του Ούλριχ Φίχτνερ
© Ullrich Fichtner: »Magnifica humanitas« Der schlauste Bestseller des Sommers stammt vom Papst, Der Spiegel, 8.7.2026, αποθηκευμένο και εδώ
«Magnifica humanitas». Η μεγαλοπρέπεια του να είμαστε άνθρωποι: Ένα βιβλίο γεμάτο με αναλύσεις για την εποχή μας, διατυπωμένες με τρόπο εξαιρετικό, με παρατηρήσεις της πιο μεγάλης ηθικής σημασίας και επικαιρότητας.
Μολονότι δεν έγινα ξαφνικά Καθολικός, πρέπει να παραδεχτώ ότι τα λόγια του Λέοντα με εντυπωσίασαν και απασχολούν συνεχώς τη σκέψη μου από τη στιγμή που διάβασα το βιβλίο.
Και μόνον η απόλυτη σοβαρότητα και η βαθύτητα του στοχασμού που αποπνέει αυτή η νέα παπική πραγματεία, είναι μια ευπρόσδεκτη αντιστάθμιση στην νευρωτική φλυαρία της εποχής μας. Δεν υπάρχει πουθενά σε τούτο το έργο όλη αυτή η παράξενη θρασύτητα, η οποία έχει εισβάλει στις σημερινές συζητήσεις. Δεν υπάρχει φτηνή πολεμική, καμία απλοποιητική επίδειξη γνώσεων του δήθεν παντογνώστη.
Μολονότι δεν έγινα ξαφνικά Καθολικός, πρέπει να παραδεχτώ ότι τα λόγια του Λέοντα με εντυπωσίασαν και απασχολούν συνεχώς τη σκέψη μου από τη στιγμή που διάβασα το βιβλίο.
Και μόνον η απόλυτη σοβαρότητα και η βαθύτητα του στοχασμού που αποπνέει αυτή η νέα παπική πραγματεία, είναι μια ευπρόσδεκτη αντιστάθμιση στην νευρωτική φλυαρία της εποχής μας. Δεν υπάρχει πουθενά σε τούτο το έργο όλη αυτή η παράξενη θρασύτητα, η οποία έχει εισβάλει στις σημερινές συζητήσεις. Δεν υπάρχει φτηνή πολεμική, καμία απλοποιητική επίδειξη γνώσεων του δήθεν παντογνώστη.
Η τεχνητή νοημοσύνη «δεν έχει ηθική συνείδηση»
Τί γράφει επί λέξει ο Πάπας;
Τί γράφει επί λέξει ο Πάπας;
«Τα μοντέλα της λεγόμενης τεχνητής νοημοσύνης δεν έχουν εμπειρίες, δεν έχουν σώμα, δεν αισθάνονται ούτε χαρά ούτε πόνο, δεν ωριμάζουν διαμέσου σχέσεων με άλλες οντότητες και δεν γνωρίζουν εκ των ένδον τι σημαίνει αγάπη, εργασία, φιλία και ευθύνη. Επίσης, δεν έχουν ηθική συνείδηση: Δεν διακρίνουν μεταξύ καλού και κακού, δεν μπορούν να αναγνωρίσουν το πραγματικό νόημα της μιας ή της άλλης κατάστασης και δεν φέρουν τα ίδια το βάρος των συνεπειών της δράσης τους».
Ολόκληρο
το κείμενο είναι γραμμένο με αυτόν τον υψηλό και σε πολλά σημεία όμορφο
τόνο. Η ποιότητα της σκέψης είναι αξιοσημείωτη σε όλη την έκταση του.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Βατικανό έχει αναγνωρίσει το πρόβλημα, το έχει κατανοήσει σε όλη την έκταση και τώρα το αντιμετωπίζει με βαθύ τρόπο. Και, ας είμαστε ειλικρινείς: Έχει τεθεί άλλη φορά τόσο καθαρά και περιεκτικά το ζήτημα που μας απασχολεί όλους; Δηλαδή το γεγονός ότι έχουμε μπει στη διαδικασία να παραδοθούμε ολοκληρωτικά σε μηχανές, οι οποίες δεν γνωρίζουν απολύτως τίποτε για την ζωή;
Το Βατικανό δεν προσπαθεί να δαιμονοποιήσει τις νέες τεχνολογίες, ούτε βλέπει μόνον τους κινδύνους. Το αντίθετο. Η τεχνητή νοημοσύνη περιγράφεται μονίμως ως «πολύτιμο βοήθημα» και ως ευτύχημα. Τα οφέλη της για την ανθρωπότητα αναγνωρίζονται σε όλη την έκταση του βιβλίου.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Βατικανό έχει αναγνωρίσει το πρόβλημα, το έχει κατανοήσει σε όλη την έκταση και τώρα το αντιμετωπίζει με βαθύ τρόπο. Και, ας είμαστε ειλικρινείς: Έχει τεθεί άλλη φορά τόσο καθαρά και περιεκτικά το ζήτημα που μας απασχολεί όλους; Δηλαδή το γεγονός ότι έχουμε μπει στη διαδικασία να παραδοθούμε ολοκληρωτικά σε μηχανές, οι οποίες δεν γνωρίζουν απολύτως τίποτε για την ζωή;
Το Βατικανό δεν προσπαθεί να δαιμονοποιήσει τις νέες τεχνολογίες, ούτε βλέπει μόνον τους κινδύνους. Το αντίθετο. Η τεχνητή νοημοσύνη περιγράφεται μονίμως ως «πολύτιμο βοήθημα» και ως ευτύχημα. Τα οφέλη της για την ανθρωπότητα αναγνωρίζονται σε όλη την έκταση του βιβλίου.
