά»; Και ήταν ένα επεισόδιο αξέχαστο. 

Εξ αιτίας αυτού του σόου ξέσπασε μεγάλη αναστάτωση. H ενόχληση ήταν τόσο μεγάλη ώστε ακόμη και η ταμπλόιντ [και σκληρά εθνικολαϊκίστικη] εφημερίδα Bild, μπήκε στον κόπο να δημοσίευσε ένα μεγάλο άρθρο με το ερώτημα: «Τι ήταν αυτό το πράμα»; Για όσους δεν παρακολουθούσαν, το μόνο που χρειάζεται να ξέρουν είναι ότι η υποστηρίκτρια του «ναι» (ναι, μας κυβερνούν σωστά) τόνισε κυρίως την μείωση του αριθμού των αιτούντων άσυλο ως βασικό δείκτη καλής διακυβέρνησης. Εν τω μεταξύ, ο «Schlandi», η μαυρο-κόκκινο-κίτρινη φτερωτή μασκότ, χόρευε στην οθόνη  και έπαιζε ο ύμνος του καρναβαλιού και του γηπέδου  «ω, τι όμορφο που είναι».
Μετά, ο συμπαρουσιαστής και αρμόδιος για τις ψήφους του «όχι» (όχι, δεν μας κυβερνούν σωστά), σήκωσε ψηλά ένα χρωματιστό διάγραμμα, με αποχρώσεις από λευκό έως σκούρο καφέ, και το κράτησε δίπλα στο κεφάλι ενός Αφρο-Γερμανού καλεσμένου στο στούντιο. Στο διάγραμμα, πιο ανοιχτές αποχρώσεις ήταν σημειωμένες με «ΟΚ», οι πιο σκούρες με «όχι ΟΚ».

Καταρίνα Ντρέγκε: «Η ΕΕ είναι πολύ πιο δυνατή & ακμαία από όσο νομίζει. Καιρός να το συνειδητοποιήσουμε»

«Η Ευρώπη έχει πολλούς εχθρούς, ίσως περισσότερους από κάθε άλλη φορά, τόσο εσωτερικούς όσο και εξωτερικούς», είπε ο Ιταλός πρώην πρωθυπουργός και πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Mario Draghi, σε ένα βιντεοσκοπημένο μήνυμα μετά την ανακοίνωση ότι θα βραβευθεί με το Βραβείο Καρλομάγνου για το 2026. Το απονέμει ο Δήμος του Άαχεν, πρωτεύουσας του μεσαιωνικού ευρωπαϊκού διεθνικού κράτους το οποίο ίδρυσε ο Φράγκος βασιλιάς Καρλομάγνος όταν στέφθηκε εκεί από τον Πάπα ανήμερα Χριστούγεννα του 800 μ.Χ. Για να διατηρήσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι Ευρωπαίοι πρέπει να συσφίξουν τις σχέσεις τους όσο γίνεται περισσότερο, προειδοποίησε. «Πρέπει να ξεπεράσουμε τις αδυναμίες μας για τις οποίες είμαστε υπεύθυνοι εμείς οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι. Πρέπει να γίνουμε πιο δυνατοί: Στρατιωτικά, οικονομικά και πολιτικά». 

Μήνυμα ίδιας κατεύθυνσης με του Ιταλού «Σούπερ Μάριο» στέλνει η Katharina Dröge, συμπρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας των Πρασίνων στην Bundestag, με έμφαση στις σχέσεις ΕΕ - ΗΠΑ, με τα κρίσιμα ζητήματα ιδωμένα υπό πρίσμα γερμανικό και του κόμματος των Πρασίνων. Επιμένει ότι είναι αναγκαία μια ισχυρή δόση ρεαλισμού και αισιοδοξίας, με συνειδητοποίηση ότι η πραγματική δύναμη της Ευρώπης είναι μεγάλη. Κόντρα σε αντιευρωπαίους ή ευρωσκεπτικιστές πολιτικούς και δημοσιολογούντες, οι οποίοι σε όλες σχεδόν τις χώρες-μέλη, εκκινώντας από ποικιλόχρωμες μερίδες όλων σχεδόν των πολιτικών οικογενειών, αλλά χωρίς βάση στα πραγματικά δεδομένα, υποτιμούν και δυσφημούν την Ευρώπη, είτε από πεποίθηση και ιδιοτέλεια, είτε από σύγχυση, δύναμη της αδράνειας ή βραδύνοια. «Χρειαζόμαστε αυτοπεποίθηση για να δράσουμε με θάρρος», καταλήγει η Katharina Dröge.

