Ευχαριστούμε Αμερική, όμως φτάνει πιά !

© Florian Illies: Danke, Amerika, es reicht jetzt! Die Zeit, 28.3.2025, αποθηκευμένο και εδώ ←

 

Ευχαριστoύμε για τον Άντυ Γουώρχολ. Ευχαριστούμε για το Big Mac και το iPhone. Ευχαριστούμε και για τον Φράνσις Φορντ Κόπολα, τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ και τον Κουέντιν Ταραντίνο. Ευχαριστoύμε για την Άντζελα Νταίηβις, την Τζόαν Μίτσελ (Joan Mitchell) και την Σούζαν Σόνταγκ (Susan Sontag). Ευχαριστώ για τον Σκοτ Φιτζέραλντ, για την Αρίθα Φράνκλιν, για τον Έντουαρντ Χόππερ (Edward Hopper) αλλά και για τα τζιν Levi's. Και τώρα: Γεια χαρά.

Ναι, αυτή ήταν μια μεγάλη αμερικανική εποχή, εμάς εδώ στην Ευρώπη μας πρόσφερε και ασφάλεια, και απόλαυση, και έμπνευση επί εκατό χρόνια. Τώρα όμως είναι καιρός να λάβει τέλος. Τώρα, ήρθε για μας ο καιρός να παύσουμε να υποτιμούμε, να μειώνουμε, να ταπεινώνουμε τον εαυτό μας. Δεν χρειάζεται πια να προσέχουμε τρομαγμένοι όλες τις νέες τρελές παρορμήσεις και καπρίτσια των αλαζονικών ανδρών με τις κόκκινες γραβάτες στον Λευκό Οίκο, δεν χρειάζεται πια να γουρλώνουμε τα μάτια μας από φόβο όταν ο Αμερικανός Αντιπρόεδρος διακόπτει την φιλία του μαζί μας, δεν χρειάζεται πια να κολλάμε κακιά γρίπη αμέσως μόλις βήξει κάποιος στην Αμερική.

 

Το 1925, δηλαδή ακριβώς εκατό χρόνια πριν, οι Αμερικανοί μας χάρισαν τον Μεγάλο Γκάτσμπυ (The Great Gatsby) του Φ. Σκοτ Φιτζέραλντ (F. Scott Fitzgerald), το Manhattan Transfer του Τζων Ντος Πάσσος (John Dos Passos), τα πρώτα διηγήματα του Χέμινγουαίη και τον πρώτο χορό της Τζοζεφίν Μπαίηκερ (Josephine Baker). Έδωσαν στον κόσμο το πρώτο μοτέλ του και το περιοδικό The New Yorker. Και έτσι συνέχισαν όλα επί δέκα δεκαετίες.

Το Παγκόσμιο Πνεύμα (Weltgeist, Χέγκελ) εγκαταστάθηκε στην Αμερική και ο Δυτικός Άνεμος φυσά από εκεί κατ' πάνω μας με σιγουριά και μας φέρνει όλες τις ευλογίες και τις στρεβλώσεις του καπιταλισμού· κάθε νέο μουσικό στυλ, κάθε νέα καλλιτεχνική τάση, κάθε νέο φοιτητικό κίνημα, κάθε νέα ερμηνεία του κόσμου. Όμως τώρα που η  παλαβομάρα έχει κάνει σπίτι της την Ουάσιγκτον για τέσσερα χρόνια, ήρθε επιτέλους η στιγμή για την Ευρώπη να δεί και πάλι τί μπορεί να κάνει αυτή με το περιβόητο παγκόσμιο πνεύμα. Και στην πραγματικότητα, αυτή την δουλειά την έκανε πολύ καλά στα 2.000 χρόνια πριν από τον Χέμινγουαίη και το Big Mac.

Μια μικρή υπενθύμιση: Όταν οι Ευρωπαίοι κατέκτησαν την αμερικανική ήπειρο στις αρχές του 16ου αιώνα, εκεί όπου αργότερα θα γινόταν η Νέα Υόρκη και το Λος Άντζελες, το μόνο αξιόλογο που συνέβαινε κάθε βράδυ το έκαναν τα κογιότ, όταν καληνύχτιζαν τις αρκούδες γκρίζλι, ενώ την ίδια στιγμή στη Φλωρεντία των Μεδίκων, πνευματικό κέντρο του κόσμου, ο Ραφαήλ, ο Μιχαήλ Άγγελος και ο Λεονάρντο συναγωνίζονταν στο να ζωγραφίζουν και να χτίζουν αριστουργήματα. Και εκείνη η Μεγάλη Αναγέννηση, ήταν η ίδια απλά και μόνον ένα «ξαναγέννημα» των θαυμαστών μεγάλων πολιτισμών της ελληνικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας, κανά δυό χιλιάδες χρόνια πριν από αυτήν.

Εμείς, λοιπόν, έχουμε πίσω μας κάπως περισσότερη πολιτισμική ιστορία από τους Βορειοαμερικανούς. Και ναι, είναι πράγματι απίστευτο το πόσο γρήγορα μάς έχουν φτάσει εκείνοι, αρχίζοντας από τον 19ο αιώνα· και μάλιστα μας ξεπέρασαν εύκολα τον 20ό αιώνα, από κάθε άποψη, τεχνικά, στρατιωτικά και πολιτισμικά. Όμως τώρα, ήρθε καιρός να μην μας ταράζουν και μας εξάπτουν οι ταπεινώσεις που δεχτήκαμε από τον Νέο Κόσμο· αλλά να αναλογιστούμε τις δικές μας ρίζες και δυνάμεις του Παλαιού Κόσμου.
Ας μη το ξεχνάμε ποτέ: Υπήρχε καφές και πριν από τα Starbucks. Και ο υπολογιστής εφευρέθηκε από τον Konrad Zuse, όχι από τον Steve Jobs. Τα καλύτερα βιβλία των Φιτζέραλντ, Χέμινγουεϊ και Σούζαν Σόνταγκ διαδραματίζονται στην Ευρώπη, η μητέρα του Άντι Γουόρχολ κατάγεται από τα βουνά των Καρπαθίων, ο Μπιλ Γκέιτς ως συλλέκτης έργων ζωγραφικής συλλέγει Γάλλους ιμπρεσιονιστές και ο διευθυντής του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης [ο Max Hollein] είναι από τη Βιέννη.

Από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά, υπήρχε πάντοτε ένα είδος σχιζοφρένειας στο πώς αντιλαμβάνονταν τις ΗΠΑ στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στην Γερμανία. Ενώ ο Μακάρθι, ο πόλεμος στο Βιετνάμ και ο πόλεμος του Ιράκ, αντιμετωπίζονταν με έντονη απόρριψη, αντίθετα, επί πολλές δεκαετίες, απορροφούσαμε με ενθουσιασμό και θαυμασμό ο,τιδήποτε προέκυπτε από τα φιλελεύθερα πανεπιστήμια, τους εκδοτικούς οίκους, τα κινηματογραφικά στούντιο και τα δισκογραφικά στούντιο της Αμερικής στο πολιτισμικό πεδίο και στην ποπ κουλτούρα. Τα προϊόντα τους, υποτίθεται, συνήθως ήταν ένα επίπεδο πάνω σε πρωτοτυπία, πνεύμα και βάθος. Καλύτερα.
Αλλά τώρα, με τούτη την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, δεν είναι απλά και μόνον η αμερικανική πολιτική αυτή που είναι εξοργιστική, και μάλιστα πιο εξωφρενική από κάθε άλλη φορά. Όχι, και ο καταναλωτική κουλτούρα έχει χάσει και αυτή ξαφνικά την ελκυστικότητά της, ίσως επειδή δείχνει να έχει μολυνθεί από το Τραμπιανό δαιμονιακό πνεύμα του ανελευθερισμού (illiberalism). Τούτο το κακό πνεύμα εξαπλώνεται σαν μεταδοτική ασθένεια. Όποιος χρησιμοποιεί το Instagram γνωρίζει ότι ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ (Mark Zuckerberg) έχει γονατίσει στον Τραμπ, όποιος αγοράζει από την Amazon ξέρει ότι ο Τζεφ Μπέζος κάλεσε τον Πρόεδρο στον γάμο του. Και κάθε οδηγός αυτοκινήτου της Tesla θέλει να δαγκώνει το τιμόνι κάθε μέρα, επειδή αυτό το κινούμενο σύμβολο ανανέωσης, άνεσης και συνειδητοποίησης της ανάγκης προστασίας του κλίματος έγινε ξαφνικά όχημα υποστήριξης για την παραφροσύνη του Elon Musk με τα αλυσοπρίονα του. Φαίνεται ότι κάθε τί αμερικανικό έχασε ξαφνικά την αθωότητά του. Στα μάτια μας, μόνον οι θαρραλέοι, σκληροτράχηλοι δημοσιογράφοι των New York Times, του New Yorker και του Atlantic δεν έχουν ακόμη περιπέσει υπό γενική καχυποψία.

Κάτι φτάνει σε ένα τέλος τώρα

Φυσικά, η τέτοια ολομέτωπη επίθεση είναι εξίσου ακραία και δίχως μέτρο, όσο η εκ μέρους μας προθυμία για εισαγωγή ιδεών και προϊόντων κατά τις προηγούμενες επτά δεκαετίες. Ίσως όμως είναι η σωστή παρόρμηση για να αρχίσουμε επιτέλους να τρέφουμε υφηλή εκτίμηση για το δικό μας σύστημα αξιών· και να το εξάγουμε στις ΗΠΑ. Ουμανισμός, λοιπόν, αντί για περιφρόνηση του ανθρώπου, διάκριση των εξουσιών αντί για αυθαιρεσία, σεβασμός αντί για εκφοβισμό. Ίσως οι Αμερικανοί αυτό ακριβώς να χρειάζονται τώρα· και σε κάθε περίπτωση, το χρειάζονται πιο πολύ και πιο επειγόντως από τα αυτοκίνητα που εξάγει η Ευρώπη στις ΗΠΑ.
Εδώ και πολλά χρόνια η Ευρώπη έχει συνηθίσει να βλέπει τις ΗΠΑ από την οπτική γωνία του κατώτερου· έτσι παραβλέπουμε το γεγονός ότι το σύνθημα του Αυλητή - Γητευτή των Ποντικών Ντόναλντ Τραμπ, το «Make America Great Again», βασίζεται σε μια απρόσμενη προϋπόθεση: Η λογική λέει, ότι όποιος θέλει να γίνει ξανά μεγάλος, τούτη τη στιγμή είναι μικρός. Πρόκειται λοιπόν για μια υπόσχεσημ η οποία απευθύνεται σε μια υπερδύναμη ευσισκόμενη σε παρακμή. Και αυτή η επίγνωση της δικής τους αδυναμίας και ανασφάλειας, φαίνεται να είναι τόσο αυτονόητη, ώστε δεν ενοχλεί την πατριωτική συνείδηση κανενός από τους ψηφοφόρους του Τραμπ. Όχι, οι Αμερικανοί, ή τουλάχιστον λίγο περισσότεροι από τους μισούς, είναι ευγνώμονες επειδή κάποιος τους δίνει για άλλη μια φορά παρηγοριά και αυτοπεποίθηση και τους υπόσχεται νέα δύναμη.
Αυτό θα βοηθήσει για να γίνει ένα πρώτο βήμα: να δούμε τις πλάνες και τις συγχύσεις [Irrungen und Wirrungen - είναι και ο τίτλος ενός διάσημου ρεαλιστικού μυθιστορήματος του Γερμανού συγγραφέα Theodor Fontane 1887-1888] τις οποίες εκπέμπει η Αμερική όχι ως ένδειξη δύναμης της, αλλά αδυναμίας. Μπροστά στην κάμερα περνούν μερικοί τύποι και χτυπούν διαρκώς γροθιές στο στήθος τους για να δώσουν θάρρος στους εαυτούς τους: Θέλουμε την Γροιλανδία, θέλουμε τον Παναμά, θέλουμε τον Κόλπο της Αμερικής. Όλα ακούγονται μάλλον σαν ψυχοθεραπεία με κραυγές, παρά ως εξωτερική πολιτική.
Κάτι φτάνει τώρα σ΄ένα τέλος. Ωστόσο, δεν ήταν απλώς μια στιγμή γιγαντιαίας ιστορικής τύχης και μια τεράστια σύμπτωση, το γεγονός ότι η Αμερική έσωσε τους Ευρωπαίους από τους Γερμανούς σε δύο Παγκόσμιους Πολέμους, παρόλο που τους χώριζε ένας γιγαντιαίος ωκεανός και στέκονταν εμπόδιο ανάμεσα τους; Και δεν είναι πολύ πιο λογικό, στην μακροπρόθεσμη ιστορική κλίμακα, ο Ατλαντικός Ωκεανός να χωρίζει δύο ηπείρους αρά να τις ενώνει; Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ το συνόψισε με πολύ νηφάλιο τρόπο: «Τι γελοία κατάσταση είναι τούτη εδώ; 500 εκατομμύρια Ευρωπαίοι ζητούμε από 300 εκατομμύρια Αμερικανούς να μας προστατεύσουν από 144 εκατομμύρια Ρώσους».
Ναι, είναι καιρός αυτό το μισό δισεκατομμύριο Ευρωπαίων να ανακαλύψει ξανά την δική του αυτοπεποίθηση, την δύναμή του, την ιστορία του. Και επιτέλους να σταματήσει να σκέφτεται την Ευρώπη μόνον με βάση τους κανονισμούς της ΕΕ σχετικά με τον επιτρεπτό βαθμό καμπυλότητας των μπανανών. Όποιος ακούει τον Ντόναλντ Τραμπ, τον J. D. Vance, τον Pete Hegseth ή τον Marco Rubio, ξέρει: Αν έχεις φίλους σαν αυτούς, δεν χρειάζεσαι εχθρούς. Ο Τραμπ, στα χρωματισμένα σομόν Τάρταρα του γκολφ κλαμπ στο Mar-a-Lago, το είπε με κάθε σοβαρότητα: «Η Ευρωπαϊκή Ένωση ιδρύθηκε για να τσαντίζει τις ΗΠΑ».
Δεν θα ήταν απολαυστικό να εκνευρίσουμε πραγματικά έναν Πρόεδρο τόσο αρρωστημένα υπερευαίσθητο στις διακρατικές σχέσεις; Ιδού μια πρόταση: Πρέπει να στερήσουμε την αμερικανική κυβέρνηση γενικά, και τον Ντόναλντ Τραμπ ειδικότερα, από αυτό που χρειάζονται περισσότερο: την αμέριστη προσοχή μας. Όχι, δεν μας ενδιαφέρει αν μετατρέπει τον κήπο του Λευκού Οίκου σε μια γελοία εκθεσιακή εξέδρα για να προωθηθούν οι πωλήσεις ηλεκτρικών αυτοκινήτων του Έλον Μασκ. Όχι, δεν αναστατωνόμαστε πια επειδή διώχνουν την Άννα Καρένινα από τις βιβλιοθήκες στην Φλόριντα, ούτε δίνουμε δεκάρα τσακιστή άν το Πανεπιστήμιο Κολούμπια αποκλείεται τώρα από κάθε χρηματοδότηση, επειδή, πριν από είκοσι χρόνια, αρνήθηκε να αγοράσει γη από τον Τραμπ σε τιμή παραφουσκωμένη. Όχι, ευχαριστούμε. Αμερικάνοι κάντε ό,τι θέλετε, ελεύθερα. Όμως, πνευματικά και ψυχικά, εμείς είμαστε ήδη αλλού.

Ο κόσμος του Χάμπερμας δεν υπάρχει πια

Αυτή η απόσυρση της προσοχής θα είναι επώδυνη όχι μόνον για τους Αμερικανούς, αλλά και ειδικά και για εμάς, τους [μαζί με τους άλλους Ευρωπαίους] συν-εξαρτημένους Γερμανούς: Πουθενά στον κόσμο οι ΗΠΑ δεν κυριαρχούν τόσο πολύ στο ειδησεογραφικό υλικό που καλύπτεται από τα εθνικά μέσα ενημέρωσης, όσο εδώ. Πράγματι, μας έχει γίνει σχεδόν εμμονή [να ξέρουμε τι κάνουν οι Αμερικάνοι]. Ανεξάρτητα από το αν ένα εκατομμύριο άνθρωποι στη Γερμανία έχουν δει τις τρεις εκθέσεις έργων του Caspar David Friedrich το 2024, είναι προφανές ότι εκείνος θα γίνει σημαντικός καλλιτέχνης μόνον όταν οι Σύμμαχοι δώσουν την ευλογία τους και ο Friedrich εκτεθεί στο Metropolitan Museum. Και όταν η Καμάλα Χάρις αντικατέστησε τον Τζο Μπάιντεν στην προεδρική κούρσα, οι ντόπιοι αναγνώστες και τηλεθεατές πίστευαν ότι και μόνον η συμπάθεια των Γερμανών για το εγκάρδιο γέλιο της θα αρκούσε για να σφράγιζε τη νίκη των Δημοκρατικών. Πόσο οδυνηρή ήταν η συνειδητοποίηση στις 4 Νοεμβρίου, ότι οι κάτοικοι του Bietigheim-Bissingen και του Clausthal-Zellerfeld δεν είχαν δικαίωμα ψήφου στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές...

Η εμμονή με την οποία ο Αμερικανός Αντιπρόεδρος J.D. Vance στοχοποιεί τώρα την Ευρώπη, μπορεί να βοηθήσει εμάς τους Ευρωπαίους να ξεπεράσουμε τη δική μας εμμονική προσήλωση στην Αμερική. Όταν, όπως διέρρευσε από την συνομιλία της ομάδας Signa για το στρατιωτικό χτύπημα κατά των Χούτι, λέει ότι έχει βαρεθεί να βγάζει συνεχώς από τον βούρκο και να διασώζει την Ευρώπη, εμείς θα πρέπει να πούμε νηφάλια: Αλήθεια λέει! Εμείς στην Ευρώπη πρέπει επιτέλους να φροντίσουμε τα δικά μας προβλήματα, συμπεριλαμβανομένων και των στρατιωτικών. Και θα θέλαμε να το κάνουμε με τον δικό μας τρόπο. Χωρίς βοήθεια αυτής της κινούμενης με τεστοστερόνη ανδροπαρέας του Λευκού Οίκου, η οποία ενδιαφέρεται πιο πολύ για τα ταιριαστά emoji παρά για τους σωστούς στρατιωτικούς στόχους.
Η κοπή του ομφάλιου λώρου από την «τέλεια», την λαμπρή Αμερική, είναι πράξη εξαιρετικά περίπλοκη, ειδικά για ό,τι αφορά τα στρατιωτικά και την πολιτική ασφάλειας. Άλλωστε, είμαστε μέρος του ΝΑΤΟ. Αυτό το ξέρει και ο Γιούργκεν Χάμπερμας. Για την Ευρώπη είναι ο πολλά υποσχόμενος τίτλος της πιο πρόσφατης δημόσιας παρέμβασης του [21.3.2025]. Σε δύο πολύ μεγάλες σελίδες στη Süddeutsche Zeitung, επικρίνει την «ακατανόητη μυωπία της ευρωπαϊκής πολιτικής» και αντ' αυτής προτείνει αυτά που ο ίδιος θεωρεί διορατικά.[1]
Ωστόσο, ο μεγάλος κορυφαίος φιλόσοφος, ο οποίος γεννήθηκε το 1929, σε τούτο το γραπτό καταδεικνύει πρωτίστως ότι δεν μπορεί να ξεφύγει από την δική του πολιτική παιδεία, την διαμορφωμένη από τις συνθήκες της μεταπολεμικής Γερμανίας. Απαιτεί μεν – εξ ανάγκης – μια κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για την άμυνα, ωστόσο τραγουδά ταυτόχρονα, για μια ακόμη φορά, και τα καλύτερα τραγούδια των δεκαετιών του '60, του '70 και του '80: Η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να επαναφερθεί σε ισχύ· και όλοι στην Ευρώπη θα φοβόντουσαν μια στρατιωτικά ισχυρή Γερμανία. Επανεξοπλισμός ξανά; Είναι ανώφελος, γράφει. Αντ΄ αυτού, πρέπει να πετύχουμε την πραγματική, μεγάλη παγκόσμια ειρήνη.
Είναι δυνατόν, αυτός ο 95χρονος προφήτης του «δομικού μετασχηματισμού της δημόσιας σφαίρας» να μην έχει παρατηρήσει πόσο μεγάλη αλλαγή έχει συμβεί στις αντιλήψεις του ευρωπαϊκού δημόσιου χώρου; Μετά από δεκαετίες υπερβολικής γερμανικής ταπεινότητας, μετά από τρία χρόνια μεγαλόφωνης σιωπής από τον Olaf "Nö" Scholz, και άν λάβουμε υπόψη τις ομόψυχες δηλώσεις ευρωπαϊκών εφημερίδων και αρχηγών κυβερνήσεων, φαίνεται να υπάρχει μεγάλη επιθυμία, ώστε η Γερμανία, η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, η οικονομικά ισχυρότερη χώρα στην Ευρώπη, ο πιο διστακτικός και μετα-ηρωικός παγκόσμιος πρωταθλητής στην ηθικότητα και στις συζητήσεις, να αναλάβει επιτέλους τον ηγετικό της ρόλο
Όμως τούτο δεν αφορά μόνον την πολιτική για την ασφάλεια. Αυτό είναι, απλώς, το πιο επείγον ζήτημα σήμερα. Το ζήτημα είναι να συμβεί μια  διαδικασία εκ θεμελίων χειραφέτησης, στην οποία η Ευρώπη πρέπει επίσης να διαχωριστεί και διανοητικά από την Αμερική. Για πάρα πολύ καιρό ζούσαμε ευγνώμονες παίζοντας τον ρόλο του παιδιού, οι Αμερικανοί γονείς του οποίου παρεμβαίνουν αμέσως μόλις τα πράγματα γίνονται ζόρικα. Όμως τώρα, αυτοί οι γονείς γουστάρουν νέα πράγματα. Πρέπει λοιπόν και εμείς τέτοια να έχουμε. Ναι, πρέπει να γίνουμε πολύ περήφανοι, ώστε να μην επιτρέπουμε πια στον εαυτό μας να ταπεινώνεται συνεχώς από αυτούς τους αδίστακτους Αμερικανούς. Και πρέπει να πάψουμε να υιοθετούμε προθύμως και συνεχώς τις πιο μεγάλες ανοησίες τους, ή να χάνουμε τον καιρό μας σχολιάζοντας τις.

Τι πρέπει να κάνουμε λοιπόν, εάν ο Τραμπ θέλει να αυξήσει τους δασμούς εισαγωγής στη γαλλική σαμπάνια και το κονιάκ στο επιβλητικό 200 %; Πρέπει να χαρούμε. Γιατί τότε θα μπορούμε επιτέλους να πίνουμε μόνοι μας την υπέροχη γαλλική σαμπάνια, από την οποία περίπου το 10 % πήγαινε προηγουμένως στις ΗΠΑ· και δεν θα χρειάζεται πια να μπαίνουμε στον κόπο να την φορτώνουμε σε πλοία για ταξίδι πέρα ​​από τον Ατλαντικό. Λοιπόν: Σαμπάνια αντί για Starbucks. Κονιάκ αντί για ουίσκι. Ας αναθερμάνουμε την ευρωπαϊκή εσωτερική αγορά! Και ας αφήσουμε τους Αμερικάνους να ρουφούν το δικό τους γλυκό κρασί από την κοιλάδα της Νάπα στην Καλιφόρνια, μέχρι να μας έρθουν στις επόμενες διακοπές τους στην Ευρώπη, και να μας παρακαλούν γονατιστοί για να πιουν εδώ ένα ποτήρι σαμπάνια σε τιμή κάτω από 50 ευρώ.

[1] Α. Jürgen Habermas: Für Europa, Süddeutsche Zeitung, 21.3.2025. Η κατάληξη:

[...] Από την δική μου οπτική γωνία, η ατμόσφαιρα στη χώρα μας, τροφοδοτούμενη και από μια μονόπλευρη διαμόρφωση πολιτικής γνώμης στην δημόσια σφαίρα, έχει αφεθεί να παρασυρθεί σε μια δίνη αμοιβαίας εχθρότητας με τον επιτιθέμενο [την Ρωσία του Πούτιν].

Φυσικά, η τελευταία και αποχαιρετιστήρια απόφαση της απελθούσας Bundestag [πριν τις εκλογές και την αλλαγή κυβερνητικών εταίρων], εκτός των άλλων, δίνει και ένα αδιαμφισβήτητο σήμα αποφασιστικότητας, να μην αφήσουμε [ως Γερμανία] την Ουκρανία να γίνει θύμα μιας συμφωνίας η οποία θα αποφασιστεί χωρίς να ληφθεί υπόψη η βούλησή της. Όμως ο επανεξοπλισμός μας, ο προγραμματισμένος για μακροπρόθεσμη διάρκεια, εξυπηρετεί πρωτίστως έναν άλλο στόχο: Τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να ενισχύσουν και να συνενώσουν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις, διότι άν δεν το κάνουν, δεν θα έχουν πια καμία πολιτική επιρροή σε έναν γεωπολιτικά μεταβαλλόμενο και κατακερματιζόμενο κόσμο. Μόνον ως ανεξάρτητη, ικανή να δρα πολιτικά Ένωση, μπορούν οι ευρωπαϊκές χώρες να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά την μεγάλη συλλογική δύναμη που έχουν στην παγκόσμια οικονομία, για να υποστηρίξουν τις κανονιστικές πεποιθήσεις τους και τα συμφέροντα τους.
 
Από την εποχή της Μέρκελ, η Γερμανία αγνόησε και αποδοκίμασε τις προσπάθειες της Γαλλίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, τίθεται ένα ερώτημα το οποίο δεν έχει ακόμη απαντήσει κανείς: Είναι δυνατόν οι άλλες χώρες σε παγκόσμια κλίμακα να αντιλαμβάνονται την ΕΕ ως αυτοδύναμο συντελεστή στρατιωτικής ισχύος, εφόσον κάθε ένα από τα κράτη-μέλη της διατηρεί τελικά ως κυρίαρχος τον έλεγχο της δομής και του τρόπου ανάπτυξης των δικών του ενόπλων δυνάμεων; Μόνον με ικανότητα συλλογικής δράσης, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης στρατιωτικής βίας, μπορεί να αποκτήσει την γεωπολιτική ανεξαρτησία της η ΕΕ. Αυτό, φυσικά, θέτει τη γερμανική κυβέρνηση ενώπιον μιας εντελώς νέας πρόκλησης. Συγκεκριμένα, πρέπει να διασχίσει ένα πολιτικό κατώφλι της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης· είναι το ίδιο κατώφλι, του οποίου το πέρασμα η γερμανική κυβέρνηση υπό τους Σόιμπλε και Μέρκελ επέμενε επίμονα να αποφεύγει. Για να μην αναφέρουμε την αδιαφορία και την αδράνεια της σημερινής κυβέρνησης συνασπισμού για τα ευρωπαϊκά θέματα. Όλα αυτά, ενώ βλέπαμε μπροστά μας τις μακροχρόνιες προσπάθειες της γείτονός μας Γαλλίας!

Για λόγους ιστορικά κατανοητούς, αυτά τα νέα, αλλά τώρα πια όχι και τόσο νέα, κράτη-μέλη στα ανατολικά και βορειοανατολικά της Ένωσης, τα οποία απαιτούν πιο ισχυρή στρατιωτική ισχύ, είναι ακριβώς τα λιγότερο πρόθυμα να το κάνουν. Επομένως, και σε αυτή την περίπτωση, η «στενότερη συνεργασία», την οποία προσφέρουν ως δυνατότητα οι Συνθήκες της ΕΕ στα μέλη που το θέλουν, πρέπει κατά πάσα πιθανότητα να προέλθει από τις χώρες του ιστορικού πυρήνα της ΕΕ. Είναι δύσκολο έργο, και ο Φρίντριχ Μερτς, ακριβώς επειδή η εμπιστοσύνη του κοινού στην ηγετική ικανότητα του δεν είναι δα και πολύ μεγάλη, θα μπορούσε να κάνει την έκπληξη και να σταθεί στο ύψος που χρειάζεται.
Ωστόσο, το κύμα του επανεξοπλισμού φέρνει προς το παρόν στην επιφάνεια φωνές εντελώς διαφορετικές. Και στην χορωδία αυτή δεν συμμετέχουν μόνον οι συνήθεις ύποπτοι, εκείνοι υμνούν τον ιστορικά ξεπερασμένο εθνικισμό ως διαχρονική αρετή, αλλά και εκείνοι οι πολιτικοί, οι οποίοι, για καλό λόγο, θέλουν να αναπαλαιώσουν μια νεολαία δικαιολογημένα μετα-ηρωικής νοοτροπίας, αναβιώνοντας την υποχρεωτική στράτευση. Και αυτό συμβαίνει σε χώρες οι οποίες, δικαιολογημένα, έχουν σχεδόν όλες καταργήσει ή αναστείλει την υποχρεωτική στράτευση προ πολλού. Τούτη η κατάργηση της υποχρεωτικής στράτευσης αντανακλά μια κοσμοϊστορικής σημασίας διαδικασία μάθησης: Δηλαδή την επίγνωση που αποκτήθηκε στα πεδία των μαχών και στα μπουντρούμια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ότι αυτή η δολοφονική μορφή βίας είναι προσβλητική για την αξιοπρέπεια του ανθρώπου, έστω και αν ασφαλώς γνωρίζουμε, ότι τούτη η προς το παρόν έσχατη λύση για την επίλυση διεθνών συγκρούσεων, μπορεί να καταργηθεί πολιτικά μόνον σταδιακά, βήμα προς βήμα. Είμαι τρομοκρατημένος από το γεγονός ότι η γερμανική κυβέρνηση, η οποία τώρα ξεκινά έναν άνευ προηγουμένου επανεξοπλισμό της χώρας, υποστηρίζεται απερίσκεπτα ή ακόμη και ρητά, με στόχο την αναβίωση μιας μιλιταριστικής νοοτροπίας, την οποία ορθώς θεωρούσαμε ως ξεπερασμένη.
Οι πολιτικοί λόγοι τους οποίους έχω κατονομάσει για να δικαιολογήσουν την ενίσχυση μιας κοινής στρατιωτικής αποτρεπτικής δύναμης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μπορούν να γίνουν δεκτοί μόνον υπό την προϋπόθεση ενός αντίστοιχου περαιτέρω βήματος στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Για να δικαιολογηθεί αυτή η επιφύλαξη, αρκεί να αναφερθεί η μόνη ιδέα με την οποία ιδρύθηκε και αναπτύχθηκε η παλιά Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας [της Δυτικής]: Τι θα απογινόταν η Ευρώπη, σε περίπτωση που το πιο πυκνοκατοικημένο και οικονομικά κορυφαίο κράτος στο κέντρο της, μεταμορφώνονταν και σε στρατιωτική δύναμη κατά πολύ ισχυρότερη όλων των γειτόνων της, χωρίς να είναι συνταγματικά δεσμευμένο σε μια κοινή ευρωπαϊκή αμυντική και εξωτερική πολιτική, στηριγμένη σε αποφάσεις κατά πλειοψηφία;

  

Β. Οι πιο πρόσφατες θέσεις του Χάμπερμας (Νοέμβριος 2025), μεταφρασμένο στον ιστοχώρο Κρίση και Κριτική:

Jürgen Habermas: Από εδώ και στο εξής πρέπει να συνεχίσουμε μόνοι μας ως Ευρώπη (Von hier an müssen wir alleine weitergehen, Süddeutsche Zeitung, 20.11.2025)
 

Γ. Ένα σχόλιο - επίμετρο στο Β (Δεκέμβριος 2025): Ο Χάμπερμας και οι υπνοβάτες

 

O Florian Illies (1971), μέλος της συντακτικής επιτροπής της Zeit, ήταν επικεφαλής του τμήματος πολιτισμού από το 2009 έως το 2011. Μαζί με τον αρχισυντάκτη της Zeit Giovanni di Lorenzo, παρουσιάζει το podcast για τον πολιτισμό Augen zu. Σπούδασε στην Βόννη και στην Οξφόρδη Νεότερη Ιστορία και Ιστορία της Τέχνης, ενώ παράλληλα εργαζόταν ως δημοσιογράφος. Ανάμεσα στους προηγούμενους εργοδότες του είναι η Frankfurter Allgemeine Zeitung, ενώ διετέλεσε και διευθυντής εκδόσεων του εκδοτικού οίκου Rohwolt.

Έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία για το δημοσιογραφικό και συγγραφικό του έργο, μεταξύ των οποίων και με το ονομαστό Βραβείο Ludwig-Börne, από το ομώνυμο Ίδρυμα της Φρανκφούρτης. Τελευταία βιβλία του:

Liebe in Zeiten des Hasses. Chronik eines Gefühls 1929–1939 (Η Αγάπη σε Καιρούς Μίσους: Χρονικό ενός Συναισθήματος 1929–1939), 2021

Florian Illies über Gottfried Benn (Bücher meines Lebens, Bd. 1), 2022

Zauber der Stille. Caspar David Friedrichs Reise durch die Zeiten (Η Μαγεία της Σιωπής: Το Ταξίδι του Ζωγράφου Caspar David Friedrich μέσα στον Χρόνο) 2023
Wenn die Sonne untergeht. Familie Mann in Sanary (Όταν ο Ήλιος Δύει - Η Οικογένεια Mann στο Sanary), 2025

«Μεταπολιτική» α λα Τραμπ (πολιτική = καπιταλισμός); Ή, λόγω Τραμπ, το Πολιτικόν επιστρέφει στην Ευρώπη;  Χάραλντ Βέλτσερ και Άλμπρεχτ φον Λούκε διαφωνούν

 

Νταρόν Ατσέμογλου: «Είμαι περίεργος να δω τι θα καταστρέψει την ανθρωπότητα. H ευφυία της τεχνητής νοημοσύνης ή η ηλιθιότητα του Τραμπ;»

 

Ο «Αμερικανός ασθενής» και το τριπλό σύμπτωμα: Πολιτικός διπολισμός - Χιλιαστιακές (millenarian) αμερικανικές θρησκείες - Όπλα. Όπλα
παντού  

 

Ο αποικισμός του πλανήτη Άρη, ο Αρμαγεδδών, ο Κατέχων και η Αντίχριστος - Ο Carl Schmitt στην Silicon Valley

 

Τίμοθυ Σνάιντερ: Εμείς οι δυό ενάντια στον κόσμο όλο - Τι κοινό έχουν η Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν και οι ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