Ιβάν Κράστεφ: «Η παλιά τάξη πραγμάτων δεν θα επιστρέψει» - «Η ΕΕ πρέπει να γίνει πιο ευέλικτη, χωρίς να βλάψει τον πυρήνα της συνοχής της»

​​Ιβάν Κράστεφ: «Ein Zurück zur alten Ordnung wird es nicht geben», συνέντευξη στους Marcus Gatzke και Uwe Jean Heuser, Die Zeit, Elmau, 27.2.2026, αποθηκευμένο και εδώ

 
Ο ​​πολιτικός επιστήμονας Ιβάν Κράστεφ είναι πρόεδρος του Centre for Liberal Strategies στη Σόφια και μόνιμος συνεργάτης του Institute for Human Sciences (Βιέννη), όπου διευθύνει το ερευνητικό κέντρο «Το Μέλλον της Δημοκρατίας». Τον συναντήσαμε στο συμπόσιο «World in Pieces» (Έλμαου).

Die Zeit: Κύριε Κράστεφ, η κυβέρνηση των ΗΠΑ, και πιο πρόσφατα ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Διάσκεψη για την Ασφάλεια του Μονάχου (Φεβρουάριος 2026), ισχυρίζονται ότι θέλουν μια ισχυρή Ευρώπη. Το εννοούν πραγματικά;
Ιβάν Κράστεφ: Η Αμερική έχει ένα βασικό πρόβλημα αξιοπιστίας, και όχι μόνο απέναντι στην Ευρώπη. Η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ έπαιρνε πάντα διαφορετικές μορφές ανάλογα με το ποιος ήταν στον Λευκό Οίκο. Όμως μια αρχή έμεινε σε μεγάλο βαθμό ίδια και απαράλλαχτη: Μια ενωμένη Ευρώπη είναι προς το συμφέρον της Αμερικής. Και, ιστορικά μιλώντας, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι και αυτή ένα έργο της Αμερικανικής πολιτικής. Αυτό έχει αλλάξει εντελώς με τον Ντόναλντ Τραμπ.

 

Πώς;
Η διοίκηση Τραμπ προτιμά μια κατακερματισμένη Ευρώπη, μια Ευρώπη εθνικών κρατών. Ο Τραμπ δεν πιστεύει στην μεταπολεμική τάξη πραγμάτων, εκείνη την οποία οι ίδιες οι ΗΠΑ βοήθησαν να οικοδομηθεί. Κατ΄ αυτόν, είναι σαφές ποιος έχει επωφεληθεί πιό πολύ από την φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη πραγμάτων των τελευταίων δεκαετιών: Η Κίνα. Για τον Τραμπ, η Αμερική δεν είναι πια η μεγάλη ηγεμονική δύναμη που ήταν κάποτε, η δύναμη που απλώνει προστατευτικό χέρι πάνω από την Ευρώπη. Τώρα, για να επιβληθεί, πρέπει να ενεργεί πολύ περισσότερο προς το δικό της συμφέρον. Εν συντομία: Ό,τι δεν ωφελεί την αμερικανική μεσαία τάξη δεν είναι προς το συμφέρον των ΗΠΑ.

 