Ακούν οι ημεδαποί πολιτικοί και δημοσιολογούντες; Είναι βαρήκοοι; Καθόλου, it's the agenda, stupids! Εδώ οι κυβερνώντες κάνουν πως δεν ακούν τι καμπάνες χτυπούν (για την Αρκτική, για την Ανατολική Μεσόγειο ή για το Αιγαίο) τα νέα διεθνοπολιτικά ήθη από το Αμέρικα: «Πρέπει να το πάρουμε το νησί, με κάθε τρόπο· είναι απαραίτητο για την εθνική μας ασφάλεια».

Γ. Ρ.

 © Lea Greub για την Zeit

Katharina Dröge (από συνέντευξη στους Peter Dausend και Jana Hensel): «Wir brauchen eine Allianz der Gegenmacht», Die Zeit, 17.1.2026

  

[...] Δεν γνωρίζω ούτε έναν ειδικό του διεθνούς δικαίου που να μην λέει ότι η αμερικανική επίθεση ήταν παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Ο Φρίντριχ Μερτς, αντίθετα, αποφεύγει το ερώτημα και λέει ότι το θέμα είναι περίπλοκο. Πρόκειται για τεράστιο λάθος. Η διεθνής τάξη πραγμάτων αυτή τη στιγμή καταρρέει και ο Μερτς προσκολλάται σε ευσεβείς πόθους. Αλλά τα πράγματα δεν θα βελτιωθούν με τρόπο μαγικό.

 

ZEIT: Είναι ακόμη υπερβολικά διατλαντιστής, μήπως υποκύπτει σε ένα είδος «νοσταλγίας για την Δύση»;
Katharina Dröge: Κι εγώ θα ήθελα να συνεχιζόταν μια σταθερή κατάσταση στις σχέσεις μας με τις ΗΠΑ. Όμως η δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ δεν μοιάζει καθόλου με την πρώτη. Ενεργεί με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα. Ο κόσμος έγινε πολύ πιο χαοτικός, συγκεχυμένος και επικίνδυνος. Χρειάζονται νέες απαντήσεις. Μία θα ήταν να σταθεί επιτέλους η Ευρωπαϊκή Ένωση στα δικά της πόδια. Και παράγει εντελώς αντίθετα αποτελέσματα όταν ένας πολιτικός σαν τον Μερτς εμφανίζεται και λέει: Αν εσείς οι Αμερικανοί δεν θέλετε την Ευρώπη, τότε πάρτε την Γερμανία!

Jeremy Shapiro: «Η Ευρώπη πρέπει επιτέλους να αντισταθεί στον νταή Τραμπ», Die Zeit, 17.1.2026

O Μονρόε, ο Τραμπ, ο Καρλ Σμιτ και ένας κόσμος χωρισμένος σε σφαίρες επιρροής υπερδυνάμεων

του Μάρτιν Φαφφενζέλλερ

 

Με την επίθεσή του στη Βενεζουέλα και τις απειλές του κατά της Γροιλανδίας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αμφισβητεί την υπάρχουσα παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Έχει κοινά σημεία (και ποιά;), η σκέψη του Γερμανού θεωρητικού Καρλ Σμιτ με την κοσμοαντίληψη του Τραμπ;

 

Martin Pfaffenzeller: US-Vorgehen in Venezuela und Grönland - Was Trumps imperiale Politik mit Hitlers »Kronjurist« zu tun hat, Der Spiegel, 8.1.2026, αρχειοθετημένο και εδώ

