Τι ήταν και τι ήθελε ο ΣΥΡΙΖΑ; Και τί είναι τώρα;

 Δύο άρθρα, των Τάσου Παππά και Γιάννη Βούλγαρη

 

H δραστική μετάλλαξη του ΣΥΡΙΖΑ, από κόμμα της «μετακομμουνιστικής Αριστεράς» (όρος του Γ. Βούλγαρη) με πυρήνα τον Συνασπισμό, σε κατά συνθήκην αριστερό κόμμα υπό λαïκιστική ομηρεία, κόμμα δέσμιο μιας «ισχνής ιδεολογίας» (όρος του Cas Mudde, σημαντικού μελετητή του λαïκισμού και της Ακροδεξιάς), συνέβη στην περίοδο των «αντιμνημονιακών πλατειών» 2010-2015. Ωστόσο τα σπέρματα της μετάλλαξης του ΣΥΡΙΖΑ είχαν γονιμοποιηθεί ήδη στην αρχή της δημιουργίας του ως  αθροίσματος «συνιστωσών» (στην περίοδο Προεδρίας Αλαβάνου).

Όσοι ισχυρίζονται ότι η αρχή για τη μετάλλαξη του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ βρίσκεται στην περίοδο της διακυβέρνησής του (και μάλιστα κυρίως στον «συμβιβασμό» το καλοκαίρι του 2015), είναι μόνον ένα ασήμαντο μέρος των σημερινών μελών του και των σημερινών ψηφοφόρων του. Σε τελευταία ανάλυση, άν ενδιαφέρει η πρακτική κομματική σκοπιά, είναι μάταιος κόπος να ασχολείται κανείς με αυτό το «κεφάλαιο», όπως κάνει ο Τάσος Παππάς στο πρώτο άρθρο που αναδημοσιεύουμε. Περσινά ξινά σταφύλια. Πολλοί από αυτούς τους υποκριτικά ενδιαφερόμενους, δεν ψήφισαν ποτέ ΣΥΡΙΖΑ μετά τον Ιανουάριο 2015.

Ωστόσο χάρις στην αντίκρουση αυτού του ισχυρισμού, ο Τάσος Παππάς δείχνει πολλά για το τί ήταν και τι ήθελε ο ΣΥΡΙΖΑ τότε. Και μάλιστα με τρόπο ώστε γίνεται πολύ πιο συγκεκριμένη και χειροπιαστή η γενικόλογη, η υποτυπώδης αυτοκριτική του Αλέξη Τσίπρα για τις «ψευδαισθήσεις» της εποχής 2010-2015. [...] «Πίστευε πως θα μπορούσε να προχωρήσει χωρίς να κάνει υποχωρήσεις και συμβιβασμούς, ότι θα κέρδιζε τη μάχη επειδή είχε το δίκιο με το μέρος του. Εμπειροι ήταν πολλοί εξ αυτών, δεν μπορώ να δεχτώ ότι δεν έβλεπαν πού θα τους οδηγούσαν ο βολονταρισμός που ήταν σε περίοπτη θέση στις αναπεπταμένες σημαίες τους, η σεχταριστική αλαζονεία που δέσποζε στη ρητορική τους και ο ανεδαφικός οπτιμισμός που καθοδηγούσε τη σκέψη τους» [...]
Μένουν αναπάντητα 2 ερωτήματα που αναπηδούν από τη συλλογιστική του Τάσου Παππά:
(1) Από αυτό το «έμπειροι ήταν πολλοί εξ αυτών, δεν μπορώ να δεχτώ ότι δεν έβλεπαν πού θα τους οδηγούσαν ο βολονταρισμός», τι συνάγεται τελικά; Τυχοδιωκτισμός και οππορτουνισμός ή πολιτική ανεπάρκεια των «έμπειρων στελεχών»;