Ταιριάζει με αυτό, το γεγονός ότι ο Μάρκο Ρούμπιο, αμέσως μετά την ομιλία του στο Μόναχο, πήγε στη Βουδαπέστη για να υποστηρίξει τον ακροδεξιό λαϊκιστή [τότε ακόμη] πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν στην προεκλογική του εκστρατεία.
Ναι, και εκεί είπε κάτι πολύ πιο σημαντικό από αυτά που είπε στο Μόναχο: Μια νίκη του Βίκτορ Όρμπαν ήταν «απαραίτητη» για τις ΗΠΑ. Μια εβδομάδα αργότερα, ο Όρμπαν άσκησε βέτο για μια βοήθεια δισεκατομμυρίων της ΕΕ προς την Ουκρανία. Δεν ξέρω αν αυτό ήταν προσυμφωνημένο [με τον Ρούμπιο]. Ωστόσο, ακόμη κι αν δεν ήταν, δεν άκουσα μετά καμία αντίρρηση από την Ουάσιγκτον. Αλλά και τα ακροδεξιά κόμματα της Ευρώπης προσπαθούν να δελεάσουν τον Τραμπ παίζοντας το δικό τους χαρτί: Ο Βίκτορ Όρμπαν και άλλοι εκπρόσωποι της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς θέλουν να πείσουν την κυβέρνηση στην Ουάσιγκτον ότι η Ευρώπη μπορεί και να είναι στα πρόθυρα του να γίνει σαν τις ΗΠΑ, και αυτό θα γίνει αμέσως μετά τις επόμενες εκλογές σε χώρες της ΕΕ. Το μήνυμα τους: Εάν οι ΗΠΑ υποστηρίξουν τα ακροδεξιά κόμματα, σύντομα θα αναδυθούν στην ΕΕ πολλές κυβερνήσεις φιλικές προς τον Τραμπ.

Και έχει δίκιο ο Όρμπαν;
Ο χρόνος θα δείξει. Οι εκλογές στην Ουγγαρία είναι τον Απρίλιο και είναι πιθανό να χάσει ο Όρμπαν [όπως και έγινε].

 

Κάποιοι βλέπουν τη στρατηγική των ΗΠΑ ως επιδίωξη κάποιου είδους αλλαγής καθεστώτος στην Ευρώπη. Συμφωνείτε;
Θα ήμουν προσεκτικός με αυτόν τον όρο. Πολλά από τα νέα ακροδεξιά κόμματα, στη Γαλλία, στην Πολωνία, αλλά και στην Ουγγαρία, ακολουθούν παλιές εθνικιστικές παραδόσεις των χωρών τους. Ο ίδιος ο Τραμπ, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, δεν είναι εθνικιστής με την κλασική έννοια. Γι' αυτό, δεν είναι όλα τα δεξιά κόμματα φίλοι του Ντόναλντ Τραμπ. Αυτό φάνηκε, λόγου χάρη, στο θέμα της Γροιλανδίας. Ορισμένοι ακροδεξιοί της Ευρώπης αντέκρουσαν τον Πρόεδρο των ΗΠΑ.

 

Τι εννοείτε όταν λέτε ότι ο Τραμπ δεν είναι εθνικιστής από καρδιάς;
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν ισχυρίζεται ότι συμβουλεύεται το πνεύμα του Μεγάλου Πέτρου όταν σκέφτεται, ο Σι Τζινπίνγκ συχνά μιλά για τη μακρά και πλούσια ιστορία της Κίνας. Από την άλλη πλευρά, ο Τραμπ συχνά ενεργεί λες και η ιστορία ξεκινά με αυτόν. Φαίνεται αδιάφορος για ό,τι προηγήθηκε και για όσα θα έλθουν μετά από αυτόν. Την γνωρίζετε τη φράση του Γούντι Άλεν: «Δεν θέλω να επιτύχω την αθανασία μέσα από το έργο μου, αλλά με το να μη πεθάνω. Δεν θέλω να συνεχίσω να ζω στις καρδιές των συμπολιτών μου Αμερικανών, αλλά στο διαμέρισμά μου στο Μανχάταν». Αυτός είναι ο Τραμπ. Ζει στη δική του χρονοκάψουλα, λες και αρνείται το γεγονός ότι ο ίδιος είναι θνητός.

 

Δεν είναι η φιλελεύθερη Ευρώπη κάτι σαν το αντίθετο του κινήματος MAGA του Τραμπ;
Στον στενό κύκλο του Τραμπ, μπορεί να υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι θέλουν να δουν την φιλελεύθερη πορεία της Ευρώπης να αποτυγχάνει. Ο ίδιος ο Πρόεδρος σκέφτεται κυρίως με όρους ασυμμετρίας ισχύος. Επιτίθεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση επειδή πιστεύει ότι είναι αδύναμη και άρα μπορεί να αποκτήσει πλεονέκτημα. Και το κάνει επίσης, επειδή δεν πιστεύει σε μεγάλες συμμαχίες. Ο Τραμπ πιστεύει ότι σε τέτοιες συμμαχίες, οι ισχυροί γίνονται θύματα των αδυνάτων.