Από την στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε εντολή για βομβαρδισμό της πρωτεύουσας της Βενεζουέλας, Καράκας, το όνομα ενός αμφιλεγόμενου Γερμανού θεωρητικού έχει επανέλθει στη συζήτηση. Θεωρείται ως ο «κορυφαίος νομικός» του Αδόλφου Χίτλερ [«Kronjurist» - δεν είναι άστοχη και η απόδοση «αυλικός νομικός», τουλάχιστον για την πρώτη φάση της Ναζιστικής εξουσίας] και βασική προσωπικότητα της Νέας Δεξιάς μετέπειτα, όμως το έργο του διαβάζεται και από ορισμένους αριστερούς, οι οποίοι βλέπουν εκεί κάποια πράγματα με καλό μάτι. Ο λόγος είναι για τον Καρλ Σμιτ (Carl Schmitt, 1888–1985).

Carl Schmitt (1888 – 1985) © Foto: Atelier Bieber/Nather/bpk via Der Spiegel

«Την παλιά Αμερική δεν θα την ξαναδούμε» - Ο ιμπεριαλισμός στην εποχή Τραμπ και μετά

Η σκληρή στάση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στην Ευρώπη είναι σε συμφωνία με το γενικό κλίμα που επικρατεί τώρα στις ΗΠΑ, λέει ο Στίβεν Σόκολ, 59 ετών, πρόεδρος του Αμερικανικού Συμβουλίου για τη Γερμανία (American Council on Germany, ACG) και επίμονος παρατηρητής των ευρω-αμεριανικών σχέσεων. Και αναρωτιέται τι μπορεί να κάνει η Ευρώπη για να αποτρέψει την Αμερική από το να απομακρυνθεί εντελώς;

Ο ανεξάρτητος, μη κομματικός και μη κερδοσκοπικός οργανισμός ιδρύθηκε το 1952 ως το αμερικανικό αντίστοιχο της Γέφυρας του Ατλαντικού (Atlantik-Brücke) στη Γερμανία και στοχεύει στην ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ Γερμανίας και ΗΠΑ. Ο Σόκολ ζει και εργάζεται στη Νέα Υόρκη.

 

© Steven Sokol, »Das alte Amerika kommt nicht wieder« - Imperialismus unter Trump, συνέντευξη στον Simon Book του Spiegel, 15.1. 2026, δημοσιευμένη στο τεύχος 4/2026 του περιοδικού - αποθηκευμένη και εδώ

 

SPIEGEL: Κύριε Sokol, ο Ντόναλντ Τραμπ απαγάγει τον πρόεδρο της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, μιλάει για προσάρτηση της Γροιλανδίας και βλέπει τον Καναδά ως την 51η πολιτεία των ΗΠΑ. Για τον κόσμο η Αμερική έχει γίνει πια αγνώριστη.
Sokol: Είμαι αφοσιωμένος διατλαντιστής και μου είναι πολύ δύσκολο να παρακολουθώ πώς κλονίζεται η παγκόσμια τάξη πραγμάτων και το διεθνές δίκαιο, και τί επιθέσεις δέχονται. Το πώς λειτουργεί αυτή η κυβέρνηση, τόσο στην εξωτερική όσο και στην εσωτερική πολιτική, μού είναι σχεδόν ακατανόητο. Οι ισχυρισμοί οι σχετικοί με την δολοφονία μιας 37χρονης γυναίκας στην Μινεάπολη, είναι απλά και μόνον το τελευταίο περιστατικό μιας σειράς, η οποία αποδεικνύει ότι το χάος και η αυθαιρεσία είναι το ύφος και τα εργαλεία εξουσίας που χρησιμοποιεί αυτή η κυβέρνηση.