Το ερώτημα του Πάπα: Ποιός πρέπει να λογοδοτεί ;
Ο Πάπας επιμένει σε μια «νηφάλια και άγρυπνη στάση» απέναντι στην τεχνολογία. Εντοπίζει κινδύνους και προβληματικές εξελίξεις, και το κάνει καλύτερα από ό,τι έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής κυβερνητικοί αξιωματούχοι και αρμόδιες επιτροπές της ΕΕ.
Φανερό είναι, ότι είναι εξαιρετικά πολιτική εγκύκλιος. Το γεγονός ότι παραθέτει και εκτενή αποσπάσματα από διάσημους προκατόχους Πάπες, είναι κάτι που συνηθίζεται στις παπικές εγκυκλίους. Υποθέτω όμως ότι ο καλός Θεός ασφαλώς θα κάνει στραβά μάτια αν οι νευρικοί αναγνώστες του 21ου Αιώνα απλώς διαβάσουν διαγωνίως ή παραλείψουν τις παραπομπές και τις Κανονικές αναφορές. Ωστόσο, το κύριο σώμα των κειμένων αξίζει πραγματικά να διαβαστεί.
Το βιβλίο Magnifica humanitas έρχεται σε άμεση αντιπαράθεση με τους κατασκευαστές και τους ιδιοκτήτες μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Πάπας επιμένει σε μια «νηφάλια και άγρυπνη στάση» απέναντι στην τεχνολογία. Εντοπίζει κινδύνους και προβληματικές εξελίξεις, και το κάνει καλύτερα από ό,τι έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής κυβερνητικοί αξιωματούχοι και αρμόδιες επιτροπές της ΕΕ.
«Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι ποτέ ένα καθαρά τεχνικό ζήτημα», γράφει ο Πάπας. «Όταν υπεισέρχεται σταθερά σε διαδικασίες οι οποίες επηρεάζουν τη ζωή των ανθρώπων, τότε έρχεται σε επαφή με τα δικαιώματα, τις δυνατότητες στη ζωή, με την καλή φήμη και την ελευθερία των ανθρώπων. Υπάρχει κίνδυνος, οι ευαίσθητες αποφάσεις, οι σχετικές με την απασχόληση, τον δανεισμό, την πρόσβαση σε υπηρεσίες [...] να αφεθούν σε πλήρως αυτοματοποιημένα συστήματα».Το ζήτημα είναι, ποιος κατέχει την τεχνητή νοημοσύνη, ποιος την τροφοδοτεί με δεδομένα
Τέτοια συστήματα, εξηγεί ο Λέων ΙΔ΄, δεν γνωρίζουν τίποτε από συμπόνια, έλεος ή συγχώρεση, και έτσι θα μπορούσε γρήγορα να καταλήξουμε σε «σαφώς απάνθρωπες χρήσεις». Επομένως, είναι τώρα επείγον και κρίσιμο να διασαφηνιστεί ποιος «οφείλει να λογοδοτεί για τις πράξεις, ποιος πρέπει να τις αιτιολογεί, να τις παρακολουθεί και ελέγχει, και, αν είναι απαραίτητο, να τις αμφισβητεί και να αποκαθιστά τις προκύπτουσες βλάβες».
Φανερό είναι, ότι είναι εξαιρετικά πολιτική εγκύκλιος. Το γεγονός ότι παραθέτει και εκτενή αποσπάσματα από διάσημους προκατόχους Πάπες, είναι κάτι που συνηθίζεται στις παπικές εγκυκλίους. Υποθέτω όμως ότι ο καλός Θεός ασφαλώς θα κάνει στραβά μάτια αν οι νευρικοί αναγνώστες του 21ου Αιώνα απλώς διαβάσουν διαγωνίως ή παραλείψουν τις παραπομπές και τις Κανονικές αναφορές. Ωστόσο, το κύριο σώμα των κειμένων αξίζει πραγματικά να διαβαστεί.
Το βιβλίο Magnifica humanitas έρχεται σε άμεση αντιπαράθεση με τους κατασκευαστές και τους ιδιοκτήτες μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.
