Δύο άρθρα του Ούλριχ Φίχτνερ
© Ullrich Fichtner: Globale Energiewende Dagegen ist auch Donald Trump machtlos, Der Spiegel, 29.4.2026, αρχειοθετημένο και εδώ
Πώς θα σας φαινόταν, αν αντί για καταστροφή του κόσμου, αυτό που διαφαίνεται σήμερα στον ορίζοντα είναι μια χρυσή εποχή της ψηφιοποίησης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας Ευτυχώς, μερικά λαμπρά μυαλά προβλέπουν ακριβώς αυτό.
 |
| © Photo: Cesar Badilla Miranda via Global Wind Energy Council (GWEC) |
Αυτό δεν είναι άσχημο για μια τεχνολογία την οποία ο σημερινός Πρόεδρος των ΗΠΑ θεωρεί ως τη μεγαλύτερη «φάρσα» όλων των εποχών, κατασκεύασμα τσαρλατάνων, θύματα του οποίου πέφτουν μόνον οι πιο ανόητοι και χωρίς δύναμη αντίστασης, όπως εκείνος λέει. Λοιπόν, παρ' όλα αυτά, περίπου 900 εκατομμύρια νοικοκυριά στον σημερινό κόσμο προμηθεύονται την ηλεκτρική τους ενέργεια από την δύναμη του ανέμου. Κατά πάσα πιθανότητα, το «σπίτι» στο Mar-a-Lago δεν είναι ένα από αυτά.
 |
| Υπεράκτιο αιολικό πάρκο στην επαρχία Jiangsu της Κίνας: Τέλος στις επαναλαμβανόμενες ενεργειακές κρίσεις - © Photo: VCG / Getty Images via Der Spiegel |
Αυτό θα ήταν το τέλος για το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τον άνθρακα.
Ο πυλώνας της αιολικής ενέργειας δεν στηρίζει ακόμη ούτε καν το 10 % της συνολικής παγκόσμιας παραγωγής ενέργειας, όμως αναπτύσσεται ραγδαία, με την Κίνα να πρωτοπορεί μακράν. Στην βιντεοδιάσκεψη για την παρουσίαση της φετεινής Wind Energy Report, ο συντάκτης της Ben Backwell επισήμανε πόσο παράλογο είναι, όλος ο κόσμος να υποχρεώνεται να αντιμετωπίζει και να διαχειρίζεται συνεχώς, ξανά και ξανά κάθε λίγα χρόνια, ίδιες και απαράλλαχτες ενεργειακές κρίσεις (ορυκτών καυσίμων). «Κρίση λόγω πολέμου κατά του Ιράν το 2026, κρίση λόγω εισβολής στην Ουκρανία το 2022», είπε ο Backwell· «όλα τα σημάδια των καιρών, εδώ και χρόνια, δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση».
Προς την κατεύθυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Προς τα πού αλλού; Ακολουθούν μια τροχιά που αγγίζει τα όρια του θαύματος, ειδικά από τότε που έχει γίνει σαφές ότι η χρήση τους οδηγεί όχι μόνον στην καθαρή ενέργεια με βιωσιμότητα, αλλά και στη διεθνή ασφάλεια.
Μελλοντικά, όταν η ηλεκτρική ενέργεια και η θερμότητα θα δημιουργούνται αποκεντρωμένα, οι αποκλεισμοί θαλάσσιων Στενών ή η χειραγώγηση των ποσοστώσεων παραγωγής θα χάσουν όλη την τρομακτική επίδραση τους. Και αυτό, επιτέλους, τώρα γίνεται κατανοητό. Και αυτό θα ήταν ούτως ή άλλως το τέλος για το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τον άνθρακα ως καύσιμα.
Ο πυλώνας της αιολικής ενέργειας δεν στηρίζει ακόμη ούτε καν το 10 % της συνολικής παγκόσμιας παραγωγής ενέργειας, όμως αναπτύσσεται ραγδαία, με την Κίνα να πρωτοπορεί μακράν. Στην βιντεοδιάσκεψη για την παρουσίαση της φετεινής Wind Energy Report, ο συντάκτης της Ben Backwell επισήμανε πόσο παράλογο είναι, όλος ο κόσμος να υποχρεώνεται να αντιμετωπίζει και να διαχειρίζεται συνεχώς, ξανά και ξανά κάθε λίγα χρόνια, ίδιες και απαράλλαχτες ενεργειακές κρίσεις (ορυκτών καυσίμων). «Κρίση λόγω πολέμου κατά του Ιράν το 2026, κρίση λόγω εισβολής στην Ουκρανία το 2022», είπε ο Backwell· «όλα τα σημάδια των καιρών, εδώ και χρόνια, δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση».
Προς την κατεύθυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Προς τα πού αλλού; Ακολουθούν μια τροχιά που αγγίζει τα όρια του θαύματος, ειδικά από τότε που έχει γίνει σαφές ότι η χρήση τους οδηγεί όχι μόνον στην καθαρή ενέργεια με βιωσιμότητα, αλλά και στη διεθνή ασφάλεια.
Μελλοντικά, όταν η ηλεκτρική ενέργεια και η θερμότητα θα δημιουργούνται αποκεντρωμένα, οι αποκλεισμοί θαλάσσιων Στενών ή η χειραγώγηση των ποσοστώσεων παραγωγής θα χάσουν όλη την τρομακτική επίδραση τους. Και αυτό, επιτέλους, τώρα γίνεται κατανοητό. Και αυτό θα ήταν ούτως ή άλλως το τέλος για το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τον άνθρακα ως καύσιμα.
 |
| Νέες αιολικές εγκαταστάσεις σε GW, πηγή GWEC, Global Wind Report 2026 |
«Ο κόσμος είναι αποτέλεσμα των πράξεων των ανθρώπων, όχι των προθέσεων και σχεδιασμών τους».