© Foto: Lina Moreno/SZ; Fotos: Imago, via Süddeutsche Zeitung

Γεωργικά (2): Γεωργία γίνεται και αλλιώς -Καλλιέργεια λυκίσκου κάτω, φωτοβολταϊκά επάνω

© Tillmann Neuscheler: Hopfen unterm Sonnendach, Frankfurter Allgemeine Zeitung, 25.09.2024 photos © Felix Kaspar Rosic / FAZ, εκτός όπου αναφέρεται άλλο

 

Η γεωργία γίνεται όλο και δύσκολα βιώσιμο επάγγελμα, και για πολλούς λόγους. Ένας από αυτούς είναι και οι δρόμοι που υπέδειξαν οι πολιτικές για την γεωργία τα τελευταία 50 χρόνια. Πολλοί αποδείχτηκαν αδιέξοδοι. Βιώνουμε άλλη μια ιστορία αποτυχίας. Και οι αδράνειες που δημιούργησαν στους ανθρώπους του κλάδου είναι τεράστιες. Υπάρχουν όμως άλλοι δρόμοι από τους πεπατημένους. Η στροφή της προσοχής σε παραδείγματα out of the box αξίζει. 

Οι γεωργοί που καλλιεργούν λυκίσκο, όπως και πολλά άλλα είδη φυτών, φοβούνται την κλιματική αλλαγή. Στην περιοχή Hallertau της Βαυαρίας, ένα φωτοβολταϊκό σύστημα έχει εγκατασταθεί πάνω από μια καλλιέργεια λυκίσκου και συνυπάρχει αρμονικά μαζί της. Το σύστημα των ηλιακών πάνελ παράγει ηλεκτρικό ρεύμα, δηλαδή παρέχει πρόσθετο εισόδημα στον καλλιεργητή, προσφέρει στην καλλιέργεια την απαιτούμενη σκίαση και την προστατεύει από το χαλάζι.

Οι αντιστροφείς του συστήματος φωτοβολταϊκών είναι τοποθετημένοι ψηλά, στον κήπο όπου καλλιεργεί λυκίσκο ο Josef Wimmer. Το μεσημέρι, όταν ο ήλιος είναι δυνατός, η συσκευή αυτή, η οποία μετατρέπει σε εναλλασσόμενο το συνεχές ρεύμα που παράγεται στους ηλιακούς συλλέκτες πριν η ηλεκτρική ενέργεια διοχετευθεί στο δίκτυο, λειτουργεί σε πλήρη ισχύ. Την ώρα αυτή, οι ανεμιστήρες ενεργοποιούνται για να αποτρέψουν την υπερθέρμανση του συστήματος· είναι φανερό από τον ήχο τους. «Αυτός είναι τώρα ο αγαπημένος μου ήχος», λέει ο καλλιεργητής λυκίσκου Γιόζεφ Βίμερ. Πληρώνεται επτά σεντς για κάθε κιλοβατώρα που διοχετεύεται στο δίκτυο.

Ο λυκίσκος είναι αναρριχώμενο φυτό. Για την αναρρίχηση χρησιμοποιούνται ξύλινα στηρίγματα συνδεδεμένα μεταξύ τους με τον παραδοσιακό τρόπο. Photo: Felix Kaspar Rosic

Γεωργικά (1): Γεωργία άλλου είδους στην Ευρώπη;Η περίπτωση μιας καλλιεργήτριας καρυδιάς

