«Την παλιά Αμερική δεν θα την ξαναδούμε» - Ο ιμπεριαλισμός στην εποχή Τραμπ και μετά

Η σκληρή στάση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στην Ευρώπη είναι σε συμφωνία με το γενικό κλίμα που επικρατεί τώρα στις ΗΠΑ, λέει ο Στίβεν Σόκολ, 59 ετών, πρόεδρος του Αμερικανικού Συμβουλίου για τη Γερμανία (American Council on Germany, ACG) και επίμονος παρατηρητής των ευρω-αμεριανικών σχέσεων. Και αναρωτιέται τι μπορεί να κάνει η Ευρώπη για να αποτρέψει την Αμερική από το να απομακρυνθεί εντελώς;

Ο ανεξάρτητος, μη κομματικός και μη κερδοσκοπικός οργανισμός ιδρύθηκε το 1952 ως το αμερικανικό αντίστοιχο της Γέφυρας του Ατλαντικού (Atlantik-Brücke) στη Γερμανία και στοχεύει στην ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ Γερμανίας και ΗΠΑ. Ο Σόκολ ζει και εργάζεται στη Νέα Υόρκη.

 

© Steven Sokol, »Das alte Amerika kommt nicht wieder« - Imperialismus unter Trump, συνέντευξη στον Simon Book του Spiegel, 15.1. 2026, δημοσιευμένη στο τεύχος 4/2026 του περιοδικού - αποθηκευμένη και εδώ

 

SPIEGEL: Κύριε Sokol, ο Ντόναλντ Τραμπ απαγάγει τον πρόεδρο της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, μιλάει για προσάρτηση της Γροιλανδίας και βλέπει τον Καναδά ως την 51η πολιτεία των ΗΠΑ. Για τον κόσμο η Αμερική έχει γίνει πια αγνώριστη.
Sokol: Είμαι αφοσιωμένος διατλαντιστής και μου είναι πολύ δύσκολο να παρακολουθώ πώς κλονίζεται η παγκόσμια τάξη πραγμάτων και το διεθνές δίκαιο, και τί επιθέσεις δέχονται. Το πώς λειτουργεί αυτή η κυβέρνηση, τόσο στην εξωτερική όσο και στην εσωτερική πολιτική, μού είναι σχεδόν ακατανόητο. Οι ισχυρισμοί οι σχετικοί με την δολοφονία μιας 37χρονης γυναίκας στην Μινεάπολη, είναι απλά και μόνον το τελευταίο περιστατικό μιας σειράς, η οποία αποδεικνύει ότι το χάος και η αυθαιρεσία είναι το ύφος και τα εργαλεία εξουσίας που χρησιμοποιεί αυτή η κυβέρνηση.

© Foto: Lina Moreno/SZ; Fotos: Imago, via Süddeutsche Zeitung

Η αντίδραση των Ευρωπαίων στο πραξικόπημα του Τραμπ στο Καράκας ήταν εξαιρετικά συγκρατημένη. Μόνο στο ζήτημα της Γροιλανδίας το Βερολίνο και το Παρίσι πρόβαλαν επιφυλακτικά αντίσταση. Τελικά, τι μπορούν να πετύχουν οι Ευρωπαίοι;
Είναι τώρα πολλοί στην Ουάσιγκτον αυτοί που δεν θεωρούν πια την Ευρώπη σημαντικό παράγοντα. Μέχρι χθες, Ρεπουμπλικάνοι και Δημοκρατικοί έβλεπαν πάντα την Ευρώπη ως αξιόπιστο εταίρο. Υπήρχε αμοιβαίος σεβασμός. Όμως το αργότερο από τον πόλεμο στην Ουκρανία, όλο και περισσότεροι άνθρωποι εδώ στις ΗΠΑ πιστεύουν ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερες ευθύνες [για τα του οίκου τους]. Εάν δεν θέσουν υπό έλεγχο την κατάσταση στην δική τους γειτονιά, δεν θα έχουν πια λόγο στον κόσμο.
 

Μήπως η σκληρή άποψη του Προέδρου Τραμπ απέναντι στην Ευρώπη εκφράζει ένα γενικό κλίμα στις ΗΠΑ; 

Ο Τραμπ δεν βλέπει την σημασία της ευρωπαϊκής ηπείρου. Πιστεύει ότι η Ευρώπη θα έπρεπε να είχε αναλάβει την ευθύνη για τον εαυτό της πολύ ενωρίτερα και πολύ πιο έντονα, και προπαντός να είχε επενδύσει στην κυριαρχία της και στην άμυνά της. Και δεν είναι ο μόνος που σκέφτεται έτσι. Ο Μπαράκ Ομπάμα ήδη το 2014 είχε πει ότι είναι αναγκαίο για την Ευρώπη να κάνει περισσότερα για την δική της άμυνα. Εδώ και πάνω από δέκα χρόνια, στην Ουάσινγκτον καλλιεργείται η ιδέα ότι η ανάλυση κόστους-οφέλους δείχνει ότι  η δεδομένη κατάσταση είναι ασύμφορη για τις ΗΠΑ: Η ασφάλεια της Ευρώπης βασίζεται στα αμερικανικά στρατεύματα. Πολλοί εδώ πιστεύουν ότι αυτή η προστασία έχει κοστίσει στην Αμερική πάρα πολύ και της έχει αποφέρει πολύ λίγα.
 
Ισχύει αυτό; Εδώ και δεκαετίες, η Ευρώπη είναι μια κερδοφόρα αγοράς για τους Αμερικανούς, για παράδειγμα για τις αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας.
Οικονομικά η Ευρώπη και η Αμερική είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένες. Επομένως θα πρέπει να συζητήσουμε επειγόντως για κοινά συμφέροντα και πώς μπορούμε να τα ικανοποιήσουμε καλύτερα και για τις δύο πλευρές. Οι προκλήσεις είναι τόσο τεράστιες, ώστε ακόμη και μια υπερδύναμη όπως οι ΗΠΑ, δεν μπορεί να τις αντιμετωπίσει χωρίς συμμάχους.
 
Αυτή τη στιγμή κάθεται στον Λευκό Οίκο κάποιος που επιδιώκει μονομερή δράση .
Και βλέπω έναν μεγάλο κίνδυνο σ' αυτό.
 
Αναμένετε μια πλήρη αποχώρηση των Αμερικανών από την Ευρώπη;
Όχι. Το σενάριο το οποίο θα βρουν μπροστά τους η Γερμανία και η Ευρώπη και θα πρέπει να λάβουν μέτρα για να αντιμετωπισθεί, είναι  «λιγότερη Αμερική». Και αυτό έχει μεγάλη διαφορά από το σενάριο «καθόλου Αμερική». Το κρίσιμο ερώτημα θα είναι πού θα καθίσει η Αμερική σ' αυτή την σκάλα. Πόσο προς τα κάτω θα ταλαντευτεί το εκκρεμές, πόσο κοντά στο σκαλί «καθόλου Αμερική» θα φθάσει;

Πώς μπορούν οι Ευρωπαίοι να συγκρατήσουν τους Αμερικανούς;
Η Ευρώπη έχει επειγόντως ανάγκη να γίνει πιο ανεξάρτητη. Αυτό ξεκινά με την προστασία των συνόρων της και καταλήγει στην Ουκρανία. Είμαστε σε κρίσιμη καμπή. Όσο πιο γρήγορα δείξει η Ευρώπη στον Τραμπ ότι αναλαμβάνει δράση, τόσο καλύτερες είναι οι πιθανότητες να τον συγκρατήσει για να μην απομακρυνθεί εντελώς. Εάν η διοίκηση Τραμπ δεν δει καμία πρόοδο προς αυτή την κατεύθυνση, μπορεί να αποσυρθεί εντελώς πολύ νωρίτερα από όσο θα ήθελε οποιοσδήποτε από εμάς.

Πριν από μήνες, η Γερμανία ενέκρινε ήδη ένα κρατικό ειδικό επενδυτικό ταμείο 100 δισεκατομμυρίων ευρώ για την Bundeswehr, από το οποίο επωφελούνται, μεταξύ άλλων, και αμερικανικές εταιρείες πολεμικού υλικού. Δεν είναι αυτό αρκετό;
Τα λόγια πρέπει τώρα να τα ακολουθήσουν πράξεις. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε πρόσφατα ότι θα εξετάσει το ενδεχόμενο ανάπτυξης της Bundeswehr (Γερμανικών Ενόπλων Δυνάμεων) σε γειτονικές χώρες, εάν η Ρωσία γίνει πιο ενεργή εκεί. Εδώ στην Ουάσινγκτον, αυτό το άκουσαν θετικά. Η συγκρότηση από την Γερμανία μιας θωρακισμένης ταξιαρχίας στη Λιθουανία για την ενίσχυση της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ είναι επίσης καλό σημάδι. Από την άλλη πλευρά, από την στιγμή της ιστορικής ομιλίας του Όλαφ Σολτς το 2022 [η λέξη-κλειδί ήταν «Zeitenwende», «αλλαγή εποχής»] και μετά, περιμένουμε περισσότερα απτά και ουσιαστικά μέτρα. Δυστυχώς, μόλις αναβλήθηκε και πάλι στην Γερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή η ψηφοφορία για έναν νόμο για την επιτάχυνση των προμηθειών των Γερμανικών Ενόπλων Δυνάμεων.
 
Πόσο μακριά μπορεί και πρέπει να φτάσει η Ευρώπη για να κατευνάσει τον Tραμπ; Το ζήτημα δεν αφορά μόνον τα 100 δισεκατομμύρια ευρώ για την Bundeswehr. Για παράδειγμα, η  Ουάσινγκτον απαιτεί επανειλημμένα από την Ευρώπη να χαλαρώσει τις ρυθμίσεις και τους κανονισμούς της για την τεχνολογία, ώστε να μην εμποδίζουν τις αμερικανικές εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας.
Μέχρι τώρα, όλα αυτά ήταν ξεχωριστά πεδία: Η εξάρτηση της Ευρώπης από τις αμερικανικές χρηματοπιστωτικές αγορές δεν είχε καμία σχέση με το εμπόριο ή τις εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας και ασφαλώς καμία σχέση με την διατλαντική πολιτική ασφάλειας. Ο Τραμπ αλλάζει τώρα τους κανόνες του παιχνιδιού. Με μοχλεύσεις, χειραγωγήσεις και πιέσεις σε έναν τομέα, προσπαθεί να αποκομίσει κέρδη σε έναν άλλο. Και δυστυχώς, η Ευρώπη δεν μπορεί ακόμη να τα βγάλει πέρα μόνη της, χωρίς την Αμερική, σε πολλούς τομείς, όπως είναι η οικονομία των ψηφιακών πλατφορμών, οι ημιαγωγοί και η τεχνητή νοημοσύνη. Ακόμη και στους τομείς των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και της αμυντικής βιομηχανίας, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από αμερικανικές εταιρείες.

Ασφαλώς αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να δώσουμε στον Τραμπ όλα όσα θέλει.
Όχι βέβαια. Μια χαλάρωση του Νόμου για τις Ψηφιακές Αγορές (Digital Markets Act) ή του Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act) τώρα, όπως απαιτεί ο Τραμπ, έτσι ώστε οι αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας να έχουν να αντιμετωπίσουν λιγότερες ρυθμίσεις, δεν θα ενίσχυε την Ευρώπη αλλά θα την αποδυνάμωνε. Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε πόσες θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ εξαρτώνται από ευρωπαϊκές εταιρείες. Η BMW, λόγου χάρη, παράγει τα SUV της στο Spartanburg της Νότιας Καρολίνας και από εκεί εξάγει περισσότερα αυτοκίνητα προς την Ευρώπη από όσα εξάγουν και οι τρεις μεγάλοι αμερικανικοί κατασκευαστές μαζί. Οι οικονομικοί δεσμοί είναι τεράστιοι. Για έναν επιχειρηματία όπως ο Τραμπ, αυτοί θα μπορούσαν να γίνουν η νέα ραχοκοκαλιά μιας διατλαντικής συνεργασίας· υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα δημιουργείται η εντύπωση ότι η Ευρώπη εκμεταλλεύεται την Αμερική.

© Der Spiegel

Η δασμολογική πολιτική του Τραμπ μιλά την αντίθετη γλώσσα.
Στο θέμα αυτό, ανησυχώ για εκείνο που αποκαλούμε «ακούσιες συνέπειες». Με την πίεσή της η Αμερική μπορεί να «επιτύχει» κάτι το οποίο κάθε άλλο προς το συμφέρον της θα είναι. Όσο περισσότερο αποξενώνουμε τους Ευρωπαίους όσον αφορά την οικονομία και την πολιτική ασφαλείας, τόσο περισσότερο τους αναγκάζουμε να αναζητήσουν νέους εταίρους. Το βλέπουμε αυτό στη σύναψη της εμπορικής συμφωνίας Mercosur με την Νότια Αμερική και στο ταξίδι του καγκελάριου Μερτς στην Ινδία. Κάθε νέα συμμαχία των Ευρωπαίων μπορεί να αποδυναμώσει τους δεσμούς τους με την Ουάσινγκτον.
 
Και η ίδια η Ευρώπη μπορεί ίσως να υιοθετήσει μια πιο συγκρουσιακή προσέγγιση. Να ρυθμίσει αυστηρά τις αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας, να επαναπατρίσει τα δισεκατομμύρια αποθέματα χρυσού της Γερμανικής Ομοσπονδιακής Τράπεζας από τη Νέα Υόρκη, ίσως ακόμη και να κατασκευάσει μια κοινή ευρωπαϊκή πυρηνική βόμβα· όλα αυτά για να αντιταχθεί στον Τραμπ.
Ή όλα για να κλείσει και την τελευταία πόρτα στον Τραμπ; Δεν βλέπω προς το παρόν έναν κοινό ευρωπαϊκό στρατό ή ένα κοινό πυρηνικό οπλοστάσιο, κυρίως επειδή οι Βρετανοί δεν βρίσκονται πια στην ΕΕ, κάτι που αποδυνάμωσε σημαντικά τη θέση της ηπείρου. Το γεγονός είναι ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ από τη μια μέρα στην άλλη. Αυτό απαιτεί χρόνο. Επομένως βραχυπρόθεσμα, ένας «συνασπισμός των πρόθυμων» πρέπει να επενδύσει στην ευρωπαϊκή στρατιωτική ικανότητα και να οργανώσει κοινές ευρωπαϊκές προμήθειες ανυντικού υλικού. Το πιο σημαντικό: Η Ευρώπη θα πρέπει να μιλάει με μία φωνή, όχι με 27. Τότε θα είναι πολύ πιο δύσκολο για την Ουάσιγκτον να ασκήσει πίεση στις Βρυξέλλες.
 

Και μακροπρόθεσμα;

Δεν μου αρέσει ο όρος «στρατηγική αυτονομία».  Σ' αυτόν συνηχεί πάντα ένας κάποιος αντιαμερικανισμός. Όμως, στο βαθμό που δεν υπάρξει στρατός της ΕΕ, τότε χρειάζεται ένας ισχυρός ευρωπαϊκός πυρήνας εντός του ΝΑΤΟ, με μια ισχυρή, ανεξάρτητη αμυντική βιομηχανία. Χρειάζεται ψηφιακή κυριαρχία, με ευρωπαϊκές εταιρείες τεχνολογίας. Και ισχυρό νόμισμα, για να μπορεί η Ευρώπη να αποσυνδεθεί από τη Wall Street. Σ' αυτό, τώρα βοηθάει ακόμη και ο ίδιος ο Τραμπ με την πολιτική του του αδύναμου δολαρίου.

Όλα αυτά τα σημεία τα είχαμε ήδη συζητήσει στην εποχή της πρώτης θητείας του Τραμπ. Μετά εξελέγη ο Τζο Μπάιντεν. Και η Ευρώπη επαναπαύθηκε και επέστρεψε ξανά στα βολικά που ήξερε.
Βλέπουμε τώρα ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν ήταν η εξαίρεση στον κανόνα. Ο Τζο Μπάιντεν ήταν η εξαίρεση. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι ήταν ο τελευταίος αληθινός διατλαντιστής. Δεν είμαι τόσο κατηγορηματικός. Ωστόσο, ο Μπάιντεν ήταν ασφαλώς ο τελευταίος Αμερικανός Πρόεδρος του οποίου ο τρόπος σκέψης ήταν πραγματικά σφραγισμένος από τον Ψυχρό Πόλεμο. Ο Τραμπ έχει μεν την ίδια περίπου ηλικία με τον προκάτοχό του, ωστόσο [ως χαρακτήρας και ως προς το σύνολο των αντιλήψεων του, πολιτικών και μη] έχει κοινωνικοποιηθεί διαφορετικά. Στο ορατό μέλλον, δεν θα υπάρξει κανένας άλλος ηγέτης του κράτους των ΗΠΑ ο οποίος να ενδιαφέρεται τόσο βαθιά για την διατλαντική σχέση [όσο ο Μπάιντεν]. Με τον Τραμπ, η αμερικανο-ευρωπαϊκή εταιρική σχέση εισέρχεται σε νέα φάση. Αυτό είναι κάτι περισσότερο από καθαρή νοσταλγία.

Συγκεκριμένα;
Αυτή η συμμαχία δεν μπορεί να αντέξει και να διατηρηθεί απλά και μόνον για καθαρά ιστορικούς ή συναισθηματικούς λόγους. Τούτη τη στιγμή επαναπροσδιορίζεται. Τα εθνικά συμφέροντα θα λάβουν κεντρική θέση. Για τους Ευρωπαίους, αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει επιστροφή: Την παλιά Αμερική δεν θα την ξαναδούμε να επιστρέφει. Η Ευρώπη πρέπει να σταθεί στα δικά της πόδια και να αναλάβει περισσότερες ευθύνες. Μόνο έτσι μπορεί να σταθεί ως ισότιμος εταίρος απέναντι στην Αμερική.

Ο Steven E. Sokol είναι Πρόεδρος του ACG από το 2015. Μεγάλωσε στην Αγγλία, σπούδασε και εργάστηκε στη Γερμανία για περισσότερα από 10 χρόνια. Διδακτορικό Δίπλωμα Νομικής και Πολιτικής Επιστήμης από το Πανεπιστήμιο Northeastern, Μεταπτυχιακό Δίπλωμα στις Διεθνείς Σχέσεις και τα Διεθνή Οικονομικά από τη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών Paul Nitze (SAIS) του Πανεπιστημίου Johns Hopkins και πτυχίο από το Πανεπιστήμιο Wesleyan. Σπούδασε επίσης στο Πανεπιστήμιο Ruprecht-Karls στη Χαϊδελβέργη και ως υπότροφος Fulbright στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. 

Έχει πάνω από 25 χρόνια εμπειρίας σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Διετέλεσε εναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Aspen στο Βερολίνο, ήταν επικεφαλής του τμήματος διαχείρισης έργων στο Bonn International Center for Conversion GmbH (BICC) και Υπεύθυνος Προγράμματος στο γραφείο του Γερμανικού Ταμείου Marshall των Ηνωμένων Πολιτειών στο Βερολίνο. Διετέλεσε Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος του World Affairs Council του Πίτσμπουργκ (ΗΠΑ) από τον Ιούλιο του 2010 έως τον Απρίλιο του 2015.

Του απονεμήθηκε ο Σταυρός του Τάγματος της Αξίας (Bundesverdienstkreuz) από τη γερμανική κυβέρνηση για το έργο του στην ενίσχυση των γερμανοαμερικανικών σχέσεων. Είναι μέλος του Council on Foreign Relations.

 

Ο Simon Book (1986, με 3 παιδιά), σπούδασε στο Passau και στην Γερμανική Σχολή Δημοσιογραφίας στο Μόναχο. Μετά το 2011 ήταν συντάκτης στους Financial Times Deutschland, μετά το 2013 στην Handelsblatt, από το 2016 στην WirtschaftsWoche. Από τον Ιούλιο του 2020 αρθρογραφεί στο οικονομικό τμήμα του Spiegel, αρχικά από το Βερολίνο και από τον Οκτώβριο του 2023 ανταποκριτής στις Ηνωμένες Πολιτείες με έδρα το Σαν Φρανσίσκο. 

Aνν Άπλμπαουμ: Σφαίρες επιρροής - Βενεζουέλα και το τέλος της Pax Americana

Άλμπρεχτ φον Λούκε: Δεν είναι «Μεταπολιτική» (πολιτική = καπιταλισμός) !  Το Πολιτικόν επιστρέφει. Και η πολιτική της ισχύος

 

Ο Χάμπερμας και οι υπνοβάτες

Γιούργκεν Χάμπερμας: Από εδώ και στο εξής πρέπει να
συνεχίσουμε μόνοι μας ως Ευρώπη  

Γιόσκα Φίσερ: Το διατλαντικό ρήγμα έχει ολοκληρωθεί - Αυτοκρατορικά όνειρα του Τραμπ

Σοβαρά, όλα αυτά τα έκανε μόνος του ο Τραμπ ;