Ακούγονται τώρα πολλά παράπονα ότι η ενεργειακή μετάβαση τορπιλίζεται και καθυστερείται από κατεστημένα συμφέροντα. Ασφαλώς, τούτη η διαπίστωση δεν πέφτει καθόλου έξω. Όμως βάζω τον εαυτό μου να πάρει μια βαθιά ανάσα, να ηρεμήσει και να αντικρύσει τα πράγματα στην μακροπρόθεσμη προοπτική. Ορισμένες από τις αποφάσεις μιας Γερμανίδας Υπουργού Οικονομίας ή ρυθμίσεις και προσαρμογές σε ευρωπαϊκό επίπεδο μοιάζουν με απλές φωτογραφίες στιγμιαίων επεισοδίων της βραχυπρόθεσμης πολιτικής, χωρίς μεγάλο βεληνεκές και σπουδαιότητα, εάν τις δούμε μέσα στο μεγάλο σχήμα των συμβαινόντων.
Στο μεγάλο σχήμα των συμβαινόντων, μια επανάσταση σαρώνει ολόκληρο το σύστημα και δεν μπορεί πια κανείς να την σταματήσει. Ισχύει πάντα η διορατικότητα του Σκωτσέζου στοχαστή του Διαφωτισμού Άνταμ Φέργκιουσον (Adam Ferguson), ο οποίος γεννήθηκε στις αρχές του 18ου Αιώνα: «Αυτό που συμβαίνει στον κόσμο είναι αποτέλεσμα των πράξεων των ανθρώπων, όχι των προθέσεων και σχεδιασμών τους».
Με άλλα λόγια: Αν κάποιοι άνθρωποι κάνουν τώρα σχεδιασμούς και προτάσεις ενάντια στην αιολική ενέργεια ή ενάντια σε άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για να κρατήσουν ζωντανό το ζόμπι των ορυκτών καυσίμων, θα αποτύχουν. Όσον αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δεν υπάρχουν πια πολλά που μπορούν να γίνουν ενάντια στη δύναμη της συλλογικής δράσης των ανθρώπων. Όπως λέμε στην πατρίδα μου την Φραγκονία [της Βαυαρίας], «der Käse ist gegessen» [κατά λέξη μετάφραση «το τυρί φαγώθηκε»]· φράση πoυ σημαίνει «ο κύβος ερρίφθη», «δεν υπάρχει πια επιστροφή».
Τα Πέντε Κύματα των Βιομηχανικών Επαναστάσεων
Για να τονίσουν αυτό το σημείο, οι συγγραφείς της Έκθεσης για τον Αιολική Ενέργεια δανείζονται μερικές θέσεις από την οικονομολόγο Carlota Pérez, η οποία διαιρεί την παγκόσμια ιστορία από το 1770 σε περιόδους ανάλογες με πέντε τεχνολογικές επαναστάσεις. Πρόκειται για θεωρία πολύ κομψή.
Η Pérez ορίζει την «τεχνολογική επανάσταση» ως ένα «σύμπλεγμα νέων τεχνολογιών, προϊόντων και παραγωγικών κλάδων, το οποίο ανατρέπει ολόκληρη τη δομή της οικονομίας και καθιστά δυνατή μια μακροχρόνια οικονομική άνοδο». Αυτή η διαδικασία έχει εκτυλιχθεί από τον 18ο Αιώνα σε πέντε κύματα, τα οποία κορυφώνονται κάθε 50 ή 60 χρόνια.
Μετά τα αγγλικά μηχανήματα κλωστοϋφαντουργίας και τα πρώτα εργοστάσια, ο 19ος Αιώνας είδε την άνοδο των ατμομηχανών, των σιδηροδρόμων και την εποχή του χάλυβα, και ακολούθησε η εποχή του ηλεκτρισμού, των χημικών και της βαριάς βιομηχανίας.
Στις αρχές του 20ού Αιώνα, η δύναμη του πετρελαίου έγινε σημαντικός παράγοντας. το αυτοκίνητο, το αεροπλάνο και η εργοστασιακή παραγωγή σε γραμμή συναρμολόγησης άλλαξαν τον κόσμο. Στην δεκαετία του 1970 συνέβη η άνοδος της πληροφορικής τεχνολογίας και των τηλεπικοινωνιών με του μικροεπεξεργαστές, τα δίκτυα, τους προσωπικούς υπολογιστές, την ψηφιοποίηση και την μετατροπή των πάντων σε ψηφιακά δεδομένα (datafication).
Τα καλύτερα της ψηφιοποίησης
Σύμφωνα με την Pérez αυτή η φάση συνεχίζεται. Δεν θεωρεί την μέχρι τώρα τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης ως αρχή ενός νέου κύματος και μιας νέας εποχής. Αν καταλαβαίνω σωστά την λογική της, η τεχνητή νοημοσύνη είναι, κατά μία έννοια, το κορυφαίο επίτευγμα της φάσης της πληροφορικής. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει και κάτι άλλο: Τα καλύτερα της ψηφιοποίησης για όλους εμάς δεν έχουν έρθει ακόμη. Ωραία σκέψη.
Διότι η Pérez ισχυρίζεται και κάτι άλλο: Προς το τέλος κάθε μεγάλου κύματος ξεδιπλώνεται μια «χρυσή εποχή», στην οποία οι νέοι τομείς φθάνουν στην ωριμότητα τους και εδραιώνονται, φέρνοντας έτσι μια προσωρινή γενική ευημερία και σταθερότητα. Και σίγουρα ελπίζω να μην κάνει λάθος. Δεν θα είχα καμιά αντίρρηση να έρχεται τώρα μια «χρυσή εποχή».
Έτισ ή αλλιώς, οι ειδικοί της αιολικής ενέργειας που συνέταξαν την Έκθεση 2026, επαναδιατύπωσαν κάπως εκ των ενόντων την θεωρία της Carlota Pérez σε μια παραλλαγή για τους δικούς τους σκοπούς ή τουλάχιστον την συνέχισαν με τον δικό τους τρόπο. Στην έκθεση τους περιλαμβάνεται ένα γραφικό στο οποίο αναφέρεται ρητά το έργο της Pérez, αλλά στη συνέχεια αναγγέλλεται χωρίς περιστροφές η εμφάνιση ενός νέου έκτου κύματος: Η επανάσταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Έχω αμφιβολίες εάν αυτό συζητήθηκε και συμφωνήθηκε με την οικονομολόγο. Όμως η διατύπωση νέων σκέψεων είναι ελεύθερη. Και η εποχή μας έχει γίνει τόσο ευμετάβλητη, ώστε είναι πολύ εύκολο να σαστίσει κανείς με όλες αυτές τις τεχνολογικές επαναστάσεις.
Ακούγονται τώρα πολλά παράπονα ότι η ενεργειακή μετάβαση τορπιλίζεται και καθυστερείται από κατεστημένα συμφέροντα. Ασφαλώς, τούτη η διαπίστωση δεν πέφτει καθόλου έξω. Όμως βάζω τον εαυτό μου να πάρει μια βαθιά ανάσα, να ηρεμήσει και να αντικρύσει τα πράγματα στην μακροπρόθεσμη προοπτική. Ορισμένες από τις αποφάσεις μιας Γερμανίδας Υπουργού Οικονομίας ή ρυθμίσεις και προσαρμογές σε ευρωπαϊκό επίπεδο μοιάζουν με απλές φωτογραφίες στιγμιαίων επεισοδίων της βραχυπρόθεσμης πολιτικής, χωρίς μεγάλο βεληνεκές και σπουδαιότητα, εάν τις δούμε μέσα στο μεγάλο σχήμα των συμβαινόντων.
Στο μεγάλο σχήμα των συμβαινόντων, μια επανάσταση σαρώνει ολόκληρο το σύστημα και δεν μπορεί πια κανείς να την σταματήσει. Ισχύει πάντα η διορατικότητα του Σκωτσέζου στοχαστή του Διαφωτισμού Άνταμ Φέργκιουσον (Adam Ferguson), ο οποίος γεννήθηκε στις αρχές του 18ου Αιώνα: «Αυτό που συμβαίνει στον κόσμο είναι αποτέλεσμα των πράξεων των ανθρώπων, όχι των προθέσεων και σχεδιασμών τους».
Με άλλα λόγια: Αν κάποιοι άνθρωποι κάνουν τώρα σχεδιασμούς και προτάσεις ενάντια στην αιολική ενέργεια ή ενάντια σε άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για να κρατήσουν ζωντανό το ζόμπι των ορυκτών καυσίμων, θα αποτύχουν. Όσον αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δεν υπάρχουν πια πολλά που μπορούν να γίνουν ενάντια στη δύναμη της συλλογικής δράσης των ανθρώπων. Όπως λέμε στην πατρίδα μου την Φραγκονία [της Βαυαρίας], «der Käse ist gegessen» [κατά λέξη μετάφραση «το τυρί φαγώθηκε»]· φράση πoυ σημαίνει «ο κύβος ερρίφθη», «δεν υπάρχει πια επιστροφή».
 |
Global Wind Energy Council (GWEC): Global Wind Report 2026 - Γραφική απεικόνιση των τεχνολογικών αλμάτων. Πηγές: Carlota Pérez (Technological revolutions and techno-economic paradigms, τα πρώτα 5 άλματα), RMI - Rocky Mountains Institute (η εποχή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας). Το GWEC αναγνωρίζει ότι οι εξελίξεις και οι καινοτομίες που οδήγησαν στην εποχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχουν προωθηθεί από πολλές διαφορετικές χώρες τις τελευταίες δεκαετίες |
Για να τονίσουν αυτό το σημείο, οι συγγραφείς της Έκθεσης για τον Αιολική Ενέργεια δανείζονται μερικές θέσεις από την οικονομολόγο Carlota Pérez, η οποία διαιρεί την παγκόσμια ιστορία από το 1770 σε περιόδους ανάλογες με πέντε τεχνολογικές επαναστάσεις. Πρόκειται για θεωρία πολύ κομψή.
Η Pérez ορίζει την «τεχνολογική επανάσταση» ως ένα «σύμπλεγμα νέων τεχνολογιών, προϊόντων και παραγωγικών κλάδων, το οποίο ανατρέπει ολόκληρη τη δομή της οικονομίας και καθιστά δυνατή μια μακροχρόνια οικονομική άνοδο». Αυτή η διαδικασία έχει εκτυλιχθεί από τον 18ο Αιώνα σε πέντε κύματα, τα οποία κορυφώνονται κάθε 50 ή 60 χρόνια.
Μετά τα αγγλικά μηχανήματα κλωστοϋφαντουργίας και τα πρώτα εργοστάσια, ο 19ος Αιώνας είδε την άνοδο των ατμομηχανών, των σιδηροδρόμων και την εποχή του χάλυβα, και ακολούθησε η εποχή του ηλεκτρισμού, των χημικών και της βαριάς βιομηχανίας.
Στις αρχές του 20ού Αιώνα, η δύναμη του πετρελαίου έγινε σημαντικός παράγοντας. το αυτοκίνητο, το αεροπλάνο και η εργοστασιακή παραγωγή σε γραμμή συναρμολόγησης άλλαξαν τον κόσμο. Στην δεκαετία του 1970 συνέβη η άνοδος της πληροφορικής τεχνολογίας και των τηλεπικοινωνιών με του μικροεπεξεργαστές, τα δίκτυα, τους προσωπικούς υπολογιστές, την ψηφιοποίηση και την μετατροπή των πάντων σε ψηφιακά δεδομένα (datafication).
 |
| Νέες (2025) & συνολικές αιολικές εγκαταστάσεις σε GW ανά περιοχή, πηγή GWEC Global Wind Report 2026 |
Σύμφωνα με την Pérez αυτή η φάση συνεχίζεται. Δεν θεωρεί την μέχρι τώρα τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης ως αρχή ενός νέου κύματος και μιας νέας εποχής. Αν καταλαβαίνω σωστά την λογική της, η τεχνητή νοημοσύνη είναι, κατά μία έννοια, το κορυφαίο επίτευγμα της φάσης της πληροφορικής. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει και κάτι άλλο: Τα καλύτερα της ψηφιοποίησης για όλους εμάς δεν έχουν έρθει ακόμη. Ωραία σκέψη.
Διότι η Pérez ισχυρίζεται και κάτι άλλο: Προς το τέλος κάθε μεγάλου κύματος ξεδιπλώνεται μια «χρυσή εποχή», στην οποία οι νέοι τομείς φθάνουν στην ωριμότητα τους και εδραιώνονται, φέρνοντας έτσι μια προσωρινή γενική ευημερία και σταθερότητα. Και σίγουρα ελπίζω να μην κάνει λάθος. Δεν θα είχα καμιά αντίρρηση να έρχεται τώρα μια «χρυσή εποχή».
Έτισ ή αλλιώς, οι ειδικοί της αιολικής ενέργειας που συνέταξαν την Έκθεση 2026, επαναδιατύπωσαν κάπως εκ των ενόντων την θεωρία της Carlota Pérez σε μια παραλλαγή για τους δικούς τους σκοπούς ή τουλάχιστον την συνέχισαν με τον δικό τους τρόπο. Στην έκθεση τους περιλαμβάνεται ένα γραφικό στο οποίο αναφέρεται ρητά το έργο της Pérez, αλλά στη συνέχεια αναγγέλλεται χωρίς περιστροφές η εμφάνιση ενός νέου έκτου κύματος: Η επανάσταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Έχω αμφιβολίες εάν αυτό συζητήθηκε και συμφωνήθηκε με την οικονομολόγο. Όμως η διατύπωση νέων σκέψεων είναι ελεύθερη. Και η εποχή μας έχει γίνει τόσο ευμετάβλητη, ώστε είναι πολύ εύκολο να σαστίσει κανείς με όλες αυτές τις τεχνολογικές επαναστάσεις.
Ενεργειακή Μετάβαση, Give Peace a Chance
Η ιστορία του μέλλοντος να μη γράφεται πια με πετρέλαιο και αίμα
© Ullrich Fichtner: Friedenschance Energiewende - Die Geschichte der Zukunft wird nicht mehr mit Öl und Blut geschrieben, Der Spiegel, 4.3.2026, αρχειοθετημένο και εδώ
Γίνονται ακόμη πόλεμοι για το πετρέλαιο. Αυτό μπορεί σύντομα να πάρει τέλος. Την ενεργειακή μετάβαση είναι αδύνατο να την σταματήσουν, ούτε καν ο Ντόναλντ Τραμπ ή η Γερμανίδα Υπουργός Οικονομίας Katherina Reiche. Ανεμοδιώχτες επειδή λομπίστες ή πολιτικοί εκπρόσωποι λόμπυ ορυκτών καυσίμων, λένε μερικοί.. Αλλά για να έρθουμε πιο κοντά, στους δικούς μας τυχοδιώχτες, τι δουλειά έχει ο Νίκος Δένδιας και ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο 'Αμπου Ντάμπι των ΗΑΕ, του πιο ορκισμένου αραβικού στηρίγματος της κυβέρνησης Ντανιάχου; Ειδικά τώρα, Μάη του 2025, και είναι ο μοναδικός πρωθυπουργός χώρας-μέλους της ΕΕ που πάει εκεί.
Γ. Ρ.
 |
| Βερολίνο, Ανεμογεννήτριες. Συμβολή στην παγκόσμια ειρήνη; © Photo: Hannibal Hanschke/EPA via Der Spiegel |
Ο τωρινός Πρόεδρος των ΗΠΑ, ο οποίος ανέλαβε την εξουσία μόνο και μόνο για να σταματάει πολέμους, έχει ήδη ξεκινήσει έναν ακόμη. αυτή τη φορά για να απελευθερώσει τον ιρανικό λαό από τους τυράννους του.
Αυτό μου φαίνεται παράδοξα γνώριμο, επειδή ως δημοσιογράφος κάποτε εργάστηκα επί πολύ χρόνο στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, όπου, παρομοίως, επρόκειτο να απελευθερωθούν με πόλεμο, επίσης υπό αμερικανική ηγεσία, λαοί που υπέφεραν.