Το αργότερο από την εποχή που έγραψε τα Γεωργικά του ο Βιργίλιος, ο μεγάλος ποιητής και σοφός στον στενό φιλικό κύκλο του πρώτου Ρωμαίου αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου, η γεωργία και η κτηνοτροφία ήταν αντικείμενα άμεσου ενδιαφέροντος για την πολιτική. Δικαιολογημένα, αφού αυτές οι οικονομικές δραστηριότητες, και όχι άλλες, διασφαλίζουν την διατροφή των ανθρώπων. Πέρασαν δύο χιλιετίες. Όμως η γεωργία και η κτηνοτροφία άλλαξαν ριζικά μόνον τις τελευταίες 5-6 δεκαετίες. Άλλαξαν για το καλύτερο, αφού η λεγόμενη Τρίτη Αγροτική (ή «Πράσινη») Επανάσταση μείωσε πολύ την πείνα στον λεγόμενο Τρίτο Κόσμο. Ταυτόχρονα, άλλαξαν για το χειρότερο. Διότι η ίδια η πολιτική ανέθεσε τον πλήρη έλεγχο της γεωργοκτηνοτροφίας στον «αυτόματο πιλότο» των αγορών, ο οποίος βέβαια ανέκαθεν παρενέβαινε και σ΄ αυτές τις οικονομικές δραστηριότητες. Συνέβη, λοιπόν, και στον διατροφικό τομέα, πλήρης απώλεια ανθρώπινου, δηλαδή λογικού, ελέγχου· ο Μαξ Βέμπερ έλεγε ότι κάθε τέτοια απώλεια συνεπάγεται απώλεια νοήματος και απώλεια ελευθερίας.

H Vivian Böllersen με τα καρύδια της Foto: [M] DER SPIEGEL;
Fotos: Die Walnussmeisterei; Barbara Rich / Getty Images

Τώρα, μια εφοδιαστική αλυσίδα γιγαντιαίου μήκους, πλανητικών διαστάσεων, ξεκινά από το χωράφι, τον λαχανόκηπο και την κτηνοτροφική μονάδα και καταλήγει στο ράφι του καταστήματος λιανικής. Μιά άλλη πολύπλοκη παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα, πίσω από την γεωργοκτηνοτροφική πρωτογενή παραγωγική μονάδα, την δένει με τις εταιρείες μηχανημάτων, λιπασμάτων, φαρμάκων, με προμηθευτές καυσίμων, άρδευσης, πίστωσης. Όσο πιο μακριά η πρώτη αλυσίδα, τόσο μεγαλύτερη η διαφορά τιμής του προϊόντος ανάμεσα στο χωράφι και στο ράφι. 'Οσο πιο πολύπλοκη η δεύτερη αλυσίδα, τόσο πιέζεται η βιωσιμότητα των πρωτογενών παραγωγικών μονάδων, εκτός βέβαια από τις πολύ μεγάλου μεγέθους μονάδες (σ΄ αυτές λειτουργεί η οικονομία κλίμακας). Και ιδού η ειρωνική απόδειξη του ανορθολογισμού: τελικά, η συνήθης γεωργική ή κτηνοτροφική εκμετάλλευση προσδένεται ακόμη περισσότερο, και ολοένα πιο πολύ, στις επιδοτήσεις. Όμως αυτές τις παρέχει όχι η αγορά αλλά το Δημόσιο, μέσω της πολιτικής εξουσίας, εθνικής ή Ενωσιακής.

Μέχρι και η ορολογία άλλαξε. Σε θεσμικό επίπεδο. Κάποτε είχαμε το Υπουργείο Γεωργίας. Τώρα έχουμε το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Πιάσ΄ το αυγό και κούρευτο. Και τι γίνεται στην πράξη; Οι δημόσιες πολιτικές, δηλαδή κυρίως επιδοτήσεις, στην πραγματικότητα δεν στοχεύουν και δεν καταλήγουν τόσο στην πρωτογενή παραγωγική μονάδα, όσο κυρίως στις δύο εφοδιαστικές αλυσίδες. Και σε παράπλευρους second job «αγρότες» ή και σε «λαθρεπιβάτες» των ιμάντων μεταφοράς. Άνθρωποι όπως οι κ.κ. Χασάπηδες, Φραπέδες, Μαγειρίες και Σία δεν είναι βέβαια γεωργοί ή κτηνοτρόφοι. Είναι όμως «αγρότες». Η έννοια είναι ευρεία, δεν δηλώνει δεσμευτικά επάγγελμα, αλλά μόνον τόπο απασχόλησης: την «ύπαιθρο» ή «επαρχία». Εκεί όλοι οι καλοί χωρούν.

Η Κοινή Αγροτική Πολιτική της ΕΕ, με άξονα τις επιδοτήσεις, ήταν από την αρχή άκρως προβληματική. Στην καλύτερη περίπτωση, όταν ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 60 (όταν επιταχύνθηκε ο προαναφερθείς παγκόσμιος μετασχηματισμός των πρωτογενούς τομέα), ήταν λύση ανάγκης. Τώρα, η προσπάθεια της ΕΕ να διορθώσει τα αδιόρθωτα, συναντά αντίδραση τόσο ισχυρών κρίκων των δύο εφοδιαστικών αλυσίδων, όσο και «αγροτών» οι οποίοι κινδυνεύουν να χάσουν το «πάσο ελευθέρας»· αλλά και των πραγματικών, κατ΄ επάγγελμα γεωργοκτηνοτρόφων, οι οποίοι χάνουν τις προοπτικές οικονομικής βιωσιμότητας, ενώ για το επάγγελμα χάνεται η επόμενη γενιά.

Για τους νεοεισερχόμενους γεωργούς ή κτηνοτρόφους, οι οποίοι έχουν γνώσεις, αγαπούν πολύ αυτή τη δουλειά και είναι απολύτως σύγχρονοι και ορθολογικοί (προπαντός επειδή ξέρουν πώς λειτουργεί η φύση και δεν πάνε κόντρα σ΄αυτό), τα πράγματα είναι δύσκολα. Το πλεονέκτημα τους είναι κυρίως ένα: Ξέρουν ότι αυτή η δουλειά, άν και δύσκολη, γίνεται και αλλιώς. Δεν είναι μοίρα του γεωργού να χτυπά το κεφάλι του στον τοίχο για να περάσει απέναντι. Άν και το παράδειγμα αφορά ειδική καλλιέργεια (καρυδιάς), το κείμενο που ακολουθεί, δίνει νύξεις ότι στον ευρωπαϊκό χώρο, το επάγγελμα του γεωργού ως βιώσιμη δραστηριότητα δεν είναι χαμένη υπόθεση. Παρεπιμπτόντως, ξέρουμε ότι και στην Ελλάδα, χώρα γεμάτη καρυδιές ανέκαθεν (όμως τώρα, με τις επιδοτήσεις, αφθονούν οι λάθος ποικιλίες ή λάθος εμβολιασμοί), το 40 έως 45 % των καρυδιών που καταναλώνουμε είναι εισαγωγής, κυρίως από τις ΗΠΑ (Καλιφόρνια). Στην ίδια κατηγορία, ή ακόμη χειρότερα, τρώμε κυρίως μαυρομάτικα φασόλια Μαδαγασκάρης και Περού, φακές Καναδά, κρεμμύδια Κόστα Ρίκα, ρεβίθια από το Μεξικό. Και άλλα πατροπαράδοτα ελληνικά προϊόντα. Εξάγουμε όμως το .μη πατροπαράδοτο, ενεργοβόρο και υδροβόρο βαμβάκι.

Γ. Ρ.

 

«Vielen Menschen scheint der Geschmack von frischen Walnüssen gar kein Begriff zu sein» («Φαίνεται ότι πολλοί άνθρωποι δεν έχουν ιδέα για το ποιά είναι η γεύση των φρέσκων καρυδιών»), συνέντευξη της καλλιεργήτριας καρυδιάς Vivian Böllersen στον Lukas Hildebrand, Der Spiegel, 1.1.2026, αρχειοθετημένο και → εδώ

 
«Το τέλος του έτους είναι η εποχή αιχμής για το αγρόκτημά μας με καρυδιές στο Βρανδεμβούργο. Στους κρύους μήνες οι άνθρωποι θέλουν πολύ τους ξηρούς καρπούς  Τώρα, στις γιορτές, κάθε Σαββατοκύριακο είμαι στις χριστουγεννιάτικες αγορές και στις λαϊκές. Εκεί γίνεται μεγάλο μέρος των πωλήσεών μας.