 

Τι ακριβώς εννοείτε με αυτό;
Επιτρέψτε μου να δώσω ένα παράδειγμα: Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, η Πολωνία έβλεπε κυρίως παραλληλισμούς με το 1939, δηλαδή με την έναρξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Αλλά όταν μιλάς με τους συμβούλους εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ, αυτοί σου λένε: Είναι περίπου σαν το 1914, την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου: Οι μικρότεροι και πιο αδύναμοι εταίροι μας θέλουν να μας πείσουν να συμμετέχουμε σε έναν πόλεμο τον οποίο δεν θέλουμε. Υπάρχει όμως και μια άλλη ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια σχετικά με την κοσμοθεωρία του Τραμπ.
 

Ποια;
Ο Βρετανός ιστορικός Τσάρλι Λάντερμαν ανέλυσε όλες τις πολιτικές συνεντεύξεις του Ντόναλντ Τραμπ, από την πρώτη του συνέντευξη στο Playboy το 1980, έως και το 2015, λίγο πριν από την έναρξη της πρώτη του προεδρίας. Ήθελε να μάθει αν υπάρχουν κάποιες βασικές απόψεις του, οι οποίες δεν άλλαξαν με την πάροδο των χρόνων. Σύμφωνα με τον Λάντερμαν, ο Τραμπ δεν κατάλαβε ποτέ γιατί χώρες που ηττήθηκαν στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ιδίως η Ιαπωνία και η Γερμανία, κατέληξαν μετά να τα πηγαίνουν τόσο καλά στην οικονομία, μέχρι και καλύτερα από τις ίδιες τις ΗΠΑ. Στην κοσμοθεωρία του, τα πάντα είναι παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Νίκη σημαίνει ότι κάποιος άλλος πρέπει να χάσει. Έτσι, η επιτυχία της Γερμανίας αντιβαίνει στη δική του φιλοσοφία.
 

Πώς πρέπει να αντιμετωπίσει η Ευρώπη έναν Αμερικανό πρόεδρο που σκέφτεται έτσι;
Στις Βρυξέλλες, αλλά και στο Βερολίνο, πολλοί πολιτικοί πίστεψαν μετά την εκλογική του νίκη το 2024 το εξής: Αφού επιβιώσαμε από την πρώτη θητεία του Τραμπ σχετικά αλώβητοι, θα διαχειριστούμε και τη δεύτερη. Ταυτόχρονα, υπέθεσαν ότι ο Τραμπ χρειαζόταν τους Ευρωπαίους για τον αγώνα του εναντίον της Κίνας. Τίποτε από αυτά δεν συνέβη. Τώρα η Ευρώπη πρέπει να κερδίσει χρόνο.
 

Για ποιο λόγο χρειάζεται περισσότερο χρόνο η Ευρώπη;
Η Ευρώπη χρειάζεται χρόνο για να αποδεσμευθεί από τις ΗΠΑ στρατιωτικά, ίσως και οικονομικά. Η Ευρώπη αυξάνει τις αμυντικές της δαπάνες όχι μόνον από ανησυχία για μια ρωσική επίθεση, αλλά επειδή, γενικά, δεν μπορεί πια να βασίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες για να την βοηθήσουν εάν χρειαστεί. Η Ευρώπη ξύπνησε. Αλλά αυτό το βήμα δεν αρκεί. Η ΕΕ πρέπει επίσης να εγκαταλείψει οριστικά αυτό το κοινό κρεβάτι.
 

Πράγμα που σημαίνει ότι δεν υπάρχει επιστροφή, ακόμη και όταν ο Τραμπ κάποια στιγμή δεν θα είναι πια Πρόεδρος των ΗΠΑ;
Ακριβώς. Ένας Πρόεδρος μετά τον Τραμπ, είτε Δημοκρατικός είτε Ρεπουμπλικανός, στην καλύτερη περίπτωση, θα οργανώσει την σταδιακή αποχώρηση των ΗΠΑ από την Ευρώπη με πιο διαφανή και πιο αξιόπιστο τρόπο. Όμως δεν θα υπάρξει επιστροφή στην παλιά τάξη πραγμάτων.

 

Πόσο δύσκολος θα είναι ο χωρισμός, το διαζύγιο από τις Ηνωμένες Πολιτείες;
Πολύ δύσκολος. Τα μέλη της ΕΕ δεν είναι επαρκώς ενωμένα σ' αυτό το θέμα. Γι' αυτό, κατά την άποψή μου, χρειαζόμαστε μια Ευρώπη της ποικιλομορφίας των εγχειρημάτων.
 

Μέχρι τώρα, αυτή η συζήτηση περιστρεφόταν πάντα γύρω από τις διαφορετικές ταχύτητες, δηλαδή είχαμε εκείνους που θέλουν την ταχεία ολοκλήρωση και εκείνους που θέλουν να τηρούν στάση αναμονής. Από την άλλη πλευρά, «ποικιλομορφία στα εγχειρήματα» σημαίνει ότι θα υπάρχουν πολλές και διαφορετικές στενότερες «συμμαχίες» μελών εντός της ΕΕ, ανάλογα με τα διαφορετικά ζητήματα.
Ποτέ δεν ήμουν οπαδός μιας ΕΕ των πολλαπλών ταχυτήτων. Ίσως επειδή είμαι Βούλγαρος και η χώρα μου βρισκόταν πάντα σε αργή τροχιά.
 

Ποια εγχειρήματα βλέπετε εσείς;
Η άμυνα είναι ένα από τα πιο σημαντικά. Δεν πιστεύω ότι όλα τα κράτη της ΕΕ έχουν τους ίδιους πόρους και την ίδια προθυμία να επανεξοπλιστούν. Το ζήτημα δεν είναι μόνον το να ξοδεύουν περισσότερα χρήματα για την άμυνα. Σχεδόν εξίσου σημαντικό είναι το πώς και σε τι θα δαπανώνται. Ο επανεξοπλισμός της Ευρώπης πρέπει να συντονίζεται στενά. Πρέπει να επενδύσουμε από κοινού σε μεγάλα στρατιωτικά έργα. Αυτό το εγχείρημα είναι σημαντικά πιο εύκολο όταν συμμετέχουν λιγότερα κράτη.

 

Ποια κράτη της ΕΕ βλέπετε ως κατάλληλα γι αυτό το εγχείρημα;
Υπάρχουν αρκετές χώρες που έχουν δύο κοινά χαρακτηριστικά: Τον φόβο μιας ρωσικής επίθεσης και την απαραίτητη οικονομική ισχύ. Σκέφτομαι κυρίως τις χώρες της Σκανδιναβίας, την Πολωνία, τις χώρες της Βαλτικής, φυσικά την Γερμανία, ίσως και την Ολλανδία. Αυτές οι χώρες είναι ικανές να οικοδομήσουν από κοινού ένα αποτελεσματικό αποτρεπτικό στρατιωτικό μέσο απέναντι στην Ρωσία. Για την περίπτωση της Γαλλίας,  πρέπει να περιμένουμε και να δούμε πώς θα εξελιχθούν οι Προεδρικές εκλογές της του 2027. Ενώ οι νότιες χώρες όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία, δεν αισθάνονται καθόλου την πίεση.
 

Μπορεί η ΕΕ με τέτοιους ευέλικτους και επιλεκτικούς εσωτερικούς «υπο-συνασπισμούς» χωρών-μελών, να συντομεύσει τον χρόνο που χρειάζεται για να γίνει πιο ανεξάρτητη στρατιωτικά από τις ΗΠΑ;
Ναι. Σε μια μεγάλη κρίση, μπορεί συχνά να αποτύχεις εάν δοκιμάσεις να την χειριστείς αποκλειστικά και μόνον με όσα μέσα έχουν λειτουργήσει καλά στο παρελθόν. Στην περίπτωση της ΕΕ, ένα τέτοιο μέσο είναι η ομοφωνία. Όμως η ομοφωνία δεν είναι κατάλληλη απάντηση στην τωρινή μεγάλη κρίση. Ωστόσο, αν τέσσερις, πέντε ή έξι χώρες προχωρήσουν από κοινού σε κάποια συγκεκριμενα έργα, αυτό δημιουργεί την απαραίτητη έλξη και πίεση να ακολουθήσουν ίσως το παράδειγμά τους και άλλες χώρες.
 

Βλέπετε άλλους πιθανούς τομείς Κοινοτικής πολιτικής κατάλληλους για τέτοια προσέγγιση;
Μπορώ επίσης να φανταστώ τέτοιες επιλεκτικές συμμαχίες στα θέματα της ανταγωνιστικότητας, στην Ένωση Κεφαλαιαγορών ή στην ενεργειακή και βιομηχανική πολιτική. Ο Mario Draghi έχει ήδη περιγράψει πολλά πράγματα στην Έκθεσή του του 2024, τα οποία είναι απαραίτητα από οικονομική σκοπιά. Εάν απαιτείται πάντα για τέτοιες αλλαγές ομοφωνία στις Βρυξέλλες, δεν θα σημειώσουμε καμία πρόοδο.

 

Με τέτοιους διαφορετικούς επιλεκτικούς εσωτερικούς «υπο-συνασπισμούς» χωρών-μελών, πώς θα διαμορφωνόταν το όλο ευρωπαϊκό πλέγμα στο τέλος;
Εν πρώτοις, το πλέγμα θα βασιζόταν σε όσα έχουμε ήδη επιτύχει: Ελευθερία κυκλοφορίας, ενιαία αγορά και τελωνειακή ένωση. Η Ευρώπη δεν χρειάζεται μόνον περισσότερα χρήματα για την άμυνα. Χρειάζεται επίσης μια ώθηση που θα της δώσει ενεργητικότητα και δυαναμισμό, χρειάζεται και νέες αφηγήσεις οι οποίες να παραπέμπουν σε πρόοδο. Για ένα νέο ξεκίνημα, δεν αρκεί απλώς να σταθούμε ενωμένοι απέναντι στη Ρωσία και τον Τραμπ.
 

'Όμως, μια τέτοια στρατηγική δεν θα οδηγούσε σε μια υπερβολικά κατακερματισμένη Ευρωπαική Ένωση;
Και ποια θα ήταν καλύτερη εναλλακτική λύση; Δεν βλέπω καμία. Θα υπάρξει ταυτόχρονα και μεγαλύτερη ολοκλήρωση, αλλά και περισσότερος κατακερματισμός. Πάρτε για παράδειγμα την Ουκρανία: Όταν αυτή η μεγάλη χώρα γίνει κάποια στιγμή μέλος της ΕΕ, πιστεύετε πραγματικά ότι μπορεί να ενσωματωθεί στην Ένωση στον ίδιο βαθμό με τον οποίο είναι τώρα ενσωματωμένη η μικρή Βουλγαρία; Είναι μια ψευδαίσθηση.
 

Ποιον ρόλο θα εξακολουθούν τότε να διαδραματίζουν οι Βρυξέλλες, εάν και όταν θα υπάρχουν τόσο πολλές διαφορετικές ταχύτητες και τόσο πολλά διαφορετικά εγχειρήματα;
Σύμφωνα με την δική μου σκοπιά, οι Βρυξέλλες πρέπει να γίνουν ένα είδος κεντρικού κόμβου για όλα αυτά τα εγχειρήματα. Να αλλάξουμε την διαδικασία της λήψης αποφάσεων, να γίνουμε πολύ πιο ευέλικτοι και επίσης πολύ ταχύτεροι, χωρίς όμως να καταστρέψουμε τον πυρήνα συνοχής της Ένωσης. Επειδή όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ γνωρίζουν ότι χωρίς την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι πολύ αδύναμα για να σταθούν μόνα τους στον κόσμο που έρχεται στο άμεσο μέλλον. Ακόμη και η επί Όρμπαν Ουγγαρία το αναγνώριζε! Καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν είναι αρκετά μεγάλη για να είναι από μόνη της ασφαλής και ικανή να αντέξει στον ανταγωνισμό. Αυτή είναι η οδυνηρή πραγματικότητα, για την οποία πρέπει να προετοιμαστεί η Ευρώπη.

Ο πολιτικός επιστήμονας Ιβάν Κράστεφ (1965) είναι πρόεδρος του Centre for Liberal Strategies στη Σόφια και μόνιμος συνεργάτης του Institute for Human Sciences στη Βιέννη. Ιδρυτικό μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής του Κέντρου για την Ευρωπαϊκή Πολιτική Ανάλυση (CEPA), του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Ιδρύματος (ECF) και αλλων φορέων. Μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Transit - Europäische Revue.
Από το 2004-2006 ο Ιβάν Κράστεφ υπήρξε ο εκτελεστικός διευθυντής της Διεθνούς Επιτροπής για τα Βαλκάνια υπό την προεδρία του πρώην πρωθυπουργού της Ιταλίας Τζουλιάνο Αμάτο. Ήταν ο editor-in-chief της βουλγαρικής έκδοσης του Εξωτερικής Πολιτικής και ήταν μέλος του Συμβουλίου του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών του Λονδίνου (2005-2011). 

Συνεργασίες σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα στην Οξφόρδη (St. Antony’s College), ΗΠΑ, Βουδαπέστη, Βερολίνο, Ελβετία. Μέλος του International Crisis Group, συμμετέχει στην επιτροπή συμβούλων της Ευρωπαικής Τράπεζας Επενδύσεων. Δημοσιεύει στους Financial Times.

Βιβλία: Is it Tomorrow, Yet? How the Pandemic Changes Europe (Allen Lane/Penguin, 2020, ελληνικά Ήρθε το αύριο ή ακόμα; - Πώς η πανδημία αλλάζει την Ευρώπη), The Light that Failed: A Reckoning (Allen Lane/Penguin, 2019), με τον Stephen Holmes, After Europe (UPenn Press, 2017, ελληνικά Μετά την Ευρώπη), Democracy Disrupted: The Politics of Global Protest (UPenn Press, 2014), In Mistrust We Trust: Can Democracy Survive When We Don't Trust Our Leaders? (TED Books, 2013).
 
Εκτενές βιογραφικό και επιλεγμένες δημοσιεύσεις

Ο Marcus Gatzke από το 2010 δημοσιογράφος στην εφημερίδα Die Zeit προηγουμένως στο περιοδικό Stern και στην διαδικτυακή Netzeitung. Σπούδασε οικονομικά στα Πανεπιστήμια του Μύνστερ και του Νότιγχαμ. Θέματα: Ευρωπαϊκή Ένωση, παγκοσμιοποίηση, εισόδημα και κατανομή πλούτου

 

Ο Uwe Jean Heuser, από το 2001 αρχισυντάκτης οικονομικών θεμάτων της Zeit σπούδασε Οικονομικά στα Πανεπιστήμια της Βόννης, του Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνια και της Κολωνίας, με μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση (MPA) από το Χάρβαρντ. Εργάστηκε ως αναλυτής στην McKinsey, αρχικά ως δημοσιογράφος Frankfurter Allgemeine Zeitung. 

Κάλυψε δημοσιογραφικά την «ψηφιακή επανάσταση» των '90s, δημιούργησε την ομάδα δημοσιογράφων «Reform Workshop». Βραβειο δημοσιογραφίας Dietrich-Oppenheim-Medienpreis, παρακολουθεί το Παγκόσμιο Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός εδώ και 15 χρόνια. Βιβλία The fragmented society (1995) για τη ζωή στην ψηφιακή εποχή, Humanomics (2008). Διδασκαλία στα Πανεπιστήμια Ν. Υόρκης, Σεντ Γκάλεν (Ελβετία), Leuphana στο Λύνεμπουργκ, βόρεια Γερμανία.