(2) Όπως γράφει ο Τάσος Παππάς, εντός του ΣΥΡΙΖΑ «ουδείς διαφώνησε όταν έγινε η συνεργασία του με τους ΑΝ.ΕΛΛ». Αυτό είναι το ένα, και λέει πολλά. Άλλο, εντελώς διαφορετικό ζήτημα, είναι άν υπήρχαν ή όχι εναλλακτικές λύσεις στην τότε σύμπραξη του ΣΥΡΙΖΑ με τους ΑΝΕΛ του Πάνου Καμμένου. Η μετέπειτα εμπειρία της πλειοψηφίας για τη Συνθήκη των Πρεσπών λέει ναί, υπήρχαν εναλλακτικές λύσεις. Ως προϋπόθεση για να αξιοποιηθούν εναλλακτικές λύσεις θα έπρεπε βέβαια να εγκαταλείπονταν έγκαιρα από τον ΣΥΡΙΖΑ αυτό που εύστοχα αποκαλεί ο Τάσος Παππάς «ανεδαφική» και «σεχταριστική» πολιτική γραμμή και ρητορική.

Ωστόσο, αυτά τα δύο ερωτήματα παίρνουν τον προβληματισμό από την στείρα αριστερή αυτοαναφορικότητα και την εμμονική ενασχόληση με το «μέρος», με το κόμμα ΣΥΡΙΖΑ (ή με κάτι ανύπαρκτο ως πολιτική  οντότητα, με μια «γεωμετρική» ιδέα, και μάλιστα μονοδιάστατη, ανύπαρκτη στον «υλικό» κομματικό κόσμο, «την Αριστερά» - αφού και οι γάτες ξέρουν ότι ήδη από τις αρχές του 20ού Αιώνα οι Αριστερές είναι πολλές και πολύ διαφορετικές μεταξύ τους), και έμμεσα αλλά πιεστικά τον μεταφέρουν στο «όλον», δηλαδή στο πραγματικό κομματικό σύστημα της χώρας ως μέρος της «ελληνικής ιδιαιτερότητας».

Διότι, (α) πέραν του «ζητήματος ΣΥΡΙΖΑ», στον «αντιμνημονιακό» βολονταρισμό και την αλαζονεία συνεισέφερε πρωτίστως η ΝΔ Σαμαρά της περιόδου των «Ζαππείων». Και το κύριο κίνητρο ήταν αμιγώς κομματικό: Ήθελε να πάρει πίσω το αίμα της που είχε χάσει στην συντριπτική ήττα του 2009 από το ΠΑΣΟΚ του Γ. Παπανδρέου. Και (β), ο μη δημιουργικός, τελικά αδιέξοδος και καταστροφικός χειρισμός του «Μακεδονικού» από το 1993 μέχρι το 2019, ήταν «κατόρθωμα» των δύο παραδοσια-κών και επί δεκαετίες ισχυρών διπολικών «παικτών» του κομματικού μας συστήματος, οι οποίοι μάλιστα συμπεριφέρθηκαν ως αδιόρθωτοι και την ώρα της Συμφωνίας των Πρεσπών· η δε διέξοδος δόθηκε χάρις σε μια συμπεριφορά δημιουργικής πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, δηλαδή συμπεριφορά επανορθωτική της προηγούμενης αντι-δημιουργικής πολιτείας του ίδιου στα χρόνια 2010-2015.

Μάλιστα, η πρωτοβουλία του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ για το «Μακεδονικό» στέφθηκε με επιτυχία, μόνον επειδή έλαβε την αναγκαία βοήθεια από εκείνες ακριβώς τις μικρές κοινοβουλευτικές δυνάμεις, τις οποίες λίγα χρόνια πριν, προτού αρχίσει την επανορθωτική στροφή του, ο ίδιος ΣΥΡΙΖΑ καθύβριζε ως «μνημονιακές» και «διαπλεκόμενες». Δηλαδή από την πλειοψηφία των βουλευτών του «Ποταμιού» και από τον Θ. Θεοχαρόπουλο, ΣΥΡΙΖΑίο τώρα αλλά τότε βουλευτή της ΔΗΜΑΡ (η οποία, μαζί με το ΠΑΣΟΚ, το 2019 ήταν μέρος της «Δημοκρατικής Συμπαράταξης»). Η «πανουργία του Λόγου», για την οποία μίλησε ο Χέγκελ, «χτύπησε» για μια φορά τα στερεότυπα ενός κομματικού συστήματος που παράγει συνήθως πολιτικό ανορθολογισμό και πολλαπλές εθνικές αποτυχίες.

Από την άλλη πλευρά, ένας βασικός ισχυρισμός του Γιάννη Βούλγαρη είναι ο εξης: Η κορύφωση της πορείας του ΣΥΡΙΖΑ (το «γεγονός Κασσελάκη» όπως το αποκαλεί ο ίδιος) «δεν συνιστά ένα επιπλέον σύμπτωμα των μετασχηματισμών που συμβαίνουν στις σημερινές δυτικές κοινωνίες, όπως σε πολλά σχόλια παρουσιάζεται. Πρόκειται για ελληνική και συριζαϊκή ιδιομορφία». Αυτός ο ισχυρισμός για το «γεγονός», αποκτά πρόσθετη εγκυρότητα εάν συνάγεται από μια ευρύτερη θέση που αφορά την όλη πορεία που κατέληξε τώρα εκεί, δηλαδή εάν ο Γιάννης Βούλγαρης φρονεί ότι η όλη εξέλιξη και πορεία του ΣΥΡΙΖΑ στην περίοδο 2010-2023 είναι ιδιομορφία που με κάποιο τρόπο συνδέεται στενά με το ποιόν του ελληνικού κομματικού συστήματος ως όλου. Και έτσι φτάνουμε πάλι, από δρόμο πλάγιο, στο ασυγκρίτως πιο κρίσιμο θέμα συζήτησης: Στο ζήτημα της όλης «ελληνικής ιδιαιτερότητας», μιας μοναδικότητας στο χώρο της ΕΕ, η οποία εκφράστηκε ανάγλυφα με τους πολιτικούς τρόπους χειρισμού της χρεωκοπίας από το ελληνικό κομματικό σύστημα ως όλον, δηλαδή με την αδιέξοδη, αυτοκαταστροφική πόλωση «μνημόνιο - αντιμνημόνιο». Όμως εκφράστηκε, εξίσου αδιέξοδα, και με τη δικομματική, μακροχρόνια, όλο και πιο αυτο-ϋπονομευτική εθνική αυτοπαγίδευση περί το «Μακεδονικό».

Τούτων δοθέντων, η διάγνωση του Γιάννη Βούλγαρη για το «παράξενο τέλος» του ΣΥΡΙΖΑ, αφορά μόνον το έλασσον· αλλά επίσης, είτε αποδειχθεί ακριβής είτε όχι, καλεί να ανοίξει η συζήτηση για το μείζον: Τί συμβαίνει τώρα και τι μέλλει γενέσθαι με την «ελληνική ιδιαιτερότητα» ως κομματικό σύστημα, ως δομή κράτους, ως οικονομία και παραγωγικό μοντέλο, ως κοινωνική κατάσταση με τέτοιες - και όχι άλλες - επικρατούσες νοοτροπίες και ιδεολογίες;

Γ. Ρ. 

  

1. Το πριν, το τώρα, το μετά

του Τάσου Παππά

 

© Τάσος Παππάς,Το πριν, το τώρα, το μετά - Εφημερίδα των Συντακτών, 28.09.23

Παρακολουθώντας με τη δέουσα προσοχή τη συζήτηση που έχει ξεκινήσει στον ΣΥΡΙΖΑ και γενικότερα στην πολιτική ζωή με αφορμή την εκλογή Κασσελάκη παρατηρώ ότι πολλοί (εντός και εκτός κόμματος) στην προσπάθειά τους να εξηγήσουν την εξέλιξη, που όντως τους αιφνιδίασε, πηγαίνουν πολύ πίσω για να εντοπίσουν τις αιτίες.

Νίκος Εγγονόπουλος: Μεταθανάτια αυτοπροσωπογραφία», 1940
(Σινική μελάνη και ακουαρέλα σε χαρτί 29,5x24, Ιδιωτική συλλογή) via LiFo

Θεωρούν ότι η αρχή για τη μετάλλαξη του ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται στην περίοδο της διακυβέρνησής του. Εστιάζουν σε δύο σημεία: στον συμβιβασμό του το καλοκαίρι του 2015 και στη συνεργασία του με τους ΑΝ.ΕΛΛ., ένα κόμμα - λένε - που ήταν στις παρυφές της Ακρας Δεξιάς και μόλυνε με την παρουσία του το ιδεολογικό σώμα της Αριστεράς. Τα μακροβούτια στην Ιστορία είναι ένα δημοφιλές άθλημα και η Αριστερά σε όλες τις εκδοχές της έχει πλούσιες επιδόσεις. Μερικές φορές όμως επειδή γίνονται με προστατευτική μάσκα το βλέμμα των κολυμβητών θολώνει και στη συνέχεια το μυαλό τους εξορίζει τις ενοχλητικές σκέψεις για να δικαιωθεί η εκ των υστέρων κριτική τους.

Το πρόβλημα του ΣΥΡΙΖΑ -και εδώ ευθύνη έχουν και η ηγεσία του και τα περισσότερα στελέχη του, μερικά εκ των οποίων σήμερα έχουν βγει στα κεραμίδια- είναι ότι πίστευε πως θα μπορούσε να προχωρήσει χωρίς να κάνει υποχωρήσεις και συμβιβασμούς, ότι θα κέρδιζε τη μάχη επειδή είχε το δίκιο με το μέρος του. Εμπειροι ήταν πολλοί εξ αυτών, δεν μπορώ να δεχτώ ότι δεν έβλεπαν πού θα τους οδηγούσαν ο βολονταρισμός που ήταν σε περίοπτη θέση στις αναπεπταμένες σημαίες τους, η σεχταριστική αλαζονεία που δέσποζε στη ρητορική τους και ο ανεδαφικός οπτιμισμός που καθοδηγούσε τη σκέψη τους.

Η κατάσταση που είχε διαμορφωθεί δεν επέτρεπε αισιοδοξία. Ο συσχετισμός στο εσωτερικό της χώρας ήταν αρνητικός. Οι συσχετισμοί στην Ευρώπη τα ίδια και χειρότερα. Ούτε μία κυβέρνηση δεν ήταν φιλική. Τα κινήματα υποστήριξης στην Ευρώπη καχεκτικά. Οι πιο φανατικοί από τους εταίρους μας εκβίαζαν ανοιχτά και απειλούσαν κραδαίνοντας το σχέδιο Σόιμπλε για προσωρινή έξοδο από την ευρωζώνη, οι πιο ψύχραιμοι έδιναν συμβουλές για συμμόρφωση. Τα ταμεία ήταν άδεια. Δεν υπήρχαν λεφτά για τη μισθοδοσία των δημοσίων υπαλλήλων και τις συντάξεις. Ισως ήταν η μοναδική φορά την περίοδο της Μεταπολίτευσης που το σύνθημα-κλισέ των νέων κυβερνήσεων, ότι «παραλάβαμε καμένη γη», είχε βάση.
Τι θα μπορούσε να κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ; Να συγκρουστεί μετωπικά και μετά πορεία σε αχαρτογράφητα νερά. Πού θα ήταν σήμερα η Ελλάδα, πού ο ΣΥΡΙΖΑ και πού η κοινωνία ουδείς το ξέρει. Με τα «αν» γράφεις μυθιστορήματα. Να παραδώσει την εξουσία στους πολιτικούς αντιπάλους του και να παραμερίσει δηλώνοντας αδυναμία να συνεχίσει. Προτίμησε τον συμβιβασμό, διασπάστηκε, αλλά κέρδισε τις εκλογές δύο μήνες μετά.
Σήμερα ξεμυτίζουν και πάλι οι απόψεις που κάποιοι την εποχή εκείνη διακινούσαν ότι «κακώς ο ΣΥΡΙΖΑ προκάλεσε εκλογές τον Ιανουάριο του 2015, έπρεπε να αφήσει τους άλλους να τελειώσουν τη βρόμικη δουλειά». Κατηγορούν εκ των υστέρων την ηγεσία ότι είχε προσβληθεί από το μικρόβιο του κυβερνητισμού, ξεχνώντας όμως ότι κι αυτοί συμμετείχαν στα κυβερνητικά σχήματα, καταθέτοντας ως δικαιολογία ότι εφαρμόζουν μια πολιτική με την οποία δεν συμφωνούν.
Σχετικά με τη συνεργασία με τους ΑΝ.ΕΛΛ. να θυμίσω ότι ουδείς διαφώνησε όταν έγινε. Ούτε και τα στελέχη που αποχώρησαν τον Ιούλιο του 2015. Το να εγκαλείς σήμερα την ηγεσία για μια επιλογή για την οποία τότε δεν εξέφρασες αντιρρήσεις είναι το λιγότερο υποκριτικό. Εκεί όμως που έχουν δίκιο όσοι και όσες ασκούν κριτική είναι ότι η ηγεσία δεν προκάλεσε στο εσωτερικό του ΣΥΡΙΖΑ μια συζήτηση εφ’ όλης της ύλης για το πριν και το μετά. Τα προβλήματα μπήκαν κάτω από το χαλί, η επιστροφή στη διακυβέρνηση έγινε κεντρικός στόχος και τώρα ο ΣΥΡΙΖΑ ψάχνει πυξίδα για να πορευτεί.

Νίκος Εγγονόπουλος: «Ο ταύρος των εορτών», 1947
(Σινική μελάνη σε χαρτί, 30x24, Ιδιωτική συλλογή) via LiFo

 

2. Ο παράξενος θάνατος του ΣΥΡΙΖΑ

 

του Γιάννη Βούλγαρη

 

Γιάννης Βούλγαρης, Ο παράξενος θάνατος του ΣΥΡΙΖΑ, Τα Νέα 23.9.2023

 
Αυτό που παρακολουθούμε είναι ο θάνατος ενός κόμματος. Με Κασσελάκη αύριο ή χωρίς Κασσελάκη, το μοιραίο έχει ήδη επέλθει την προηγούμενη Κυριακή. Μπορούμε να επιστρατεύσουμε περίπλοκες ορολογίες για τη δύναμη της επικοινωνίας και της «μεταπολιτικής», μπορούμε να συνωμοσιολογήσουμε κατά βούληση για τον υποτιθέμενο υπόγειο ρόλο του Α. Τσίπρα, των Αμερικανών ή των «μεγάλων συμφερόντων», ο πυρήνας όμως του γεγονότος είναι ένας και αδιαμφησβήτητος. Μια ομάδα του κόμματος επέλεξε να προωθήσει έναν ερχόμενο πολιτικά από το Πουθενά, και εβδομήντα χιλιάδες ψηφοφόροι αυτού του κόμματος ψήφισαν το προσώρας Τίποτα. Και μάλιστα το Τίποτα στολισμένο με ό,τι παραδοσιακά αποστρεφόταν το φαντασιακό της Αριστεράς. Εννοείται ότι το Πουθενά και το Τίποτα δεν αναφέρονται στον άνθρωπο Κασσελάκη, οι ικανότητες και ο ρόλος του οποίου θα κριθούν στο προσεχές μέλλον. Αναφέρονται στην ιστορική διαδρομή ενός συγκεκριμένου κόμματος και ενός συγκεκριμένου πολιτικού χώρου που καθόρισε (κυρίως αρνητικά) την εξέλιξη της χώρας την τελευταία δεκαετία.

Για να καταλάβουμε πώς συνέβη χρειάζεται πιστεύω να ξεκινήσουμε από τρία πράγματα. Πρώτον, το «γεγονός Κασσελάκη» δεν συνιστά αφετηρία κάποιας γενικής τάσης αλλαγής του συνόλου της ελληνικής πολιτικής πραγματικότητας. Δεν μπορούσε να συμβεί ούτε στη ΝΔ ούτε στο ΠΑΣΟΚ. Συνέβη στον ΣΥΡΙΖΑ γιατί σχετιζόταν με τη φύση και τις διαδοχικές μεταλλάξεις αυτού του κόμματος. Δεύτερον, το «γεγονός Κασσελάκη» δεν συνιστά ένα επιπλέον σύμπτωμα των μετασχηματισμών που συμβαίνουν στις σημερινές δυτικές κοινωνίες, όπως σε πολλά σχόλια παρουσιάζεται. Πρόκειται για ελληνική και συριζαϊκή ιδιομορφία. Δεν μοιάζει με τις περιπτώσεις του Τραμπ, του Μπερλουσκόνι, ή της Σλέιν, κανείς εξ αυτών δεν προέκυψε από το Πουθενά και το Τίποτα. Τρίτον, το μέλλον μάς επιφυλάσσει μια σκληρή Πολιτική, γεμάτη δύσκολα και επώδυνα διλήμματα, και όχι μια ανάλαφρη εκδοχή όπως οι «μεταμοντέρνες» δοξασίες υποθέτουν. Και οι ηγεσίες θα κριθούν όχι για τα χαμόγελά τους, αλλά για την ικανότητά τους να πάρουν δύσκολες αποφάσεις.
Το «γεγονός Κασσελάκη» είναι η κατάληξη μιας διαδρομής κατά την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ βαθμιαία άδειαζε από προγραμματικό περιεχόμενο, απλοποιούσε την κοινωνική πραγματικότητα, αντικαθιστούσε την αριστερή ιδεολογία με τη λαϊκιστική εχθροπάθεια και συγκέντρωνε την κομματική εξουσία στα χέρια του Αρχηγού. Στα κενά που άφηναν οι συνεχείς μεταλλάξεις εισχωρούσαν ανεμπόδιστα τα πιο εκφυλιστικά φαινόμενα που υφίσταται η Πολιτική στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες. Ένας κομματικός χώρος με αδιαμόρφωτη φυσιογνωμία, και υπό παρατεταμένη μετάλλαξη, δεν είχε τις αντιστάσεις στις παρακμιακές εκφάνσεις της Πολιτικής. Έτσι οι διεθνείς τάσεις έβρισκαν ένα ιδιόμορφο εθνικό θερμοκήπιο κατάλληλο για να θεριέψουν.
Οι διαδοχικές μεταλλάξεις ήταν στην ουσία ένας αργός θάνατος της ιστορικής Αριστεράς μέχρι τη σημερινή κατάληξη στο Τίποτα. Ο ΣΥΡΙΖΑ διέτρεξε σε ελάχιστο σχετικά χρόνο αυτή την πορεία. Ξεκίνησε ως ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΣ, ως μικρό κόμμα της μετακομμουνιστικής αριστεράς που αναζητούσε νέα φυσιογνωμία μετά την κατάρρευση του Τείχους. Η κυριαρχία των εκ των ΚΚΕ προερχομένων δυνάμεων όριζε το πεδίο της αναζήτησης κάπου «αριστερά της Σοσιαλδημοκρατίας» και σε σύγκρουση με τη Σοσιαλδημοκρατία. Το άλμα όμως και η θεμελιακή μετάλλαξη έγινε με την οικονομική χρεοκοπία. Πρόγραμμά του έγινε το Αντιμνημόνιο, δηλαδή ένας Ριζοσπαστικός Συντηρητισμός, όπου η επιθετικότητα του λόγου έκρυβε ότι περιεχόμενό του ήταν η συντήρηση του υπάρχοντος, η άρνηση κάθε μεταρρύθμισης. Ταυτόχρονα έφτιαχνε ήδη μια «δική του πραγματικότητα» καθώς η «αγανάκτηση» υποκαθιστούσε την κατανόηση της εθνικής κρίσης και των διεθνών συσχετισμών. Ο κομματικός φορέας και ο πολιτικός χώρος που διαμορφώθηκε τότε περιλάμβανε στελέχη της ιστορικής αριστεράς, τη νεότερη φουρνιά της αντιπαγκοσμιοποιητικής και δικαιωματικής κουλτούρας, αριστερίστικες ομάδες, μέχρι νεοαναρχικούς και «μπάχαλους». Ο εθνικολαϊκιστικός λόγος συγκολλούσε το πολυσυλλεκτικό αμάλγαμα υποκαθιστώντας και μεταλλάσσοντας βαθμιαία τον αριστερό λόγο. Ο νεαρός «Αλέξης» με το χαμόγελο και τη φωτογένεια σε αντίθεση με τα ηλικιωμένα στελέχη και από τους Καμμένους που τον περιστοίχιζαν, άρχισε να γίνεται πυλώνας του χώρου και να προσδίδει νεότητα στον εγγενή συντηρητισμό τού ΣΥΡΙΖΑ. Κάποιος θα μπορούσε ήδη να διακρίνει τα σπέρματα προς το σημερινό Τίποτα, αλλά ήταν ακόμα νωρίς και υπήρχαν πολλές άλλες πιθανές διαδρομές.
Μία από αυτές μπορούσε να είναι μια γενναία αυτοκριτική της πορείας και αναθεώρηση της φυσιογνωμίας του κόμματος μετά την τυχοδιωκτική «διαπραγμάτευση» Βαρουφάκη και την κωλοτούμπα του 2015. Η αναθεώρηση δεν ήταν απλώς χρήσιμη, αλλά απαραίτητη. Θα οδηγούσε ίσως σε ένα κόμμα ευρωπαϊκής δημοκρατικής αριστεράς. Αντιθέτως, όταν γίνεσαι κυβέρνηση με πρόγραμμα το αντιμνημόνιο και ύστερα κυβερνάς με το τρίτο μνημόνιο, τότε αδειάζεις ιδεολογικά-προγραμματικά την παράταξή σου και αποδιαρθρώνεις τον κόσμο σου. Και όντως, η κυβερνητική θητεία ήταν ένα μείγμα συντηρητισμού, δομικής καθήλωσης, ριζοσπαστικής ρητορείας και προφανούς πολιτιστικής ανεπάρκειας του ηγετικού πολιτικού προσωπικού. Σαν αντίδοτο στο προγραμματικό και πολιτικό Κενό που μεγάλωνε, εντάθηκε ο λαϊκισμός, η πρακτική του διχασμού και η συνεχής κατασκευή «εχθρών». Το αποκορύφωμα ήταν η πρωτοφανής «δίωξη» όλου του αντίπαλου ηγετικού προσωπικού με την υπόθεση Novartis. Παράλληλα, εντάθηκε η καθεστωτική νοοτροπία, το κόμμα έγινε παρακολούθημα του κράτους, τα στελέχη κρατικοί πάτρωνες, και τα μέλη οπαδοί προσώπων και «τάσεων». Στον αστερισμό αυτόν ενισχύθηκε κατακόρυφα η εξουσία του Τσίπρα που γινόταν ο βασικός ενοποιητικός κρίκος.

Μετά την εκλογική ήττα του 2019 όλες οι αδυναμίες οξύνθηκαν. Ο ΣΥΡΙΖΑ έγινε το κόμμα του Τσίπρα με συνεδριακή επικύρωση. Ο προγραμματικός λόγος ξέπεσε σε σοσιαλμηντιακό επίπεδο, η αντιπολίτευση σε επίπεδο τρολιάς. Βαθμιαία παγιδεύτηκε το ίδιο το κόμμα και ο κόσμος του, όχι σε μια μετα-αλήθεια, αλλά σε μια μετα-πραγματικότητα που έχανε την επαφή με την κοινωνία. Ακόμα και τα έμπειρα στελέχη έπαψαν να βλέπουν ότι βλέπαμε όλοι οι απέξω. Η λαϊκιστική κουλτούρα του χώρου ταυτίστηκε με μια δηλητηριώδη εχθροπάθεια που συρρικνώθηκε όχι στους «πάνω», όχι στις «ελίτ», αλλά σε ένα πρόσωπο. Η Αριστερά είχε γίνει απλώς Αντιδεξιά, και η Αντιδεξιά απλώς Αντιμητσοτακισμός. Ο λαϊκισμός λέει ο πολιτικός επιστήμονας Κας Μούντε είναι μια «ισχνή ιδεολογία» που κάθεται πάνω σε μια ισχυρότερη, π.χ. την αριστερή ιδεολογία. Όπως ο σκορπιός πάνω στον βάτραχο για να περάσει το ποτάμι. Ο σκορπιός ξέρουμε δάγκωσε τον βάτραχο στη μέση του ποταμού γιατί «έτσι ήταν η φύση του» και πέθαναν αντάμα.
Έτσι κι ο ΣΥΡΙΖΑ πέθανε με τον ίδιο παράξενο τρόπο την προηγούμενη Κυριακή. Η ισχυρή υποβαστάζουσα ιδεολογία είχε σχεδόν εξατμιστεί, έμεινε ένας επιφανειακός φλοιός «ισχνής ιδεολογίας» όσο ήταν ο «Αντιμητσοτακισμός». Επειδή «έτσι ήταν η φύση του» επέτρεψε σε έναν κύριο που έρχεται από το Πουθενά και προτείνει το Τίποτα να κερδίσει την πλειοψηφία μελών, φίλων και «φασαίων», προωθούμενος μάλιστα από τους πιο λαϊκιστικούς και καρεκλοκενταυρικούς κύκλους του κόμματος.
Ο ΣΥΡΙΖΑ υπήρξε μια εθνική ιδιοτυπία της περιόδου της κρίσης, με την εκλογική του επιτυχία έγινε ευρωπαϊκή ιδιοτυπία, και τώρα με τον παράξενο θάνατό του θα αναγορευτεί σε παγκόσμια πρωτοτυπία.

  

Ο Τάσος Παππάς είναι πτυχιούχος του Παντείου Πανεπιστημίου και δημοσιογραφεί από το 1984. Είναι πολιτικός συντάκτης στην Εφημερίδα των Συντακτών, διετέλεσε αρχισυντάκτης στον Αθήνα 9,84 και συνεργάτης του περιοδικού Διαβάζω. Είναι συγγραφέας βιβλίων πολιτικού και ιστορικού περιεχομένου 

 

 

 

 

Ο Γιάννης Βούλγαρης δίδαξε Πολιτική Επιστήμη, Σύγχρονη Ελληνική Πολιτική & Πολιτική Κοινωνιολογία της μεταπολεμικής Δύσης στο Tμ. Πολιτικής Επιστήμης & Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Συγγραφέας πολλών βιβλίων. Επιστημονικά ενδιαφέροντα: Πολιτική & Ιστορική Κοινωνιολογία, Παγκοσμιοποίηση, Πολιτική θεωρία και Σύγχρονη Ελληνική Πολιτική. Αρθρογραφεί στην εφημερίδα Τα Νέα.  

 

Τα απομεινάρια μιας ημέρας του Ιουλίου 2015 - Τρία χρόνια μετά από ένα δημοψήφισμα