Άν και ένα σωρό χερσαία στρατεύματα χρησιμοποιήθηκαν στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, κανένα λογικό άτομο δεν μπορεί να ισχυριστεί τώρα ότι εκείνη η δουλειά πήγε καλά. Ιδίως άν λάβουμε υπόψη τι συμβαίνει στο σημερινό Αφγανιστάν. Όμως ο Ντόναλντ Τραμπ μάλλον δεν ασχολείται με τέτοιες λεπτομέρειες.
Τώρα ασχολείται με ζήλο με το πάτημα επικίνδυνων κουμπιών κάθε είδους και με απολύσεις συνεργατών· και στο τελευταίο βίντεο φαίνεται σαν να ξανάνιωσε. Προφανώς αισθάνεται πολύ ωραία ως αρχιστράτηγος και απελευθερωτής. Ας ελπίσουμε ότι δεν ανακάλυψε σ΄αυτή τη δουλειά την νέα αποστολή του. Και ότι θα χάσει συντριπτικά στις επερχόμενες εκλογές.
Στην πραγματικότητα όμως θέλω να μιλήσω για εντελώς διαφορετικά και πιο ελπιδοφόρα πράγματα, για σκέψεις που πέρασαν κι αυτές από το μυαλό μου όταν είδα τους χάρτες της Μέσης Ανατολής να φέγγουν πάλι στις οθόνες μας ξανά αυτό το Σαββατοκύριακο επαναλαμβανόμενοι χωρίς σταματημό. Οι σκέψεις μου αφορούν το γεγονός ότι η ιστορία ειδικά τούτης της περιοχής του κόσμου, γύρω από τον Περσικό Κόλπο, έχει γραφτεί με πετρέλαιο και με αίμα. Επί σχεδόν έναν αιώνα.
Και ότι αυτή η εποχή φτάνει στο τέλος της.
Ο καθοριστικός δείκτης: Η τιμή ενός βαρελιού αργού πετρελαίου
Το Ιράν, το Ιράκ, το Μπαχρέιν, η Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ ήταν σημαντικοί παράγοντες στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου τουλάχιστον από τις αρχές της δεκαετίας του 1950. Το μερίδιο της Μέσης Ανατολής στη συνολική παραγωγή αυξήθηκε σε 30 % περίπου στη δεκαετία του 1970 και παρέμεινε σ' αυτό περίπου το επίπεδο από τότε μέχρι σήμερα. Για να προστατεύσουν αυτόν τον θησαυρό ένα σωρό δικτατορίες κατέλαβαν την εξουσία και ανίερες συμμαχίες σφυρηλατήθηκαν για να κρατήσουν ακέραιο αυτόν τον ψεύτικο κόσμο των ορυκτών καυσίμων.
Ως αναγνώστης των ογκωδών τόμων του Ντάνιελ Γέργκιν (Daniel Yergin), ο οποίος γνωρίζει και περιγράφει λαμπρά την παγκόσμια ιστορία του πετρελαίου όσο κανένας άλλος, έχω μια ιδέα για το πόσο συνολικά και κρίσιμα έχει καθορίσει τις τύχες των ανθρώπων η πιο σημαντική από όλες τις ορυκτές πρώτες ύλες. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι μέχρι πρόσφατα, η οικονομία, η πολιτική, όλη η τέχνη του κυβερνάν και όλος ο κρατικός σχεδιασμός, δηλαδή ολόκληρος ο κόσμος, περιστρέφονταν και περιστρέφεται γύρω από το πετρέλαιο.
Η τιμή ανά βαρέλι, η τιμή της ποσότητας του περίφημου «βαρελιού» των 159 λίτρων που κυκλοφορεί στον κόσμο όλο, αυτός ήταν ο κρίσιμος δείκτης για όλες τις έντονα βιομηχανοποιημένες οικονομίες μας. Ο εμπειρικός κανόνας ήταν ότι μια αύξηση 10 δολαρίων στην τιμή του πετρελαίου θα μείωνε την οικονομική ανάπτυξη στις χώρες μας κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες. Όλα εξαρτιόνταν από το πετρέλαιο.
Η ιστορία του πετρελαίου έχει περάσει το ζενίθ της.
Σε όλη την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου αυτό οδήγησε σε μια ωμή πολιτική συμφερόντων και των δύο μπλοκ, της Ανατολής και της Δύσης. Οι πόλεμοι για τις πρώτες ύλες και οι πόλεμοι δι' αντιπροσώπων, οι πόλεμοι οι συνδεόμενοι με τις περιοχές εξόρυξης «μαύρου χρυσού», είναι αμέτρητοι. Σε πόσες χώρες με γεωλογικό ενδιαφέρον, οι εκλογές και οι αλλαγές κυβερνήσεων χειραγωγήθηκαν από υπηρεσίες πληροφοριών, δεν θα γίνει ποτέ γνωστό με βεβαιότητα. Το γεγονός ότι τα αμερικανικά στρατεύματα εισέβαλαν δύο φορές στο Ιράκ, μιλάει από μόνο του.
Όμως σ' αυτόν τον Παλιό Κόσμο φτάνει τώρα το φθινόπωρο. Ίσως είναι ακόμη τέλος καλοκαιριού. Ποιος ξέρει; Σε κάθε περίπτωση, η παγκόσμια ιστορία του πετρελαίου έχει περάσει από το ζενίθ της. Το Στενό του Ορμούζ, το οποίο τόσο συχνά το ακούμε να αναφέρεται και τόσο συχνά εμφανίζεται μπροστά μας ξανά και ξανά, εκεί όπου τα δεξαμενόπλοια κάνουν ουρές σαν ιστιοφόρα σε αγώνα Ρεγκάτα το καλοκαίρι, μέχρι το τέλος τούτου του αιώνα θα είναι απλά και μόνον ένα ακόμη θαλάσσιο στενό όπως πολλά άλλα, με ελάχιστη κυκλοφορία πλοίων.
Αυτό μου φαίνεται παράδοξα γνώριμο, επειδή ως δημοσιογράφος κάποτε εργάστηκα επί πολύ χρόνο στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, όπου, παρομοίως, επρόκειτο να απελευθερωθούν με πόλεμο, επίσης υπό αμερικανική ηγεσία, λαοί που υπέφεραν.
Άν και ένα σωρό χερσαία στρατεύματα χρησιμοποιήθηκαν στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, κανένα λογικό άτομο δεν μπορεί να ισχυριστεί τώρα ότι εκείνη η δουλειά πήγε καλά. Ιδίως άν λάβουμε υπόψη τι συμβαίνει στο σημερινό Αφγανιστάν. Όμως ο Ντόναλντ Τραμπ μάλλον δεν ασχολείται με τέτοιες λεπτομέρειες.
Τώρα ασχολείται με ζήλο με το πάτημα επικίνδυνων κουμπιών κάθε είδους και με απολύσεις συνεργατών· και στο τελευταίο βίντεο φαίνεται σαν να ξανάνιωσε. Προφανώς αισθάνεται πολύ ωραία ως αρχιστράτηγος και απελευθερωτής. Ας ελπίσουμε ότι δεν ανακάλυψε σ΄αυτή τη δουλειά την νέα αποστολή του. Και ότι θα χάσει συντριπτικά στις επερχόμενες εκλογές.
Στην πραγματικότητα όμως θέλω να μιλήσω για εντελώς διαφορετικά και πιο ελπιδοφόρα πράγματα, για σκέψεις που πέρασαν κι αυτές από το μυαλό μου όταν είδα τους χάρτες της Μέσης Ανατολής να φέγγουν πάλι στις οθόνες μας ξανά αυτό το Σαββατοκύριακο επαναλαμβανόμενοι χωρίς σταματημό. Οι σκέψεις μου αφορούν το γεγονός ότι η ιστορία ειδικά τούτης της περιοχής του κόσμου, γύρω από τον Περσικό Κόλπο, έχει γραφτεί με πετρέλαιο και με αίμα. Επί σχεδόν έναν αιώνα.
Και ότι αυτή η εποχή φτάνει στο τέλος της.
 |
| Ιστορική εξέλιξη των νέων αιολικών εγκαταστάσεων σε GW, πηγή GWEC Global Wind Report 2026 |
Το Ιράν, το Ιράκ, το Μπαχρέιν, η Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ ήταν σημαντικοί παράγοντες στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου τουλάχιστον από τις αρχές της δεκαετίας του 1950. Το μερίδιο της Μέσης Ανατολής στη συνολική παραγωγή αυξήθηκε σε 30 % περίπου στη δεκαετία του 1970 και παρέμεινε σ' αυτό περίπου το επίπεδο από τότε μέχρι σήμερα. Για να προστατεύσουν αυτόν τον θησαυρό ένα σωρό δικτατορίες κατέλαβαν την εξουσία και ανίερες συμμαχίες σφυρηλατήθηκαν για να κρατήσουν ακέραιο αυτόν τον ψεύτικο κόσμο των ορυκτών καυσίμων.
Ως αναγνώστης των ογκωδών τόμων του Ντάνιελ Γέργκιν (Daniel Yergin), ο οποίος γνωρίζει και περιγράφει λαμπρά την παγκόσμια ιστορία του πετρελαίου όσο κανένας άλλος, έχω μια ιδέα για το πόσο συνολικά και κρίσιμα έχει καθορίσει τις τύχες των ανθρώπων η πιο σημαντική από όλες τις ορυκτές πρώτες ύλες. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι μέχρι πρόσφατα, η οικονομία, η πολιτική, όλη η τέχνη του κυβερνάν και όλος ο κρατικός σχεδιασμός, δηλαδή ολόκληρος ο κόσμος, περιστρέφονταν και περιστρέφεται γύρω από το πετρέλαιο.
Η τιμή ανά βαρέλι, η τιμή της ποσότητας του περίφημου «βαρελιού» των 159 λίτρων που κυκλοφορεί στον κόσμο όλο, αυτός ήταν ο κρίσιμος δείκτης για όλες τις έντονα βιομηχανοποιημένες οικονομίες μας. Ο εμπειρικός κανόνας ήταν ότι μια αύξηση 10 δολαρίων στην τιμή του πετρελαίου θα μείωνε την οικονομική ανάπτυξη στις χώρες μας κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες. Όλα εξαρτιόνταν από το πετρέλαιο.
 |
| Ιστορική εξέλιξη ολικών αιολικών εγκαταστάσεων onshore/offshore σε GW, πηγή GWEC Global Wind Report 2026 |
Σε όλη την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου αυτό οδήγησε σε μια ωμή πολιτική συμφερόντων και των δύο μπλοκ, της Ανατολής και της Δύσης. Οι πόλεμοι για τις πρώτες ύλες και οι πόλεμοι δι' αντιπροσώπων, οι πόλεμοι οι συνδεόμενοι με τις περιοχές εξόρυξης «μαύρου χρυσού», είναι αμέτρητοι. Σε πόσες χώρες με γεωλογικό ενδιαφέρον, οι εκλογές και οι αλλαγές κυβερνήσεων χειραγωγήθηκαν από υπηρεσίες πληροφοριών, δεν θα γίνει ποτέ γνωστό με βεβαιότητα. Το γεγονός ότι τα αμερικανικά στρατεύματα εισέβαλαν δύο φορές στο Ιράκ, μιλάει από μόνο του.
Όμως σ' αυτόν τον Παλιό Κόσμο φτάνει τώρα το φθινόπωρο. Ίσως είναι ακόμη τέλος καλοκαιριού. Ποιος ξέρει; Σε κάθε περίπτωση, η παγκόσμια ιστορία του πετρελαίου έχει περάσει από το ζενίθ της. Το Στενό του Ορμούζ, το οποίο τόσο συχνά το ακούμε να αναφέρεται και τόσο συχνά εμφανίζεται μπροστά μας ξανά και ξανά, εκεί όπου τα δεξαμενόπλοια κάνουν ουρές σαν ιστιοφόρα σε αγώνα Ρεγκάτα το καλοκαίρι, μέχρι το τέλος τούτου του αιώνα θα είναι απλά και μόνον ένα ακόμη θαλάσσιο στενό όπως πολλά άλλα, με ελάχιστη κυκλοφορία πλοίων.
Από τώρα και στο εξής, ο κόσμος περιστρέφεται γύρω από τον ήλιο.
Γιατί; Επειδή η οικονομία, η πολιτική, όλη η τέχνη του κυβερνάν και όλος ο κρατικός σχεδιασμός, δηλαδή ολόκληρος ο κόσμος, όλο και πιο δυνατά, όλο και πιο γρήγορα περιστρέφεται πια γύρω από τον ήλιο· όπως είναι το ταιριαστό και πρέπον για την δική μας περιοχή του σύμπαντος. Επιτέλους, όχι πια γύρω από αυτό το καταραμένο πετρέλαιο.
Χάρις στις πολιτικές για το κλίμα, το ενεργειακό μείγμα στις οικονομίες των κρατών του κόσμου, ήδη σήμερα έχει εντελώς διαφορετική όψη από ό,τι πριν από 20 χρόνια. Στα διαγράμματα που δείχνουν πώς μοιράζεται η συνολική πίτα της ενέργειας ανά ενεργειακή πηγή, το κομμάτι του πετρελαίου γίνεται όλο και μικρότερο. Μέχρι το τέλος του αιώνα, κατά πάσα πιθανότητα θα είναι αμελητέο.
Το ξέρουμε όλοι: Τα φωτοβολταϊκά ήρθαν για να μείνουν και να αυξάνονται. Αυτό, ούτε καν η Γερμανίδα Ομοσπονδιακή Υπουργός Οικονομίας Katharina Reiche δεν μπορεί να το αλλάξει. Μπορούμε επίσης να αντλήσουμε απίστευτα μεγάλες ποσότητες ενέργειας από την δύναμη του ανέμου με τις ανεμογεννήτριες, αλλά και από το νερό με τα υδοηλεκτρικά. Τεχνολογικά επιτεύγματα ίσως μας φέρουν μορφές ενέργειας τις οποίες κανείς δεν μπορεί ούτε καν να ονειρευτεί σήμερα. Και ίσως η πυρηνική σύντηξη φέρει τα πάνω κάτω.
Η ενεργειακή μετάβαση προάγει την παγκόσμια ειρήνη.
Ναι, εξακολουθούμε να καίμε πάρα πολύ πετρέλαιο. Και σήμερα. Όμως πολλά και τεκμηριωμένα επιχειρήματα συνηγορούν υπέρ της εκτίμησης ότι αυτό δεν θα μείνει έτσι. Ίσως δεν ακούσαμε ποτέ πιο καλά νέα.
Μπορεί να ακούγεται παράδοξο, τρελό, άν ισχυριστούμε ότι το έργο της ενεργειακής μετάβασης είναι η πιο σημαντική συμβολή στην παγκόσμια ειρήνη. Όμως, άν ρίξουμε μια δεύτερη ματιά, είναι προφανές. Όσο λιγότερο εξαρτώνται οι ζωές και οι οικονομίες μας από την εξόρυξη μιας πρώτης ύλης πολύ άνισα κατανεμημένης στον πλανήτη, όσο πιο αποκεντρωμένος, κατανεμημένος σε εγκαταστάσεις μικρής κλίμακας και ανεξάρτητος από την γεωγραφική θέση γίνεται ο ενεργειακός εφοδιασμός, τόσο λιγότερο συγκρουσιακές θα είναι οι συνθήκες και οι διακρατικές σχέσεις.
Οι πόλεμοι για το πετρέλαιο θα φαίνονται τότε σαν ανάμνηση από το πολύ μακρινό παρελθόν. Όλος αυτός ο παραλογισμός περί την εξόρυξη, την διανομή και την τιμολόγηση των ορυκτών καυσίμων θα φτάσει στο τέλος του. Ίσως ένας ίδιος παραλογισμός θα μαίνεται τότε γύρω από τις σπάνιες γαίες. Αυτό θα είναι το επόμενο ανοιχτό ζήτημα. Όμως η άμεση προτεραιότητα, εδώ και τώρα, είναι να τελειώσει η τοξική εποχή του πετρελαίου το συντομότερο δυνατόν.
Ο Ullrich Fichtner (1965) από το 2001 ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο ως ρεπόρτερ για τον Spiegel
με σπουδαία ρεπορτάζ από ζώνες κρίσης. Ανάμεσα στις έδρες της
δραστηριότητας του περιλαμβάνονται το Βερολίνο, το Αμβούργο, η Νέα Υόρκη
και το Παρίσι. Σπούδασε πολιτική επιστήμη, ιστορία και γερμανική
φιλολογία στα Πανεπιστήμια της Βρέμης και του Βερολίνου. Παράλληλα με
τις σπουδές του εργαζόταν για τις εφημερίδες Weser-Kurier και Frankfurter Rundschau καθώς και για το πρακτορείο ειδήσεων Associated Press. Στο
γραφείο του Associated Press στο Βερολίνο βρέθηκε την εποχή της
επανένωσης της Γερμανίας. Το 1994 έγινε συντάκτης ειδήσεων στην Frankfurter Rundschau και μετά ανταποκριτής της στο Βερολίνο. Από το 2000 έως 2001 έγραφε στην Zeit, από το 2001 ,στον Spiegel.
Γιατί; Επειδή η οικονομία, η πολιτική, όλη η τέχνη του κυβερνάν και όλος ο κρατικός σχεδιασμός, δηλαδή ολόκληρος ο κόσμος, όλο και πιο δυνατά, όλο και πιο γρήγορα περιστρέφεται πια γύρω από τον ήλιο· όπως είναι το ταιριαστό και πρέπον για την δική μας περιοχή του σύμπαντος. Επιτέλους, όχι πια γύρω από αυτό το καταραμένο πετρέλαιο.
Χάρις στις πολιτικές για το κλίμα, το ενεργειακό μείγμα στις οικονομίες των κρατών του κόσμου, ήδη σήμερα έχει εντελώς διαφορετική όψη από ό,τι πριν από 20 χρόνια. Στα διαγράμματα που δείχνουν πώς μοιράζεται η συνολική πίτα της ενέργειας ανά ενεργειακή πηγή, το κομμάτι του πετρελαίου γίνεται όλο και μικρότερο. Μέχρι το τέλος του αιώνα, κατά πάσα πιθανότητα θα είναι αμελητέο.
Το ξέρουμε όλοι: Τα φωτοβολταϊκά ήρθαν για να μείνουν και να αυξάνονται. Αυτό, ούτε καν η Γερμανίδα Ομοσπονδιακή Υπουργός Οικονομίας Katharina Reiche δεν μπορεί να το αλλάξει. Μπορούμε επίσης να αντλήσουμε απίστευτα μεγάλες ποσότητες ενέργειας από την δύναμη του ανέμου με τις ανεμογεννήτριες, αλλά και από το νερό με τα υδοηλεκτρικά. Τεχνολογικά επιτεύγματα ίσως μας φέρουν μορφές ενέργειας τις οποίες κανείς δεν μπορεί ούτε καν να ονειρευτεί σήμερα. Και ίσως η πυρηνική σύντηξη φέρει τα πάνω κάτω.
Η ενεργειακή μετάβαση προάγει την παγκόσμια ειρήνη.
Ναι, εξακολουθούμε να καίμε πάρα πολύ πετρέλαιο. Και σήμερα. Όμως πολλά και τεκμηριωμένα επιχειρήματα συνηγορούν υπέρ της εκτίμησης ότι αυτό δεν θα μείνει έτσι. Ίσως δεν ακούσαμε ποτέ πιο καλά νέα.
Μπορεί να ακούγεται παράδοξο, τρελό, άν ισχυριστούμε ότι το έργο της ενεργειακής μετάβασης είναι η πιο σημαντική συμβολή στην παγκόσμια ειρήνη. Όμως, άν ρίξουμε μια δεύτερη ματιά, είναι προφανές. Όσο λιγότερο εξαρτώνται οι ζωές και οι οικονομίες μας από την εξόρυξη μιας πρώτης ύλης πολύ άνισα κατανεμημένης στον πλανήτη, όσο πιο αποκεντρωμένος, κατανεμημένος σε εγκαταστάσεις μικρής κλίμακας και ανεξάρτητος από την γεωγραφική θέση γίνεται ο ενεργειακός εφοδιασμός, τόσο λιγότερο συγκρουσιακές θα είναι οι συνθήκες και οι διακρατικές σχέσεις.
Οι πόλεμοι για το πετρέλαιο θα φαίνονται τότε σαν ανάμνηση από το πολύ μακρινό παρελθόν. Όλος αυτός ο παραλογισμός περί την εξόρυξη, την διανομή και την τιμολόγηση των ορυκτών καυσίμων θα φτάσει στο τέλος του. Ίσως ένας ίδιος παραλογισμός θα μαίνεται τότε γύρω από τις σπάνιες γαίες. Αυτό θα είναι το επόμενο ανοιχτό ζήτημα. Όμως η άμεση προτεραιότητα, εδώ και τώρα, είναι να τελειώσει η τοξική εποχή του πετρελαίου το συντομότερο δυνατόν.
Το δημοσιογραφικό έργο του Fichtner έχει λάβει πολλά βραβεία, όπως το βραβείο Egon Erwin Kisch και το βραβείο Henri Nannen.
Βιβλία: Billionenpoker. Wie Banken und Staaten die Welt mit Geld überschwemmen – und uns arm machen (επιμ.), 2012, Geboren für die großen Chancen: Über die Welt, die unsere Kinder und uns in Zukunft erwartet, 2023, Die Macht der Musik, 2025
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου