Μπορεί ακόμα να σωθεί ο κόσμος, Φριντερίκε Ότο;

© Ist die Welt noch zu retten, Friederike Otto?, συνέντευξη στον Jochen Wegner, στη σειρά «Nur eine Frage», Die Zeit, 27.5.2026

 

Η κλιματική αλλαγή απειλεί την ύπαρξή μας. Η ερευνήτρια του κλίματος Friederike Otto εξηγεί τι πρέπει να αλλάξει, ποιες βιομηχανίες χρειαζόμαστε και πώς θα γίνουν αυτά. Χρειάζεται μια επανάσταση;

Η Φριντερίκε Ότο είναι μια από τις πιο επιδραστικές ερευνήτριες του κλίματος διεθνώς. Eίναι φυσικός, κατέχει και διδακτορικό στη φιλοσοφία. Σπούδασε στο Πότσνταμ και στο Βερολίνο, εργάστηκε ως ερευνήτρια στην Οξφόρδη και είναι τώρα καθηγήτρια των επιστημών του κλίματος στο Imperial College of London. Είναι από τους θεμελιωτές του επιστημονικού κλάδου που αποκαλείται Attribution Science, ο οποίος ερευνά πώς ακριβώς συνδέονται τα ακραία καιρικά φαινόμενα με την κλιματική αλλαγή. Η Otto είναι επίσης μία από τους συνιδρυτές της διεθνούς ερευνητικής πρωτοβουλίας World Weather Attribution (WWA) και μαζί με άλλους εκπόνησε πολλές από τις εκθέσεις της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή του ΟΗΕ (Intergovernmental Panel on Climate Change - IPCC). Το 2023 έλαβε το Γερμανικό Βραβείο Περιβάλλοντος.

DIE ZEIT: Κυρία Otto, μπορεί ακόμη να σωθεί ο κόσμος;
Friederike Otto: Η σύντομη απάντηση είναι: Ναι.
 

Και γιατί υπάρχει πρόβλημα στον κόσμο; Ποιο είναι το κεντρικό πρόβλημα από την σκοπιά της επιστήμης;
Η κλιματική αλλαγή. Με την καύση ορυκτών καυσίμων, δηλαδή πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου, απελευθερώνουμε στην ατμόσφαιρα περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου. Τα αέρια του θερμοκηπίου έχουν την εξής ιδιότητα: Τα μόρια τους δονούνται στην ίδια συχνότητα, δηλαδή στο ίδιο μήκος κύματος, με το μήκος κύματος της θερμικής ακτινοβολίας. Πράγμα που σημαίνει, ότι απορροφούν θερμότητα. Όσο περισσότερα τέτοια μόρια υπάρχουν στην ατμόσφαιρα, τόσο θερμότερη την κάνουν. Και αυτό αυξάνει τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία. Αυτό έχει σοβαρές συνέπειες: Αυξάνονται σε συχνότητα και ένταση τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει επειδή το νερό διαστέλλεται, ενώ  τα στρώματα πάγου στη Γροιλανδία και την Ανταρκτική, καθώς και οι παγετώνες στην ξηρά, λιώνουν. Όσο συνεχίζουμε να καίμε ορυκτά καύσιμα, η Γη θα συνεχίσει να θερμαίνεται. Και έτσι αλλάζει το κλίμα στο οποίο εμείς, ως κοινωνίες και ως οικοσυστήματα, έχουμε προσαρμοστεί εδώ και αιώνες. Αλλάζει πολύ πιο γρήγορα από την ταχύτητα με την οποία μπορούμε να προσαρμοστούμε. Και προπαντός αλλάζει πιο γρήγορα από την ταχύτητα με την οποία μπορούν να προσαρμοστούν τα οικοσυστήματα.
 

Πώς το γνωρίζουμε αυτό με τόσο μεγάλη ακρίβεια; Ακόμη και σήμερα συμβαίνουν συζητήσεις σχετικές με το πόσο βάσιμα είναι αυτά τα ευρήματα· και η σημερινή κυβέρνηση των ΗΠΑ είναι πολύ δραστήρια σ' αυτές τις συζητήσεις. Γνωρίζουμε πραγματικά βάσιμα ότι η καύση πετρελαίου και άνθρακα προκαλεί θέρμανση της Γης;
Ναι, το γνωρίζουμε. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία γι' αυτό. Το γνωρίζαμε ακόμη και πριν κάνουμε συστηματικές μετρήσεις θερμοκρασίας, επειδή γνωρίζουμε τις ιδιότητες των μορίων: Με την καύση ορυκτών καυσίμων απελευθερώνεται διοξείδιο του άνθρακα, CO₂. Η μοριακή ιδιότητα του CO₂ είναι η εξής: Όταν τα άτομα άνθρακα συνδέονται με τα άτομα οξυγόνου, δονούνται στο ίδιο μήκος κύματος με τη θερμική ακτινοβολία. Και γι' αυτό τον λόγο, απορροφάται η θερμική ακτινοβολία στο δρόμο της από την επιφάνεια της Γης προς το διάστημα. Αυτό το γνωρίζουμε από τα βασικά της χημείας και της φυσικής. Ήδη από τον 19ο Αιώνα, η Eunice Foote και αργότερα ο Svante Arrhenius προέβλεψαν ότι αυτό θα προκαλούσε θέρμανση της Γης. Έκτοτε, έχουμε καταφέρει να το μετρήσουμε και να γνωρίζουμε με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια πόση ποσότητα αερίων του θερμοκηπίου οδηγεί σε πόση ακριβώς θέρμανση.

Ημέρες ανά έτος με μέγιστη θερμοκρασία 24ώρου πάνω από 26, 32 και 38 °C ήδη από τον μήνα Ιούνιο.
 Πόλεις Ευρώπης μεταβολή 1940-2026. © Πηγή Copernicus Climate Change Service & European Centre for Medium-Range Weather Forecasts (C3S/ECMWF), via Der Spiegel

Πόσο σημαντική είναι η επίδραση που ασκούν οι άνθρωποι σε αυτές τις διακυμάνσεις ή αλλαγές του παγκόσμιου κλίματος; Μπορεί αυτό να μετρηθεί ως ποσότητα;
Στις μέρες μας, αυτό το γνωρίζουμε με μεγάλη ακρίβεια. Η συνολική θέρμανση που έχουμε μετρήσει να αντιστοιχεί σε όλη τη διάρκεια του 20ού Αιώνα συν τα 25 χρόνια του 21ου Αιώνα (ανάλογα με το αν λαμβάνεται υπόψη το καθένα έτος ή ο μέσος όρος πέντε ετών) είναι περίπου 1,4 ή 1,5 βαθμοί. Αυτή η συνολική θέρμανση αποδίδεται στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.
 

Είστε από τους θεμελιωτές του τομέα της επιστήμη του κλίματος ο οποίος ονομάζεται Zuordnungsforschung ή  Attributionsforschung, αγγλ. World Weather Attribution, ο οποίος διερευνά τη σχέση μεταξύ ακραίων καιρικών φαινομένων και κλιματικής αλλαγής. Το τί καιρό θα κάνει, είναι, εν μέρει, και θέμα τύχης. Ωστόσο, με τις μεθόδους σας, οι οποίες χρησιμοποιούνται πλέον παγκοσμίως, μπορείτε να πείτε με μεγάλη ακρίβεια πόσο πιθανό είναι ένα συγκεκριμένο καιρικό φαινόμενο εάν ληφθεί υπόψη η κλιματική αλλαγή και πόσο πιθανό είναι το ίδιο εάν δεν ληφθεί υπόψη η κλιματική αλλαγή. Πώς λειτουργεί αυτό;
Τα περισσότερα καιρικά φαινόμενα έχουν περισσότερες από μία αιτίες. Η τύχη παίζει πάντα ρόλο. Υπάρχουν όμως και ανθρωπογενείς παράγοντες του κλιματικού συστήματος, οι οποίοι επηρεάζουν την ένταση και την πιθανότητα ακραίων καιρικών φαινομένων.
Πάρτε, για παράδειγμα, τις πλημμύρες στην κοιλάδα Ahr της Γερμανίας το 2021, οι οποίες προκλήθηκαν από ακραίας έντασης βροχοπτώσεις. Ρωτάμε: Πόσο πιθανές είναι τέτοιες βροχοπτώσεις στον κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα; Χρησιμοποιώντας δεδομένα παρατήρησης και στατιστικά μοντέλα, διαπιστώνουμε ότι στον σημερινό κόσμο μας, αυτό είναι ένα γεγονός που μπορεί να αναμένεται κατά μέσο όρο κάθε 100 χρόνια. Δηλαδή, έχει πιθανότητα 1 % σε κάθε μεμονωμένο έτος. Και επειδή γνωρίζουμε ακριβώς πόση επιπλέον ποσσότητα αερίων του θερμοκηπίου έχει εισέλθει στην ατμόσφαιρα από την αρχή της βιομηχανικής εποχής μέχρι σήμερα, μπορούμε να θέσουμε το ίδιο ερώτημα για έναν υποθετικό κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή. Λαμβάνουμε υπόψη την συνολική αύξηση της θερμοκρασίας, η οποία μέχρι φέτος στατιστικά υπολογίζεται σε περίπου 1,4 βαθμούς. Αν στη συνέχεια αποδεικνύεται ότι χωρίς την κλιματική αλλαγή, ένα τέτοιο γεγονός συμβαίνει μόνον κάθε 200 χρόνια, μπορούμε να πούμε το εξής: Η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή έχει διπλασιάσει την πιθανότητα αυτού του γεγονότος.

 

Συγκρίνετε λοιπόν έναν (υποθετικό) κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή με έναν κόσμο με κλιματική αλλαγή και προσπαθείτε να εκτιμήσετε τη στατιστική διαφορά για συγκεκριμένα γεγονότα. Και καταλαβαίνετε, επίσης, για ποιό λόγο συμβαίνει αυτό;
Σε ιδανικές περιπτώσεις, ναι. Η απλούστερη εξήγηση είναι η εξής: Μια θερμότερη ατμόσφαιρα μπορεί να συγκρατήσει περισσότερους υδρατμούς, οι οποίοι στη συνέχεια επιστρέφουν στη Γή ως βροχόπτωση. Ήδη από τη θέρμανση και μόνον, αυτό το περιμένουμε να συμβεί. Υπάρχουν όμως και αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία: Ποια καιρικά συστήματα κινούνται, προς τα πού πάνε και πού σχηματίζονται. Στην καλύτερη περίπτωση, πίσω από τις στατιστικές αλλαγές βρίσκουμε και τις φυσικές αιτίες.

Ημέρες το έτος με «τροπικές νύχτες» (θερμοκρασία που δεν πέφτει κάτω από 20 °C τη νύχτα).
Πόλεις Ευρώπης, μεταβολή 1940 - 2026   © Πηγή C3S/ECMWF via Der Spiegel

Στόχος είναι να περιοριστεί η υπερθέρμανση του πλανήτη στους 1,5 βαθμούς

Μόλις αναφέρατε τους 1,4 βαθμούς, και υπάρχει επίσης η διαρκής συζήτηση για τον στόχο του 1,5 βαθμού. Από ποιό χρονικό σημείο αρχίζει ο υπολογισμός;
Από την προβιομηχανική εποχή, δηλαδή από την αρχή της Βιομηχανικής Επανάστασης. Είτε θεωρήσουμε το 1750 είτε το 1850 ως σημείο εκκίνησης, είναι σχεδόν άσχετο, επειδή η αύξηση της θερμοκρασίας ήταν πάρα πολύ μικρή μέχρι τις αρχές του 20ού Αιώνα. Ωστόσο, από τις αρχές του 20ού Αιώνα, η αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας είναι πολύ εμφανής. Η Συμφωνία του Παρισιού κατοχυρώνει τον στόχο του περιορισμού της υπερθέρμανσης του πλανήτη σε πολύ κάτω από 2 βαθμούς Κελσίου και, ει δυνατόν, σε 1,5 βαθμό.
 

Και η μέση παγκόσμια θερμοκρασία τί είναι; Τι ακριβώς μετριέται;
Η μέση θερμοκρασία της Γης, δηλαδή η θερμοκρασία του ωκεανού και της ατμόσφαιρας μαζί. Αυτή είναι ακριβώς η θερμοκρασία των 1,4 βαθμών Κελσίου, στην οποία βρισκόμαστε φέτος.
 

Ως προς τον στόχο του 1,5 βαθμού, σε ποια κατάσταση βρισκόμαστε σήμερα; Κάποτε αυτός ήταν ένας στόχος· εξακολουθεί όμως να είναι ρεαλιστικός;
Εξακολουθεί να είναι ένας στόχος, και μάλιστα ακόμη περισσότερο από ό,τι ήταν πριν από ένα χρόνο. Τον Ιούλιο του 2025, το Διεθνές Δικαστήριο εξέδωσε μια πολύ σημαντική απόφαση ερμηνεύοντας και επικυρώνοντας τη Συμφωνία του Παρισιού σε αλληλεξάρτηση με άλλους νόμους του Διεθνούς Δικαίου: Στόχος είναι ο περιορισμός της υπερθέρμανσης του πλανήτη στους 1,5 βαθμούς Κελσίου.

Πόλεις με ιστορικό ρεκόρ θερμοκρασίας μεταξύ 18-29.6.2026 κατά WBGT © Πηγή Imperial College via Der Spiegel

Εξακολουθεί να είναι εφικτό, τη στιγμή που βρισκόμαστε ήδη στους + 1,4 βαθμούς;
Από καθαρά φυσική άποψη, ναι. Αν σταματούσαμε να καίμε άνθρακα, πετρέλαιο και φυσικό αέριο σήμερα, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία θα σταματούσε να αυξάνεται. Αυτός δεν είναι ένας ισχυρισμός προφανής ή ασήμαντος. Είναι ένα από τα νέα βασικά επιστημονικά ευρήματα που είχαν ανακοινωθεί στην τελευταία έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή του ΟΗΕ (IPCC) για το έτος 2021: Δεν υπάρχουν φαινόμενα ανατροφοδότησης, τα λεγόμενα feedbacks, που να οδηγούν από μόνα τους σε υπερθέρμανση. Θα μπορούσαμε να σκεφτούμε ότι η απόψυξη των μόνιμα παγωμένων εδαφών (Permafrost) απελευθερώνει αέρια του θερμοκηπίου και ως αποτέλεσμα η υπερθέρμανση θα συνεχίζεται ακόμη και αφού σταματήσουμε να καίμε ορυκτά καύσιμα. Όμως αυτό δεν ισχύει. Αν σταματήσουμε να καίμε ορυκτά καύσιμα, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία θα σταματήσει να αυξάνεται. Αυτό σημαίνει ότι αρκεί να κάνουμε αυτό και η κλιματική αλλαγή μπορεί να σταματήσει. Θα σταματήσει μόλις παύσουμε να απελευθερώνουμε στην ατμόσφαιρα επιπλέον αέρια του θερμοκηπίου.

 

Για πόσο καιρό παραμένει στην ατμόσφαιρα το CO₂ από τη στιγμή που βρεθεί εκεί; 

Για πολλές εκατοντάδες χρόνια. Δεν θα υπήρχε πρόβλημα κλιματικής αλλαγής εάν όλα τα αέρια του θερμοκηπίου συμπεριφέρονταν όπως οι υδρατμοί, οι οποίοι είναι και αυτοί αέριο του θερμοκηπίου. Όμως οι υδρατμοί μετά από λίγες ημέρες φεύγουν ξανά από την ατμόσφαιρα. Επιστρέφουν στο έδαφος και στην θάλασσα ως νερό.

Δεκαετείς μέσες τιμές απόκλισης θερμοκρασίας σε σύγκριση με τον μέσο όρο της χρονικής περιόδου αναφοράς 1991 έως 2020 Σύγκριση Ευρώπη (ξηρά) και πλανήτη   © Πηγή C3S/ECMWF via Der Spiegel

Ήδη ο πλανήτης είναι 1,4 βαθμούς Κελσίου θερμότερος. Το όριο που δεν θέλουμε να ξεπεράσουμε είναι 1,5 βαθμοί. Ταυτόχονα όμως, κρίνοντας από την ειδησεογραφία, έχω την εντύπωση ότι τώρα συμαβαίνει στην κυριολεξία μια αναγέννηση των ορυκτών καυσίμων. Σε παγκόσμίο επίπεδο καίγονται περισσότερα ορυκτά καύσιμα, όχι λιγότερα. Σημαντικές κυβερνήσεις, όπως των ΗΠΑ αποσύρονται από τις Συμφωνίες για το κλίμα. Αυτό δεν βοηθά και πολύ να επιτύχουμε τον στόχο του 1,5 βαθμού. Κάνω λάθος;
Αν το δούμε από την άποψη των σημερινών γεωπολιτικών συσχετισμών, φαίνεται πολύ δύσκολο.  Σ' αυτό συμφωνώ μαζί σας απολύτως. Ωστόσο τα πράγματα δεν είναι τόσο μαύρα όσο θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε ορισμένες κυβερνήσεις, ίσως και τα Μέσα Ενημέρωσης. Υπάρχουν πολλές έρευνες της κοινωνικής επιστήμης σε πολλών λογιών χώρες: Σε παγκόσμιο επίπεδο, πάνω από το 80 % των ανθρώπων επιθυμεί μεγαλύτερη προσπάθεια για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, όχι μικρότερη. Ακόμη και στις ίδιες τις ΗΠΑ, το ποσοστό είναι πάνω από 50 %. Από πολιτική άποψη, μπορούν λοιπόν να γίνουν πολύ περισσότερα πράγματα από όσο πιστεύουμε σήμερα.
 

Τι θα συμβεί αν συνεχίσουμε στον ίδιο δρόμο όπως πριν; Θα καταλήξουμε στους 2 βαθμούς, ή σε πόσους;
Ελπίζω ότι δεν θα το κάνουμε. Αλλά έχετε απόλυτο δίκιο. Ακόμη κι αν εφαρμοστούν όλα τα μέτρα που έχουν συμφωνηθεί και τουλάχιστον υπάρχουν στα χαρτιά, δεν θα καταλήξουμε σε αύξηση θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμούς στο τέλος του 21ου Αιώνα, αλλά μάλλον σε αύξηση θερμοκρασίας κατά 2,6 βαθμούς.
 

Αυτή είναι η σημερινή εκτίμηση, 2,6 βαθμοί;
Αυτή είναι η σημερινή αισιόδοξη εκτίμηση. Αλλά το τέλος του Αιώνα είναι ακόμη αρκετά μακριά. Και τα ορυκτά καύσιμα δεν είναι μόνον επιβλαβή για το κλίμα, αλλά συνοδεύονται και από μια ολόκληρη σειρά προβλημάτων στο πεδίο της πολιτικής για την ασφάλεια. Επομένως, υπάρχουν περισσότεροι μοχλοί τους οποίους μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε από όσους νομίζουμε. Πρέπει να συζητήσουμε και γιατί υπάρχει αυτός ο ίδιος ο στόχος των 1,5 βαθμών: Όχι επειδή θέλουμε να διατηρήσουμε το βιότοπο των πολικών αρκούδων, αλλά επειδή θέλουμε να διατηρήσουμε τις βάσεις της ζωής της συντριπτικής πλειοψηφίας των ανθρώπων σε τούτο τον πλανήτη.
 

Τι θα συμβεί άν η μέση θερμοκρασία αυξηθεί κατά 2,6 βαθμούς Κελσίου;
Ακόμα και τώρα, με την αυξημένη μέση θερμοκρασία κατά 1,4 βαθμούς, έχουμε καύσωνες, ακραίες ξηρασίες και ακραίες βροχοπτώσεις. Οι πόλεις και οι κοινότητες πλήττονται πολύ πιο συχνά από ακραία καιρικά φαινόμενα. Ο χρόνος μεταξύ τέτοιων γεγονότων γένεται πιό σύντομος, χρειαζόμαστε περισσότερα χρήματα και άλλους πόρους για την αποκατάσταση και κάθε φορά που ένα νέο ακραίο καιρικό φαινόμενο χτυπά με μεγαλύτερη ένταση, όλες οι επιπτώσεις είναι και αυτές πιο σοβαρές. Βλέπουμε ότι οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής οδηγούν σε όλο και μεγαλύτερες κοινωνικές ανισότητες: Εντός των χωρών, εντός των πόλεων, παγκοσμίως. Δημιουργούν εντάσεις και οδηγούν σε δυσμενείς επιπτώσεις στην οικονομική δραστηριότητα, με αποτέλεσμα να βλάπτονται σημαντικά ή και να καταστρέφονται τα μέσα διαβίωσης πάρα πολλών ανθρώπων. Και αυτό όταν έχουμε αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 1,4 βαθμούς. Στους 2,6 βαθμούς θα βιώσουμε θερμοκρασίες και βροχοπτώσεις τις οποίες τούτη τη στιγμή δεν μπορούμε να φανταστούμε.
Η αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων την οποία έχουμε δει τα τελευταία δέκα χρόνια είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι φαντάζονταν παλαιότερα όσοι έθεσαν τον στόχο των δύο βαθμών. Επιπλέον, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας εξαιτίας της υπερθέρμανσης έρχεται πολύ πιο αργά, με μεγάλη χρονοκαθυστέρηση. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας που βλέπουμε σήμερα είναι η αντίδραση σε θερμοκρασίες πριν από μερικές δεκαετίες. Επομένως, είναι πολύ σημαντικό το πόσο θα υπερβούμε τους 1,5 βαθμούς και για πόσο καιρό.

Μεταβολή της μέσης θερμοκρασίας του αέρα (σε ύψος 2 m) από το 1996 έως 2025 σε °C ανά δεκαετία  © Πηγή C3S/ECMWF via Der Spiegel

O αγώνας για την προστασία του κλίματος ξεκίνησε πολύ δυναμικά. Θυμάμαι την εμφάνιση της Γκρέτα Τούνμπεργκ στο Νταβός, την Λουίζα Νόιμπαουερ (Luisa Neubauer) στη Γερμανία και τις Παρασκευές για το Μέλλον (Fridays for Future), θυμάμαι μέχρι και ανακοίνωση της BlackRock ότι θα αποεπενδύσει από τεχνολογίες που καταστρέφουν το κλίμα. Γιατί αυτό δεν λειτούργησε;
Αυτό είναι πολιτικό ερώτημα. Θα πω το εξής: Έχουμε ξεχάσει πόσο σημαντική είναι η δημοκρατία και το να υπάρχουν δημοκρατίες για να διατηρήσουμε τα βασικά του επιπέδου διαβίωσης μας. Τα αυτοκρατικά και αυταρχικά κινήματα ενισχύονται σε πολλές χώρες, κυρίως στις ΗΠΑ, αλλά το βλέπουμε και με την Εναλλακτική για την Γερμανία (AfD) ή με το κόμμα Reform UK [του Φάρατζ] στη Μεγάλη Βρετανία. Σε τί ξεχωρίζουν αυτά τα αυτοκρατικά κινήματα; Χρηματοδοτούνται με πολλά χρήματα από την βιομηχανία ορυκτών καυσίμων, η οποία έτσι αποκτά απίστευτα μεγάλη ισχύ πολιτικής επιρροής. Το γεγονός ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ αμφισβητεί την ύπαρξη της κλιματικής αλλαγής δεν οφείλεται σε αμφιβολίες στο πεδίο της επιστήμης, αλλά επειδή η βιομηχανία έχει σπείρει εδώ και δεκαετίες σπόρους αμφιβολίας, και αυτό έχει εξαπλωθεί σε όλη την κοινωνία.
 

Ωστόσο ο Ντόναλντ Τραμπ εξελέγη με τρόπο δημοκρατικό. Η AfD εισήλθε σε Κοινοβούλια μέσω ελεύθερων εκλογών. Και υπάρχει επίσης το εξής ζήτημα: Άν και οι άνθρωποι γενικά υποστηρίζουν την απαγόρευση ορισμένων διεργασιών καύσης ορυκτών καυσίμων, από την άλλη πλευρά αναρωτιούνται: Πώς θα επιβιώσω αν ξαφνικά θέλουν να καταργήσουν το σύστημα θέρμανσής μου, το οποίο καίει πετρέλαιο; Καταλαβαίνετε ότι εδώ μπορεί να υπάρχει και κάτι άλλο, όχι μόνον προπαγάνδα συγκεκριμένων βιομηχανιών;
Όλη αυτή η συζήτηση [στην Γερμανία] για την κατάργηση τέτοιων συστημάτων θέρμανσης είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα προπαγάνδας από το λόμπι των ορυκτών καυσίμων. Φυσικά, σ' αυτό το ζήτημα υπάρχουν και άλλες πτυχές, συμφωνώ μαζί σας. Αλλά συζητάμε λες και τα ορυκτά καύσιμα είναι η μόνη οικονομικά προσιτή πηγή ενέργειας για τους πιο φτωχούς ανθρώπους.  Εδώ και καιρό, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι πιο φθηνές. Και συνεπάγονται πολύ μικρότερη εξάρτηση από κράτη μη δημοκρατικά. Υπάρχει και μια πτυχή η οποία, στην αρχή, δεν ήταν κεντρικό θέμα στο κίνημα για την προστασία του κλίματος: Με δεδομένη την κλιματική αλλαγή, το ζήτημα δεν είναι μόνον η προστασία ενός περιβάλλοντος νοούμενου ως κάτι αφηρημένο, αλλά και η επίτευξη υψηλής ποιότητας ζωής για τους πολλούς ανθρώπους. Πολλά έχουν πάει στραβά σ΄αυτή την πτυχή.
 

Δεν είναι επίσης πρόβλημα το γεγονός ότι οι χώρες που έχουν στα χέρια τους μεγαλύτερη ισχύ για να επιφέρουν αλλαγές είναι αυτές που επηρεάζονται λιγότερο; Μπορεί το κλίμα στο Βερολίνο να γίνεται απλά πιο θερμό, ωστόσο καταστροφές όπως εκείνη που συνέβη με τις πλημμύρες στην κοιλάδα Ahr της Γερμανίας,  στο Βιετνάμ συμβαίνουν πολλές φορές τον χρόνο.
Ασφαλώς παίζει ρόλο και αυτό. Όμως, εκτός από τους ανθρώπους στον Παγκόσμιο Νότο, υπάρχουν παντού άνθρωποι οι οποίοι επηρεάζονται περισσότερο. Σε κάθε κοινωνία, από την κλιματική αλλαγή υποφέρουν πιο πολύ οι φτωχότεροι, εκείνοι που έχουν κακή υγεία και εκείνοι που συμμετέχουν λιγότερο στην εξουσία και στη λήψη των αποφάσεων. Μόνον το έτος 2023, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι στην Ευρώπη πέθαναν πρόωρα λόγω καύσωνα. Χωρίς την κλιματική αλλαγή, τα δύο τρίτα αυτών των ανθρώπων θα ήταν ακόμη ζωντανοί.

Γαλλία, κοντά στο Μπορντώ, Ιούλιος 2025,  © Der Spiegel

Φυσικά η απώλεια ζωών είναι κάτι φοβερό. Όμως, μια άλλη φοβερή συνέπεια της κλιματικής αλλαγής δεν είναι και ο οικονομικός της αντίκτυπος;
Απολύτως. Λόγου χάρη, όταν συμβαίνουν μεγάλες ξηρασίες στον Παγκόσμιο Νότο. Πριν από μερικά χρόνια συνέβη μια τέτοια στην Αργεντινή. Συνέπεσε μάλιστα με ακραία ζέστη στην Ινδία. Και οι δύο χώρες παράγουν πολλά για την παγκόσμια αγορά. Ακολούθως η Ινδία προχώρησε σε απαγόρευση εξαγωγών σιταριού, πράγμα που είχε σημαντικές συνέπειες για τις παγκόσμιες τιμές. Εσείς και εγώ μπορούμε να αντέξουμε υψηλότερες τιμές ψωμιού. Αλλά για τους φτωχότερους ανθρώπους, οι οποίοι ξοδεύουν ένα πολύ μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους σε τρόφιμα, η διαφορά είναι τεράστια. Όλες οι συζητήσεις για τον πληθωρισμό των τελευταίων ετών έχουν μεγάλη σχέση με την κλιματική αλλαγή.
 

Ποιο θα ήταν το τέλειο επόμενο βήμα για να σωθεί ο κόσμος;
Δεν γνωρίζω το τέλειο επόμενο βήμα. Όμως το πιο σημαντικό θα ήταν να θέσει η πολιτική στο κέντρο της προσοχής τα φτωχότερα μέλη της κοινωνίας  Να εξεταστεί τι μπορεί να γίνει για να βελτιωθεί η ζωή τους. Να θερμομονωθούν τα σπίτια, να υπάρξουν καλύτεροι οικοδομικοί κανονισμοί, να τεθούν στη διάθεση τους οικονομικά προσιτά και υγιεινά τρόφιμα. Αν η πολιτική θέσει αυτά το κέντρο της προσοχής, θα βρεθούμε πολύ πιο κοντά στην επίτευξη του στόχου για περιορισμό της μέσης υπερθέρμανσης του πλανήτη στον 1,5 βαθμό Κελσίου
  

Όμως ποια συγκεκριμένα μέτρα έχουμε στη διάθεση μας για να σταματήσει η κλιματική αλλαγή; Πρέπει να εφεύρουμε και κάτι νέο;
Όλα τα μέτρα είναι ήδη στη διάθεση μας. Η τελευταία Συνθετική Έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή του ΟΗΕ (IPCC) από το έτος 2023, αναφέρει ακριβώς αυτό. Στα μέτρα που είναι σήμερα διαθέσιμα, και μάλιστα στα πιο οικονομικά και σ΄ αυτά που μπορούν να εφαρμοστούν σε μεγάλη κλίμακα, περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων τα εξής: Επέκταση της αιολικής και ηλιακής ενέργειας, τερματισμός και αντιστροφή της αποψίλωσης των τροπικών δασών και σημαντική αύξηση του βαθμού απόδοσης στα ενεργειακά συστήματα. Πράγμα που σημαίνει: Καλύτερη μόνωση των σπιτιών και μετάβαση σε αμιγώς ηλεκτρικά συστήματα κίνησης, επειδή αυτά λειτουργούν με πολύ λιγότερες ενεργειακές απώλειες σε σύγκριση με τα συστήματα κίνησης τα οποία λειτουργούν με καύση ορυκτών καυσίμων. Επίσης, πρέπει να μειώσουμε την κατανάλωση ενέργειας, λόγου χάρη επεκτείνοντας τα δίκτυα δημόσιων συγκοινωνιών, ώστε να μην χρειάζεται όλοι να κινούνται με το ιδιωτικό αυτοκίνητο τους. Όλα τα μέτρα περιγράφονται στην Έκθεση εκείνη.
 

Επίσης, δεν θα μπορούσαμε να απομακρύνουμε CO₂ από την ατμόσφαιρα; Είτε μέσω αναδάσωσης [για να ενισχυθεί η φωτοσυνθετική διεργασία της δέσμευσης του CO₂] ή με μηχανήματα;
Η αναδάσωση βοηθάει, αλλά δεν μπορούμε να καλύψουμε ολόκληρο τον πλανήτη με δέντρα. Πάντα θα χρειαζόμαστε ένα μέρος του για να ζήσουμε και να παράγουμε τρόφιμα για το φαγητό μας. Η άμεση δέσμευση αέρα (Direct Air Capture), δηλαδή μηχανήματα τα οποία απομακρύνουν το CO₂ από την ατμόσφαιρα, είναι τεχνικά εφικτή, αλλά έχει εξαιρετικά χαμηλό βαθμό απόδοσης και είναι πολύ ακριβή, πράγμα που την καθιστά ανεφάρμοστη σε μεγάλη κλίμακα. Η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα (Carbon Capture and Storage), δηλαδή η δέσμευση CO₂ μέσα σε σταθμούς παραγωγής ενέργειας  πριν απελευθερωθεί στην ατμόσφαιρα και η αποθήκευσή του υπογείως, είναι επίσης εφικτή, αλλά οι δοκιμές με σταθμούς παραγωγής ενέργειας, σε περιπτώσεις που επιχειρήθηκε σε μεγαλύτερη κλίμακα έχουν όλες εγκαταλειφθεί επειδή η όλη διαδικασία αποδείχθηκε υπερβολικά ακριβή.
Δεν λέω ότι πρέπει να σταματήσουμε να ερευνούμε για τέτοιες διεξόδους. Αλλά το να στοιχηματίσουμε ότι θα μπορέσουμε να το κάνουμε αυτό στο μέλλον, στην αναγκαία μεγάλη κλίμακα, είναι κάτι μη λειτουργικό. Είναι πολύ φθηνότερο το πιο απλό: Να σταματήσουμε να καίμε ορυκτά καύσιμα. Αυτά έχουν και πολλές άλλες αρνητικές παρενέργειες. Στο Παρίσι μόλις εξελέγη ένας δήμαρχος με ένα μεγάλο πρόγραμμα για περιορισμό της κίνησης αυτοκινήτων μέσα στην πόλη. Όχι για χάρη του κλίματος, αλλά για την υγεία των Παριζιάνων. Οι πόλεις οι χτισμένες με τρόπο εξυπηρετικό μόνον για τα αυτοκίνητα, μας αρρωσταίνουν. Η κατάργηση των ορυκτών καυσίμων θα έχει και τεράστιες θετικές συνέπειες για την υγεία μας. Αλλά επίσης, όπως βλέπουμε και πάλι τώρα με το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, αυτό θα έχει και τεράστιες θετικές συνέπειες για την ενεργειακή ασφάλεια και για την παγκόσμια ασφάλεια.

Μεταβολή του μέσου αριθμού ημερών ετησίως με ανάγκη κλιματισμού μεταξύ 1996-2000 και 2021-2025. Θερμοκρασία βάσης 24 °C © Πηγή Eurostat via Der Spiegel

 Ποιες βιομηχανίες θέλουμε πραγματικά. Και γιατί;

Εκτός από τα νοικοκυριά υπάρχουν και άλλοι που χρειάζονται ενέργεια. Εδώ στη Γερμανία έχουμε βιομηχανίες πολύ ενεργοβόρες. Τώρα προστίθενται και τα κέντρα δεδομένων, τα οποία πολλαπλασιάζονται με την ανάπτυξη των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης. Οι εταιρείες τεχνολογίας ήδη σκέφτονται να κατασκευάσουν δικούς τους μικρούς πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής για να καλύψουν τις ανάγκες τους σε ηλεκτρική ενέργεια. Μήπως κάναμε λάθος όταν έκλεισσν οι πυρηνικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής στη Γερμανία;

Ασφαλώς θα μπορούσαν να είχαν λειτουργήσει για λίγο ακόμη, τουλάχιστον εκείνοι που δεν ήταν πολύ παλιοί, άρα και απαιτητικοί σε εργασίες συντήρησης. Όμως η κατασκευή νέων πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής τώρα, θα ήταν εξαιρετικά ακριβή. Υπάρχουν και αυτοί οι λεγόμενοι μικροί, αρθρωτοί πυρηνικοί σταθμοί για τους οποίους συζητούν συνεχώς τελευταία. Όμως, απ΄ ό,τι γνωρίζω, μέχρι τώρα μόνον τρεις έχουν κατασκευαστεί σε όλο τον κόσμο. Ακόμη και αυτοί, τελικά είναι πολύ μεγάλοι και πολύ ακριβοί. Και από καθαρά οικονομική άποψη δεν έχει νόημα.
 

Και τί θα κάνουμε με το πρόβλημα; Μπορούν οι μεγάλες ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια ενός βιομηχανικού κράτους όπως η Γερμανία να καλυφθούν πλήρως με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας;
Ναι, φυσικά. Εάν αυξηθεί κατάλληλα η ισχύς των ηλιακών, αιολικών και των υδροηλεκτρικών ενεργειακών εγκαταστάσεων, αυτές μπορούν να παρέχουν πολύ μεγάλη ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας. Όμως το πρόβλημα είναι επιλύσιμο μόνον εάν θέσουμε στον εαυτό μας το εξής ερώτημα: Ποιες βιομηχανίες θέλουμε πραγματικά να έχουμε; Και για ποιό σκοπό; Ασφαλώς θέλουμε να έχουμε χαλυβουργία, αλλά γιατί την θέλουμε; Τούτη τη στιγμή, η πολιτική, ειδικά στη Γερμανία, σκέφτεται ως εξής: Έχουμε εδώ αυτοκινητοβιομηχανία, συνεπώς αυτή η αυτοκινητοβιομηχανία πρέπει να συνεχίσει στον ίδιο ακριβώς δρόμο  που βάδιζε μέχρι τώρα. Να μην αλλάξει τίποτε, καμία νέα τεχνολογία, να μην καλύπτει η παραγωγή της καμία διαφορετική ανάγκη. Όμως, εάν συνεχίσουμε όπως πριν, και άν συνεχίσουμε να κατασκευάζουμε αυτοκίνητα όλο και μεγαλύτερων διαστάσεων όπως συμβαίνει τις τελευταίες δεκαετίες, τότε για το κάθε παραγόμενο αυτοκίνητο θα χρειάζεται όλο και περισσότερη ενέργεια, όλο και περισσότερος χώρος, όλο και περισσότερος χάλυβας. Τότε βέβαια, η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας θα είναι αδύνατη.
Νομίζω ότι πρέπει να αναρωτηθούμε ως κοινωνία: Γιατί το κάνουμε αυτό; Αυτό δεν οδηγεί σε καμιά βελτίωση της ποιότητας ζωής για τη μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων. Το μόνο που κάνει, είναι να προσφέρει τη δυνατότητα σ' εκείνες τις βιομηχανίες οι οποίες δεν θέλησαν μέχρι τώρα να αλλάξουν, να συνεχίζουν στον ίδιο δρόμο όπως πριν. Και έτσι, όσοι είχαν επωφεληθεί από αυτόν τον δρόμο, να συνεχίζουν να επωφελούνται. Όμως δεν είναι δουλειά της πολιτικής να κάνει ακόμη πλουσιότερους εκείνους που ήταν πάντα πλούσιοι και  να λέει σε όλους τους άλλους, «άς προσέχατε».
 

Όλα όσα λέτε ακούγονται σαν να χρειαζόμαστε μιαν επανάσταση· στη βιομηχανία, στον τρόπο σκέψης, και όχι μόνο στη Γερμανία, αλλά παγκοσμίως. Έτσι είναι;
Η λέξη επανάσταση ακούγεται πάντα σαν να πρέπει να καταστρέψουμε όλα όσα υπάρχουν και να ξεκινήσουμε εντελώς από την αρχή. Αυτό δεν το πιστεύω. Εκείνο που πρέπει να κάνουμε είναι να σκεφτούμε ως εξής: Τι είναι πραγματικά σημαντικό για τις κοινωνίες που έχουμε οικοδομήσει; Ποιός θα φροντίσει ώστε η ποιότητα ζωής όλων μας να είναι όσο το δυνατόν υψηλότερη; Αυτό ασφαλώς δεν είναι δουλειά της αυτοκινητοβιομηχανίας. Χρειάζεται, π.χ., ένα προσβάσιμο από όλους και οικονομικά προσιτό σύστημα υγειονομικής περίθαλψης. Χρειάζεται η ασφάλεια που προσφέρει ένα κράτος δικαίου και ισχυροί θεσμοί, εθνικοί και διεθνείς, τέτοιοι ώστε να κάνουν όλους τους ανθρώπους ίσους ενώπιον του νόμου. Και χρειάζεται ένα καλά χρηματοδοτούμενο εκπαιδευτικό σύστημα, προσβάσιμο από όλους. Σ' όλη την ιστορία, αυτά είναι τα πράγματα που έχουν διασφαλίσει ώστε να έχουν υψηλή ποιότητα ζωής πολλοί άνθρωποι. Η βιομηχανία έχει διασφαλίσει ότι κάποιοι λίγοι άνθρωποι έχουν κερδίσει πολλά χρήματα. Το γεγονός ότι πολλοί μπόρεσαν να επωφεληθούν από αυτό, συνέβη μόνον όταν και όπου προστέθηκαν αυτοί οι άλλοι θεσμοί, τους οποίους μόλις ανέφερα. Παρεμπιπτόντως, αυτοί οι θεσμοί είναι απαραίτητοι για να υπάρχει δημοκρατική δημόσια σφαίρα και δημοκρατική πολιτική. Το ζήτημα έχει λοιπόν ως εξής: Ποιες βιομηχανίες θέλουμε να προωθήσουμε και ποιες θέλουμε να τις πείσουμε να αλλάξουν; Κατά τη γνώμη μου για να το κάνουμε αυτό δεν χρειάζεται παγκόσμια επανάσταση.

Απόκλιση της θερμοκρασίας του αέρα (σε ύψος 2 m) κατά την διάρκεια του καύσωνα 18 έως 30.6.2026 σε σύγκριση με τον μέσο όρο της χρονικής περιόδου αναφοράς 1991 έως 2020   © Πηγή C3S/ECMWF via Der Spiegel

Η αίσθηση ότι χρειάζεται μια επανάσταση μπορεί επίσης να τροφοδοτήθηκε και από την επικοινωνιακή τακτική ορισμένων από εκείνους που μιλούν πολύ για την κλιματική αλλαγή. Επί πολύ καιρό, το μήνυμα ήταν: Πρέπει οπωσδήποτε να κρατήσουμε τον στόχο του 1,5 βαθμού, διότι άν δεν τα καταφέρουμε όλα θα χαθούν. Τώρα το αντικρούετε λέγοντας το εξής: Στους 1,5 βαθμούς υπερθέρμανσης δεν υπάρχει κάποιος διακόπτης που θα γυρίσει απότομα και θα ενεργοποιήσει αλλαγές με μιάς. Η αλλαγή του κλίμακος είναι σταδιακή. Μήπως ο τρόπος σκέψης που λέει «ή όλα ή τίποτα» οδηγεί τους ανθρώπους να σταματήσουν να σκέφτονται για πιθανές θετικές αλλαγές;
Συμφωνώ απόλυτα μαζί σας. Ειδικά στη Γερμανία, υπάρχει αυτή η συνεχής συζήτηση γύρω από τα σημεία καμπής [tipping points, Kippunkte], λες και οι άνθρωποι αναζητούν απεγνωσμένα μια καταστροφή. Όμως στους 1,5 βαθμούς κανένας μετεωρίτης δεν θα μας χτυπήσει. Το αν είναι καλύτερη περίπτωση οι 1,2, οι 1,6 ή 1,7 βαθμοί, οι  εξαρτάται από το ποιοί είναι αυτοί για τους οποίους ενδιαφερόμαστε. Ενδιαφερόμαστε για τους φτωχότερους ανθρώπους, οι οποίοι δεν έχουν άλλα μέσα για να κερδίσουν τα προς το ζην εκτός από τη γεωργία; Ή ενδιαφερόμαστε μόνον για εκείνους οι οποίοι έχουν ήδη πολλά; Αν ισχύει το δεύτερο, τότε ούτε και οι 1,7 βαθμοί Κελσίου αποτελούν πρόβλημα.
 

Δεν είναι επίσης ένα πρόβλημα για το όραμα της προστασίας του κλίματος, το γεγονός ότι συχνά, πολλά από όσα χρειάζονται ηχούν ως παραίτηση από κάτι, στέρηση, θυσία; Να καταναλώνουμε λιγότερη ενέργεια, λιγότερα καταναλωτικά αγαθά, να μην υπάρχει καθόλου αύξηση του οικονομικού προϊόντος. Μήπως χρειαζόμαστε ένα πιο ελκυστικό όραμα; Πώς θα ήταν εάν όλα ήταν διαθέσιμα σε αφθονία, αλλά κλιματικά ουδέτερα; Είναι πολύ πιο ελκυστικό ένα τέτοιο ιδανικό, έτσι δεν είναι;
Όταν μιλάτε για παραίτηση και στέρηση, αυτά είναι δικά σας λόγια. Η αύξηση του οικονομικού προϊόντος δεν είναι κάτι εγγενώς καλό. Στη δεκαετία του 1960, ο Robert Kennedy είπε ότι το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν μετρά όλα τα πράγματα, αλλά όχι αυτό που είναι σημαντικό για μια καλή ζωή σε μια κοινωνία. Αν η οικονομική άνοδος προκύπτει επειδή πέντε μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας είναι τρελά υπερτιμημένες στα χρηματιστήρια και όλα τα άλλα πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο, τότε δεν υπάρχει αφθονία πουθενά. Πρέπει να αλλάξουμε αυτό το αφήγημα. Αν ρωτήσετε τους περισσότερους ανθρώπους τι είναι πραγματικά σημαντικό γι' αυτούς, δεν θα ακούσετε «θέλω οπωσδήποτε να οδηγώ ένα SUV, ένα τεράστιο τζιπ». Αντ' αυτού, θα ακούσετε υγεία, πρόσβαση σε πράγματα που φέρνουν χαρά, όπως βιβλία, θέατρο, κινηματογραφικές ταινίες, πάρκα για ψυχαγωγία, ελεύθερο χρόνο και χρήματα αρκετά για να απολαμβάνει όλα αυτά. Το φαγητό πρέπει να έχει ωραία γεύση, αλλά δεν είναι ανάγκη να παράγεται με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη περιβαλλοντική καταστροφή. Σ΄ αυτά είναι προβληματικό το αφήγημα περί στέρησης, κατά τη γνώμη μου.
 

Χρειαζόμαστε λοιπόν πιο θετικά οράματα για το μέλλον;
Otto: Ναι. Πολύ λίγη δημόσια συζήτηση λαμβάνει χώρα, για το πώς πραγματικά θέλουμε να ζήσουμε. Αντ' αυτού, το μόνο που διαβάζουμε στα ΜΜΕ είναι: Θα σας στερήσουν το δικαίωμα να τρώτε μπριζόλες! Δεν γίνεται απολύτως καμία συζήτηση για το αν αυτό είναι πράγματι σημαντικό, ούτε για το τι μπορεί να έχει κανείς στη θέση τους.
 

Βλέποντας από κάποια απόσταση, πώς θα είναι ο κόσμος σε τριάντα χρόνια; Πώς θα ζουν τότε οι σημερινοί έφηβοι; Μη μου πείτε τί ελπίζετε, πείτε μου ποιό ενδεχόμενο θεωρείτε ως πιο πιθανό.
Δυστυχώς, ο κόσμος θα είναι θερμότερος από ό,τι είναι σήμερα. Πιστεύω ότι θα επιβραδύνουμε την αύξηση της θερμοκρασίας, αλλά δεν θα την σταματήσουμε τόσο γρήγορα όσο πρέπει. Νομίζω ότι πολλοί άνθρωποι θα ανατρέξουν σε μερικές από τις συζητήσεις που κάνουμε τώρα και θα πουν: Τί νόημα είχαν όλα αυτά; Γιατί σπαταλήθηκε τόσος χρόνος; Λόγου χάρη, το ζήτημα της μετάβασης από μια διατροφή βασισμένη στο κρέας σε μια φυτική διατροφή. Και ελπίζω να διαπιστώσουν ότι η επιστροφή στο εθνικό κράτος και στην αρχή «ο καθένας για τον εαυτό του» δεν λειτούργησε καθόλου καλά.
 

Αυτό ελπίζετε ή νομίζετε ότι θα το συνειδητοποιήσουμε εμείς;
Νομίζω ότι θα το συνειδητοποιήσουμε. Δεν ξέρω όμως πόσο γρήγορα.
 

Τι πρέπει να συμβεί για να το συνειδητοποιήσουν οι άνθρωποι;
Χρειάζεται συνδυασμός πολλών πραγμάτων: Χρειάζονται καλύτερα αφηγήματα και άνθρωποι με επιρροή, οι οποίοι, ανεξάρτητα από τα μέσα τα υπάρχοντα στη διάθεση τους, ​​θα μπορούν να μεταδώσουν σε άλλους ενθουσιασμό και, για παράδειγμα, να τους εμπνεύσουν για να κάνουν πιο λειτουργικά τα εκπαιδευτικά συστήματα. Φοβάμαι ότι θα υπάρξουν και κρίσεις από τις οποίες παθαίνοντας θα μάθουμε. Η επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία, δυστυχώς, δεν οδήγησε σε επιτάχυνση της σταδιακής κατάργησης των ορυκτών καυσίμων, αλλά ίσως η κρίση περί το Ιράν θα το κάνει. Δεν ξέρω. Δυστυχώς δεν είμαι προφήτης.

Πόσο ζεστός θα είναι ο κόσμος το 2050; Κατά πόσους βαθμούς θα έχει ανέβει η μέση θερμοκρασία;
Τα τελευταία δέκα χρόνια, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έχει αυξηθεί κατά 0,3 βαθμούς, πράγμα που σημαίνει ότι βρισκόμαστε ήδη σχεδόν στους 1,4 βαθμούς αύξησης. Αν καταφέρουμε να επιβραδύνουμε την αύξηση, εικάζω ως πιο πιθανό ενδεχόμενο το εξής: Το 2050 θα βρισκόμαστε στους 1,8 βαθμούς πάνω.
 

Όμως στους 1,8 βαθμούς επάνω δεν θα έχει ακόμη καταστραφεί ο κόσμος.
Ο κόσμος δεν καταστρέφεται τόσο γρήγορα. Θα υπάρχουν ακόμα άνθρωποι. Αλλά ο κόσμος θα είναι ακόμη πιο άδικος από όσο είναι σήμερα και θα χαθούν είδη ζώων, είδη φυτών, αγαθά του πολιτισμού και άνθρωποι. Παρ' όλα αυτά, ο κόσμος μπορεί ακόμη να σωθεί. Εμείς ως ανθρωπότητα σίγουρα κάνουμε διαρκώς στην ιστορία μας πολλά και χοντρά λάθη, αλλά έχουμε επίσης εφεύρει πολλά σπουδαία πράγματα, τα οποία έχουν βελτιώσει πολύ τη ζωή πολλών. Κατ΄ εμέ, τα πιο σημαντικά πράγματα είναι η τέχνη, ο πολιτισμός και οι ιστορίες των λαών, αλλά και οι θεσμοί οι οποίοι επιτρέπουν να γίνουν πράγματα που δεν μπορούν να κάνουν μόνοι τους οι μεμονωμένοι άνθρωποι. Ως μεγάλη κοινωνία μπορούμε να πετύχουμε περισσότερα από όσα θα μπορούσαμε άν όλοι πολεμούν εναντίον όλων των άλλων. Πιστεύω ότι αυτό θα μας οδηγήσει και στο να επιβιώσουμε.
 

Μπορεί ακόμη να σωθεί ο κόσμος;
Ναι.

❧

Ο Jochen Wegner είναι αρχισυντάκτης της Zeit μαζί με τον Giovanni di Lorenzo. Σπούδασε φυσική και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Βόννης. Διδακτορικό το 1998 από το Τμήμα Επιληπτολογίας στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Βόννης με διατριβή για την εφαρμογή της Θεωρίας του Χάους στη λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου. Από το 1998 εργάστηκε ως δημοσιογράφος για έντυπα και άλλα media όπως Geo, Spiegel, WDR, Deutschlandfunk, Frankfurter Allgemeine Zeitung, Focus και taz. 

Είναι  από τους ιδρυτές του δικτύου δημοσιογράφων Jonet.org και έλαβε πολλά βραβεία ως δημοσιογράφος και ειδικά ως αρχιστυντάκτης. Βιβλία: Recherche online - Ein Handbuch für Journalisten (Έρευνα στο Διαδίκτυο - Εγχειρίδιο για Δημοσιογράφους, 1998), Warum immer ich? Schicksal. Eine Betriebsanleitung (Γιατί Πάντα Εγώ; Πεπρωμένο - Εγχειρίδιο με Οδηγίες για το πώς πρέπει να Λειτουργούμε 2004)

❧

Christian Stöcker: Η Πράσινη ενεργειακή μετάβαση επιταχύνει, οι αυτοκρατορίες ορυκτών καυσίμων αντεπιτίθενται 

 

Το καλοκαίρι της φωτιάς και της πλημμύρας. Τέλος των ψευδαισθήσεων ασφάλειας ή Μοιραίοι που περιμένουν θαύματα;

 

Naomi Klein: Τοξική νοσταλγία - Ο Πούτιν, ο Τραμπ και ο Φλεγόμενος Πλανήτης

 

Η Διακυβέρνηση στην ΕΕ - Στον καιρό του Ουκρανικού πολέμου και της κλιματικής κρίσης

 

Bernhard Zand: Τώρα άρχισε η πραγματική μάχη για την ενέργεια του μέλλοντος - «Πετρελαϊκά» εναντίον «ηλεκτρικών» κρατών, γεωπολιτική  

Nils Gilman: Ο επερχόμενος οικολογικός ψυχρός πόλεμος

 

Nils Gilman: Ηλεκτρικά Κράτη & Πετρελαιο-Κράτη: Κίνα, η εμμονή των ΗΠΑ με το πετρέλαιο, ο «επικήδειος» του Μαρκ Κάρνεϊ για την παλιά τάξη πραγμάτων 

 

Naomi Klein: Unser Sommer des Feuers und der Fluten (Καλοκαίρι με φωτιά και με πλημμύρες - H κλιματική καταστροφή και το τέλος της ψευδαισθητικής μας αίσθησης ασφάλειας, Blätter, 2021, γερμ.)