«Μια πιο ηθική τεχνητή νοημοσύνη είναι άχρηστη, εάν αυτή η ηθική καθορίζεται από λίγους», αναφέρει. Είναι ύψιστης σημασίας ποιος ελέγχει, προγραμματίζει, «εκπαιδεύει» και τροφοδοτεί με περιεχόμενα την τεχνητή νοημοσύνη. Το μέλλον εξαρτάται από το ποιοι θα είναι οι αποστολείς, ποιοί οι παραλήπτες και ποιά τα θύματα.Η τεχνητή νοημοσύνη ως νέος Πύργος της Βαβέλ;
Το ζήτημα είναι, όλα αυτά να ρυθμιστούν με τρόπο ουδέτερο. Και όχι απλώς να αφεθούν να πάρουν μόνα τους τον δρόμο τους. Στην εισαγωγή του βιβλίου ο Πάπας προειδοποιεί, εφιστά την προσοχή να μη καταλήξει αυτό σε έναν νέο Πύργο της Βαβέλ. Η αυθεντία του είναι αρκετή για να πυροδοτήσει μεγάλες συζητήσεις για αυτό το θέμα. Το ερώτημα για τούτη την ισχυρή τεχνολογία είναι, πόσο βαθιά στον ιστό των κοινωνιών θα διεισδύσει, πόσο βαθιά μπορεί να διεισδύσει και πόσο βαθιά πρέπει να διεισδύσει
Με δεδομένη τη σημασία του ζητήματος, το γεγονός ότι το παπικό έργο τυγχάνει τόσο λίγης δημόσιας προσοχής, και οι λόγοι γι αυτό, μου προκαλούν μια κάποια έκπληξη. Ναι, το ανέφεραν τα Μέσα Ενημέρωσης, μάλλον από επαγγελματική υποχρέωση, όταν το βιβλίο δημοσιεύθηκε στα μέσα Μαΐου. Αλλά όταν συγκρίνετε αυτό με το πόσος χώρος και χρόνος αφιερώνεται στα νυχτερινά ρεψίματα που ακούγονται από τον Λευκό Οίκο, το πράγμα είναι μάλλον σκανδαλώδες.
Από την άλλη πλευρά, η ηχώ στα Μέσα Ενημέρωσης ίσως δεν παίζει και τόσο μεγάλο ρόλο σε αυτή την περίπτωση. Ως Πάπας, ο Λέων ΙΔ΄ εξακολουθεί να μιλά απευθείας σε 1,4 δισεκατομμύρια Καθολικούς. Σχεδόν 18 % του παγκόσμιου πληθυσμού τον βλέπει ως τον Αντιπρόσωπο του Χριστού πάνω στη Γη. Και εικάζω ότι εδώ στη Γερμανία, σ΄αυτούς περιλαμβάνονται και μέλη των [Χριστιανικών ως προς το όνομα] κομμάτων CDU και CSU.
Αν δεν την έχουν ήδη διαβάσει, η Εγκύκλιος τους παρέχει άφθονο υλικό για να γεμίσουν το θερινό κενό. Τα 245 αριθμημένα ψήγματα σοφίας του Πάπα αξίζουν τον κόπο, και για υποστηρικτές άλλων κομμάτων, για εκπροσώπους εργοδοτικών οργανώσεων, για συνδικαλιστές, για ακομμάτιστους ή ακόμη και για αθεϊστές. Και όποιος δεν έχει ακόμη αγοράσει βιβλία για την παραλία, πρέπει σίγουρα να το πάρει!
Η αναζήτηση της αλήθειας και ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, γράφει ο Πάπας, τον καθοδήγησαν
«ώστε ο πολιτισμικός κόσμος ο οποίος γεννιέται στο διαδίκτυο να μην γίνει ένα εργαλείο για την προώθηση ενός πέρα από κάθε μέτρο αποπροσανατολισμού, ομογενοποίησης και κυριαρχίας, αλλά αντίθετα ένας χώρος στον οποίο μπορούν να ανθίσουν η εσωτερική ελευθερία και η κριτική σκέψη».
Αμήν.
Το δημοσιογραφικό έργο του Fichtner έχει λάβει πολλά βραβεία, όπως το βραβείο Egon Erwin Kisch και το βραβείο Henri Nannen.
Βιβλία: Billionenpoker. Wie Banken und Staaten die Welt mit Geld überschwemmen – und uns arm machen (επιμ.), 2012, Geboren für die großen Chancen: Über die Welt, die unsere Kinder und uns in Zukunft erwartet, 2023, Die Macht der Musik, 2025
«Να
μη γίνει η Ευρώπη αποικία αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών» - Η ΑΙ
Grok του Μασκ, η πορνογραφία και η ψηφιακή χειραφέτηση της ΕΕ
Τεχνολογικο-ουτοπιστές, libertarians αναρχοκαπιταλιστές της Silicon Valley, λαϊκοφασίστες και ο Ernst Jünger
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου