Γεωργικά (2): Γεωργία γίνεται και αλλιώς -Καλλιέργεια λυκίσκου κάτω, φωτοβολταϊκά επάνω

© Tillmann Neuscheler: Hopfen unterm Sonnendach, Frankfurter Allgemeine Zeitung, 25.09.2024 photos © Felix Kaspar Rosic / FAZ, εκτός όπου αναφέρεται άλλο

 

Η γεωργία γίνεται όλο και δύσκολα βιώσιμο επάγγελμα, και για πολλούς λόγους. Ένας από αυτούς είναι και οι δρόμοι που υπέδειξαν οι πολιτικές για την γεωργία τα τελευταία 50 χρόνια. Πολλοί αποδείχτηκαν αδιέξοδοι. Βιώνουμε άλλη μια ιστορία αποτυχίας. Και οι αδράνειες που δημιούργησαν στους ανθρώπους του κλάδου είναι τεράστιες. Υπάρχουν όμως άλλοι δρόμοι από τους πεπατημένους. Η στροφή της προσοχής σε παραδείγματα out of the box αξίζει. 

Οι γεωργοί που καλλιεργούν λυκίσκο, όπως και πολλά άλλα είδη φυτών, φοβούνται την κλιματική αλλαγή. Στην περιοχή Hallertau της Βαυαρίας, ένα φωτοβολταϊκό σύστημα έχει εγκατασταθεί πάνω από μια καλλιέργεια λυκίσκου και συνυπάρχει αρμονικά μαζί της. Το σύστημα των ηλιακών πάνελ παράγει ηλεκτρικό ρεύμα, δηλαδή παρέχει πρόσθετο εισόδημα στον καλλιεργητή, προσφέρει στην καλλιέργεια την απαιτούμενη σκίαση και την προστατεύει από το χαλάζι.

Οι αντιστροφείς του συστήματος φωτοβολταϊκών είναι τοποθετημένοι ψηλά, στον κήπο όπου καλλιεργεί λυκίσκο ο Josef Wimmer. Το μεσημέρι, όταν ο ήλιος είναι δυνατός, η συσκευή αυτή, η οποία μετατρέπει σε εναλλασσόμενο το συνεχές ρεύμα που παράγεται στους ηλιακούς συλλέκτες πριν η ηλεκτρική ενέργεια διοχετευθεί στο δίκτυο, λειτουργεί σε πλήρη ισχύ. Την ώρα αυτή, οι ανεμιστήρες ενεργοποιούνται για να αποτρέψουν την υπερθέρμανση του συστήματος· είναι φανερό από τον ήχο τους. «Αυτός είναι τώρα ο αγαπημένος μου ήχος», λέει ο καλλιεργητής λυκίσκου Γιόζεφ Βίμερ. Πληρώνεται επτά σεντς για κάθε κιλοβατώρα που διοχετεύεται στο δίκτυο.

Η φυτεία του βρίσκεται στο Neuhub κοντά στο Au, στην περιοχή Hallertau, περίπου εξήντα χιλιόμετρα βόρεια του Μονάχου. Είναι η πρώτη καλλιέργεια λυκίσκου στον κόσμο, η οποία σκεπάζεται με ένα αγρο-φωτοβολταϊκό σύστημα: Ένα φωτοβολταϊκό σύστημα, κάτω από το οποίο εξακολουθεί να καλλιεργείται γεωργική γη. Τα πάνελ-συλλέκτες είναι τοποθετημένα σε μεταλλικούς σκελετούς ύψους έξι μέτρων. Ανάμεσα στις σειρές των πάνελ αφήνεται ένας κενός χώρος, έτσι ώστε τα φυτά να σκιάζονται εν μέρει αλλά και να λαμβάνουν αρκετό ηλιακό φως για να αναπτυχθούν. Ο καλλιεργητής λυκίσκου προσδοκά τρία πράγματα από αυτόν τον συνδυασμό: Εκτός από τη συγκομιδή λυκίσκου θα παράγεται ηλεκτρική ενέργεια, ενώ η εγκατάσταση των πάνελ θα προσφέρει στην καλλιέργεια τον απαιτούμενο βαθμό σκίασης, πράγμα που θα αποτρέπει την ταχεία ξήρανση του εδάφους. Επιπλέον, θα προστατεύει εν μέρει τα φυτά και από τις χαλαζοπτώσεις.

Ο λυκίσκος είναι αναρριχώμενο φυτό. Για την αναρρίχηση χρησιμοποιούνται ξύλινα στηρίγματα συνδεδεμένα μεταξύ τους με τον παραδοσιακό τρόπο. Photo: Felix Kaspar Rosic

Τώρα πια, αγρο-φωτοβολταϊκά συστήματα εγκαθίστανται σε μια μεγάλη ποικιλία γεωργικών καλλιεργειών: Σε λαχανόκηπους, όπως π.χ. σε καλλιέργειες σπαραγγιού, πατάτας και πράσων· σε κήπους με σμέουρα, σε αμπέλια, ακόμη και σε καλλιέργειες σιτηρών· σε οπωρώνες με κερασιές και σε λιβάδια για βόσκηση ζώων. Τέτοια συστήματα είναι επίσης στο στάδιο της μελέτης για να εγκατασταθούν σε χώρους όπου εκτρέφονται ωοτόκες όρνιθες ελευθέρας βοσκής, επειδή μπορούν να τις προστατεύουν ταυτόχρονα από την ζέστη και από τα αρπακτικά πτηνά. Διεξάγονται επίσης πειράματα για να προσδιοριστεί σε ποιά είδη καλλιεργειών μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά η ιδέα και σε ποιες όχι. Μέχρι στιγμής, και με βάση τα προκαταρκτικά ευρήματα, λειτουργεί πολύ καλά για τα σμέουρα, μετρίως καλά για το σιτάρι και μάλλον κακά για το καλαμπόκι. Η σκιά των πάνελ επηρεάζει σημαντικά την φωτοσύνθεση στο καλαμπόκι [το οποίο χρειάζεται πάρα πολύ φως].

Με βάση τα μέχρι τώρα συμπεράσματα της έρευνας, ο λυκίσκος φαίνεται να ανατποκρίνεται πολύ καλά: Στη φύση, ως αυτοφυές άγριο φυτό, εμφανίζεται σε υγρά δάση, επομένως σίγουρα αρέσει στο φυτό μια κάποια σκιά. Αντίθετα, δεν αρέσουν στο φυτό οι πολλές συνεχόμενες ζεστές ηλιόλουστες ημέρες, με θερμοκρασίες που φθάνουν και πάνω από τριάντα βαθμούς Κελσίου. Σε χρονιές με πολύ ζεστά και ξηρά καλοκαίρια, η συγκομιδή αυτού του αρωματικού μπυρόχορτου μειώνεται σημαντικά. Ανάλογα με την ποικιλία λυκίσκου, η απόδοση μπορεί να είναι έως και 40 % χαμηλότερη. Ακόμη χειρότερη επίδραση έχει το χαλάζι. Μπορεί να καταστρέψει ολόκληρα χωράφια λυκίσκου. Αυτό συνέβη στον Βίμερ το 2009, όταν το χαλάζι κατέστρεψε ολόκληρη τη συγκομιδή του. Αλλά και το 2022, το χαλάζι κατέστρεψε το 70 % της συγκομιδής του. «Αυτό ήταν το έναυσμα για να σκεφτώ αποτελεσματικούς τρόπους προστασίας των φυτών», λέει.

Τα ηλιακά πάνελ τοποθετούνται πάνω από την φυτεία λυκίσκου και την σκιάζουν σε ποσοστό 30 % περίπου της επιφάνειας της. Ο σκελετός στήριξης του φωτοβολταϊκού συστήματος διαμορφώνεται κατάλληλα, ώστε να μη παρεμποδίζει τις καλλιεργητικές εργασίες. Για την συγκομιδή, τα μηχανήματα μπορούν να κινούνται ελεύθερα ανάμεσα στις σειρές του λυκίσκου.

Ο Βίμερ, σε συνεργασία με την επιχείρηση ηλιακής ενέργειας Agrar-Energie σχεδίασαν και κατασκεύασαν την πειραματική εγκατάσταση για αγρο-φωτοβολταϊκά σε καλλιέργεια λυκίσκου. «Αναπτύξαμε το σχέδιο μόνοι μας», εξηγεί ο Bernhard Gruber, Διευθύνων Σύμβουλός της Agrar-Energie. Για το έργο ίδρυσαν μια κοινοπρακτική εταιρεία και μοιράζονται εξίσου τον οικονομικό κίνδυνο. Μαζί έχουν επενδύσει μέχρι σήμερα περίπου 1,4 εκατομμύρια ευρώ. Τα ηλιακά πάνελ πάνω από την φυτεία του λυκίσκου είναι τοποθετημένα σε σημαντικά μεγαλύτερο ύψος από το έδαφος, σε σύγκριση με άλλα αγρο-φωτοβολταϊκά συστήματα. Ούτως ή άλλως, μια καλλιέργεια λυκίσκου χρειάζεται στηρίγματα για την αναρρίχηση των φυτών. Τα στηρίγματα για τα φυτά και ο σκελετός στήριξης για τα ηλιακά πάνελ μπορούν εύκολα να συνδεθούν.
Η όλη κατασκευή δεν εμποδίζει τον συνήθη τρόπο συγκομιδής. Στην περιοχή Hallertau υπάρχει η μεγαλύτερη συνεχόμενη έκταση καλλιεργειών λυκίσκου στον κόσμο και η αγρο-φωτοβολταϊκή εγκατάσταση του Βίμερ είναι ένα έργ υποδειγματικού τύπου. Ο [τότε] Ομοσπονδιακός Υπουργός Γεωργίας Τζεμ Έζντεμιρ (Cem Özdemir, Κόμμα των Πρασίνων) και ο Υπουργός Οικονομικών της Βαυαρίας Χούμπερτ Αιβάνγκερ (Hubert Aiwanger, Κόμμα Ελεύθερων Ψηφοφόρων) έχουν ήδη επισκεφθεί αυτή την πιλοτική εγκατάσταση. Επίσης, μια αντιπροσωπεία ήρθε από την πολιτεία Ιλινόις των ΗΠΑ [στο Ιλινόις καλλιεργείται πολύ ο λυκίσκος] και έλαβε επί τόπου πληροφόρηση για την εγκατάσταση.

Ο ίδιος ο Βίμερ είναι ενθουσιασμένος με την πιλοτική του αγρο-φωτοβολταϊκή μονάδα. Η πώληση της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγουν τα φωτοβολταϊκά, τού έχει μέχρι στιγμής αποφέρει πάνω από διπλάσιο ποσό, σε σύγκριση με το εισόδημα από τα φυτά λυκίσκου που αναπτύσσονται κάτω από αυτό. Η όλη εγκατάσταση - είναι σχεδιασμένη για να αποδίδει μέγιστη ισχύ 0,7 μεγαβάτ - παράγει περίπου 800 μεγαβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας ανά εκτάριο ετησίως. Εύλογο είναι ότι ο Βίμερ σχεδιάζει να επεκτείνει την αγρο-φωτοβολταϊκή εγκατάσταση. Καλλιεργεί λυκίσκο σε μια συνολική έκταση περίπου 35 εκταρίων, αλλά μέχρι στιγμής, μόνο 1,3 εκτάρια καλύπτονται με ηλιακούς συλλέκτες. Στόχος του είναι να εγκαταστήσει πάνελ που θα καλύπτουν μια έκταση περίπου 17 εκταρίων μέσα στα επόμενα δύο με τρία χρόνια. Η επόμενη έκταση καλλιέργειας λυκίσκου θα σκεπαστεί σύντομα με ηλιακούς συλλέκτες. Για να βελτιώσει περαιτέρω τον βαθμό απόδοσης του ηλιακού συστήματος, εγκαθιστά το σύστημα σε ελαφρώς πιο απότομη γωνία από πριν. Σιγά-σιγά μαθαίνει.

© BR24

Και άλλοι καλλιεργητές λυκίσκου έχουν εκφράσει ενδιαφέρον. Ωστόσο, η επέκταση των αγρο-φωτοβολταϊκών συστημάτων προσκρούει σε κάποια όρια, τα οποία εξαρτώνται από την ικανότητα του ηλεκτρικού δικτύου να μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια. Δεν υπάρχει αρκετή χωρητικότητα του τοπικού δικτύου στην περιοχή Χάλερταου για να παραλάβει το ηλεκτρικό ρεύμα και να το τροφοφοτήσει στο ευρύτερο δίκτυο προκειμένου να μεταφερθεί εκεί όπου χρειάζεται την δεδομένη στιγμή. Ο Βίμερ επισημαίνει επίσης το εξής: Επειδή οι υπάρχοντες αγωγοί του τοπικού δικτύου είναι ανεπαρκείς για την επέκταση του αγρο-φωτοβολταϊκού του συστήματος που σχεδιάζει, πρέπει να επενδύσει επιπλέον τετρακόσιες χιλιάδες ευρώ για ένα νέο καλώδιο από την φυτεία μέχρι το πλησιέστερο σημείο τροφοδοσίας του δικτύου, το οποίο απέχει έξι χιλιόμετρα.
Ο Βίμερ δέχεται κλήσεις από άλλους καλλιεργητές, οι οποίοι θέλουν και αυτοί επειγόντως ένα αγρο-φωτοβολταϊκό σύστημα. Ο Μπέρνχαρντ Γκρούμπερ, από την εταιρεία ηλιακής ενέργειας, εξηγεί ότι μερικοί από αυτούς δεν ενδιαφέρονται καν για το τι θα φυτρώνει από κάτω. Μερικές φορές υποχρεώνεται μέχρι και να τους βάζει φρένο στον ενθουσιασμό τους. Ακόμη και η καλλιέργεια λυκίσκου από κάτω δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για να ληφθεί ευκολότερα έγκριση για ένα τέτοιο φωτοβολταϊκό σύστημα, λέει ο καλλιεργητής λυκίσκου Άντον Λουτς (Anton Lutz) από το Κέντρο Έρευνας Λυκίσκου Hüll (Hopfenforschungszentrum Hüll). Γι αυτόν τον λόγο, τα αγρο-φωτοβολταϊκά συστήματα λαμβάνουν έγκριση μόνο εάν οι αναμενόμενες απώλειες συγκομιδής λόγω της εγκατάστασης του συστήματος είναι λιγότερες από 33 %, εξηγεί ο Γκρούμπερ. Για να διαπιστωθεί αυτό, απαιτούνται εκ των προτέρων γνώμες εμπειρογνωμόνων. 

Επίσης, στον λυκίσκο έγιναν δοκιμές εκ των προτέρων, με πειραματισμούς διάφορων επιπέδων σκίασης. Μια εγκατάσταση ηλιακού συστήματος πάνω από την φυτεία, συνεπάγεται αναγκαστικά κάποια απώλεια στην απόδοση των φυτών, λέει ο Manuel Riedl από το Πανεπιστήμιο Weihenstephan, ο οποίος επιβλέπει επιστημονικά το έργο. Ωστόσο, αυτή η μείωση της συγκομιδής είναι περιορισμένη. Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα ευρήματα, κυμαίνονται μεταξύ 5 και 20 %. Ο Ριντλ έχει εγκαταστήσει διάφορα όργανα μέτρησης στην φυτεία λυκίσκου του Βίμερ για να τεκμηριώσει με ακρίβεια το πείραμα.
Μετρούν, μεταξύ άλλων, το μικροκλίμα κάτω από το φωτοβολταϊκό σύστημα, την υγρασία του αέρα, την υγρασία στα φύλλα και την τάση αναρρόφησης των ριζών. Το ακριβές μέγεθος των απωλειών απόδοσης εξαρτάται επίσης από την ποικιλία λυκίσκου. Για να διερευνηθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια ποια ποικιλία αντιμετωπίζει καλύτερα τη σκίαση, φυτεύονται δύο διαφορετικές ποικιλίες κάτω από την ίδια ερευνητική εγκατάσταση φωτοβολταϊκών: Από τη μία πλευρά φυτρώνει ο «Herkules», ποικιλία λυκίσκου με έντονη πικρότητα, η οποία είναι η πιο ευρέως καλλιεργούμενη ποικιλία στην περιοχή Hallertau. Από την άλλη, φυτρώνει η ποικιλία «Hallertauer Tradition», ένας αρωματικός λυκίσκος πολύ δημοφιλής στους μικροζυθοποιούς. «Η ποικιλία Herkules είναι η “αγελάδα από την οποία αντί για γάλα αρμέγουν λεφτά” στο Hallertau», λέει ο Riedl, αν και αυτή η ποικιλία δεν ανέχεται το σκέπασμα με φωτοβολταϊκά τόσο καλά, όσο το ανέχεται η ποικιλία Tradition.

Μένει να δούμε ποιες ποικιλίες λυκίσκου θα καλλιεργούνται μελλοντικά στην περιοχή Χάλλερταου. Πολλές παραδοσιακές ποικιλίες δεν αντιμετωπίζουν καλά την κλιματική αλλαγή. Γι αυτόν τον λόγο, οι ειδικοί υποστηρίζουν την επιλογή μακροπρόθεσμα πιο ανθεκτικών στη θερμότητα ποικιλιών, οι οποίες έχουν αναπτυχθεί ειδικά για αυτόν τον σκοπό τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, οι νέες ποικιλίες μέχρι στιγμής δεν έχουν τύχει αποδοχής. Οι καλλιεργητές λυκίσκου καλλιεργούν αυτό που αγοράζουν οι ζυθοποιοί από αυτούς. Και μέχρι στιγμής, οι ζυθοποιοί εξακολουθούν να απαιτούν τις παραδοσιακές ποικιλίες, των οποίων τα γευστικά προφίλ γνωρίζουν εδώ και χρόνια. Αλλά σ' αυτές τις εποχές, πολλά αλλάζουν στο Χάλλερταου. Πώς θα είναι εδώ σε δέκα χρόνια; Θεωρητικά, ένα 80 % των καλλιεργειών λυκίσκου είναι κατάλληλες για αγρο-φωτοβολταϊκά συστήματα, λέει ο Γκρούμπερ.

Ο Tillmann Neuscheler (1973) γεννήθηκε στο Τύμπιγκεν. Σπούδασε οικονομικά στο Ρέγκενσμπουργκ, το Τύμπιγκεν, το Φράιμπουργκ και στο Πανεπιστήμιο Texas A&M στις ΗΠΑ. Βοηθός έρευνας στο Ινστιτούτο Μεταφορών και Περιφερειακής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ. Μεταξύ 2004 - 2005 φοίτησε στη Σχολή Georg von Holtzbrinck στο Ντίσελντορφ (σπουδές Δημοσιογραφίας με επίκεντρο την Επιχειρηματικότητα) και ολοκλήρωσε πρακτική άσκηση στις εβδομαδιαίες οικονομικές εφημερίδες Handelsblatt και Wirtschaftswoche. Έλαβε το βραβείο Constantin von Dietze από το Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ.
Από τον Απρίλιο του 2007 είναι συντάκτης οικονομικών θεμάτων στην Frankfurter Allgemeine Zeitung, αρχικά στο διαδικτυακό τμήμα σύνταξης για εννέα χρόνια και έκτοτε στο τμήμα επιχειρηματικότητας. Θεματικοί τομείς: Συμβευτική επιχειήσεων, management, ζυθοποιία, βιβλιοκριτική οικονομικών εκδόσεων και ενασχόληση με την ιστότοπο της εφημερίδας Der Volkswirt

Susanne Pfaller: Pilotprojekt mit Erfolg: Agri-PV im Hopfengarten rechnet sich (BR24, 28.06.2024)

 

Doppelte Ernte: Hopfen und Solarstrom (Stern,  21. 7. 2023)  

 

Αγροβολταϊκά (Agri-PV) και εφαρμογές» - SolarHub - Περιφέρεια και  Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης Κεντρικής Μακεδονίας

 

What is Agri-PV? Merging solar power with agriculture  

Agri-PV in Apple Orchards: Pilot Project for Food and Energy Production in Slovenia  - Μηλιές κάτω από Φωτοβολταϊκά στην Σλοβενία, 25.9.2025

 
Γεωργικά (1): Γεωργία άλλου είδους στην Ευρώπη; Η περίπτωση μιας καλλιεργήτριας καρυδιάς  

Το καλοκαίρι της φωτιάς και της πλημμύρας. - Τέλος των ψευδαισθήσεων ασφάλειας ή Μοιραίοι που περιμένουν θαύματα; 

 

Η καστανιά: Άλλοτε έδινε το ψωμί των φτωχών, μετά λησμονήθηκε. Τώρα την ανακαλύπτουμε εκ νέου;

«Επιτελείο» σε κυκλώνα, αριστεροί σε βέρτιγκο  

Niko Paech: Καταστροφική οικονομική μεγέθυνση Η θύελλα της προόδου & τα ερείπια που αφήνει πίσω