Γιαν-Βέρνερ Μύλλερ: «Οι Χριστιανοδημοκράτες είναι ανίκανοι να υπερασπιστούν την κληρονομιά τους»

Η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) συγκυβερνά στο Ομοσπονδιακό επίπεδο την Γερμανία, αλλά είναι εξαντλημένη. Ο πολιτικός επιστήμονας Jan-Werner Müller, ένας από τους εμβριθείς μελετητές της δημοκρατίας στον κόσμο, της ασκεί σκληρή κριτική· αλλά όπως συνηθίζει, είναι εποικοδομητικός και έχει πρόταση. Συνιστά στη Χριστιανοδημοκρατία να θυμηθεί τις απαρχές της. Ιδιαίτερα τις κληρονομιές από τον αρχικό Καθολικό πυρήνα της. Να αναλογισθεί ποιά μπορούν, ακόμη και σήμερα, να είναι τα ξεχωριστά πολιτικά χαρακτηριστικά της. Και πώς αυτή, άρα και η πανευρωπαϊκή πολιτική οικογένεια της, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, μπορούν να αμυνθούν ενάντια στους εθνικολαϊκιστές, οι οποίοι έχουν ήδη στην πράξη καταστρέψει τη Χριστιανοδημοκρατία σε πολύ σημαντικές χώρες της Ευρώπης, όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ολλανδία. Αυτό το τελευταίο, φαινομενικά παράδοξο μεν, είναι όμως το πιο ηχηρό μήνυμα κινδύνου: Η καταστροφή της Χριστιανοδημοκρατίας έχει ήδη συντελεστεί ακριβώς στις πιο πολλές από τις χώρες της Ευρώπης με ισχυρή παρουσία του Καθολικισμού.

Jan-Werner Müller - © Tre Cassetta für Die Zeit, via Die Zeit

Jan-Werner Müller: «Christdemokraten sind unfähig ihr Erbe zu verteidigen», συνέντευξη στον Lenz Jacobsen, Die Zeit, 20.2.2026, αποθηκευμένο και εδώ

 

DIE ZEIT: Κύριε Müller, το κόμμα της Χριστιανοδημοκρατίας CDU αναζητά μια πορεία για να μπορέσει να υπερασπιστεί τον εαυτό του εναντίον της AfD και να διατηρήσει τη θέση του ως ένα, κατά κάποιο τρόπο, εκ φύσεως κυβερνητικό κόμμα στη Γερμανία. Θα τα καταφέρει;

Jan-Werner Müller: Γίνεται πολλή συζήτηση για την κρίση της Σοσιαλδημοκρατίας, όμως αν ρωτήσετε τους ανθρώπους στο δρόμο, «τι ακριβώς είναι Σοσιαλδημοκρατία;», νομίζω ότι θα περάσουν μερικά πράγματα από το μυαλό τους. Όμως αν ρωτήσετε σήμερα τους ανθρώπους στη Γερμανία, στην Ολλανδία ή στην Ιταλία, τι είναι στην πραγματικότητα η Χριστιανοδημοκρατία, υποψιάζομαι ότι θα σηκώσουν τους ώμους τους αδιάφορα. Υπάρχει σαφής εξάντληση της Χριστιανοδημοκρατίας όσον αφορά τις ιδέες και τις πολιτικές προτάσεις. Όχι μόνον στη Γερμανία και όχι μόνον τώρα ως πρωτοεμφανιζόμενο φαινόμενο.

 

Βοηθήστε μας λοιπόν να καταλάβουμε τί είναι, ή τι ήταν, η Χριστιανοδημοκρατία

Άς αρχίσουμε από το λιγότερο προφανές: Η Χριστιανοδημοκρατία είναι μια πολιτική στρατηγική· ή, αν θέλετε, μια πολιτική τεχνολογία για την διαχείριση των συγκρούσεων. Και μάλιστα, διαχείριση μέσω της διαμεσολάβησης και της αναζήτησης εξισορροπήσεων μεταξύ διαφορετικών ομάδων και συμφερόντων σε μια πλουραλιστική κοινωνία.

Φρίντριχ Μερτς, Άνγκελα Μέρκελ, 2002, © RHEINPFALZ

Άρα, το πολιτικό περιεχόμενο δεν είναι και τόσο σημαντικό; Ενόψει του συνεδρίου αυτού του κόμματος, το CDU έχει πυροδοτήσει έντονες συζητήσεις σχετικά με αυτό που αποκαλούν κάποιοι «μερική απασχόληση ως τρόπο ζωής» και για την αύξηση του ορίου ηλικίας για συνταξιοδότηση.

Προπαντός κατά τον 19ο Αιώνα, η Χριστιανοδημοκρατία, προσπάθησε να πάρει αποστάσεις από έναν αθεϊστικό και προσανατολισμένο στους ταξικούς αγώνες Σοσιαλισμό, όμως ποτέ δεν ήταν πρωτίστως ένα κόμμα φιλελεύθερο από οικονομική σκοπιά. Την καθοδηγούσε μια αντίληψη για τον άνθρωπο ως όντος ενταγμένου σε πολλές και διαφορετικές κοινότητες, στις οποίες πάντα περιλαμβάνεται και μια πνευματική διάσταση. Αυτό διακρίνει την Χριστιανοδημοκρατία από έναν ατομικιστικό και θεωρούμενο ως καθαρά υλιστικό φιλελευθερισμό. Η ιδιότητα τούτη έχει σχεδόν ξεχαστεί σήμερα, ωστόσο η ιδέα της αρμονικής συνεργασίας αντί της ταξικής πάλης εξακολουθούσε και στην μεταπολεμική περίοδο να στηρίζει τα θεμέλια του μοντέλου «Καπιταλισμός του Ρήνου».

 

Όταν λέτε ότι Χριστιανοδημοκρατία σημαίνει διαμεσολάβηση και πλουραλισμό, αυτό, σε πρώτη ματιά, προκαλεί ιστορική έκπληξη. Άλλωστε, αρχικά ήταν ένα είδος εκπροσώπου των συμφερόντων του Καθολικισμού στην πολιτική. Και Καθολικισμός είναι μεν πολλά πράγματα, ασφαλώς όμως όχι πλουραλιστικός.

Ναι, αλλά αυτά τα δύο αλληλοεξαρτώνται: Οι ρίζες στον Καθολικισμό και η τεχνική της διαμεσολάβησης, έστω και αν αυτό είναι ελάχιστα γνωστό σήμερα. Όταν η Χριστιανοδημοκρατία πρωτοεμφανίστηκε στον 19ο Αιώνα, ήταν ένα είδος αμυντικού κινήματος ενάντια στον αυξανόμενο εθνικισμό. Τα νέα εθνικά κράτη στην Ιταλία και στην Γερμανία αμφισβητούσαν τον ρόλο της Καθολικής Εκκλησίας: Ό,τι έλεγε η Ρώμη, ακόμη και ό,τι υποψιαζόταν, είχε για τους πιστούς Καθολικούς προτεραιότητα έναντι της πίστης τους στο εθνικό κράτος.

   
Πώς αντέδρασε λοιπόν η Χριστιανοδημοκρατία;

Συνειδητοποίησε ότι δεν μπορούσε πια να ελπίζει ότι όλοι οι άνθρωποι θα γίνονταν Καθολικοί. Και αποδέχτηκε απρόθυμα, ότι τώρα έπρεπε να μοιραστεί τον χώρο της κοινωνίας με άλλες ομάδες. Και αυτό, μολονότι όχι τέλειο, ήταν κάτι καλύτερο από το να της επιτίθεται ή να την απειλεί με εξοστρακισμό ένα εθνικό κράτος, το οποίο έβλεπε την ομοιογένειά του να απειλείται από τους Καθολικούς. Έτσι, η Χριστιανοδημοκρατία έγινε εξ ανάγκης υποστηρίκτρια του δημοκρατικού πλουραλισμού, ακριβώς επειδή ο πλουραλισμός προστάτευε επίσης και την ίδια την Χριστιανοδημοκρατία. Πράγμα που συνιστά, εκτός των άλλων, και μια διαφορά της Χριστιανοδημοκρατίας από τον Συντηρητισμό: Οι Συντηρητικοί μπορούν κάτι να κερδίσουν από ένα ισχυρό κράτος το οποίο κυβερνά συγκεντρωτικά, εκ των άνω, συνεπώς το βλέπουν θετικά, ενώ οι Χριστιανοδημοκράτες τρέφουν πάντα έναν ορισμένο σκεπτικισμό απέναντι στο κράτος.

  

Ωστόσο, και στη Γερμανία και στην Ιταλία, οι Χριστιανοδημοκράτες βοήθησαν να ανέλθουν στην εξουσία στις δεκαετίες του 1920 και του 1930 οι Φασίστες και οι Εθνικοσοσιαλιστές, δηλαδή ακριβώς εκείνοι οι οποίοι ήθελαν να βάλουν ένα τέρμα σ' αυτόν τον πλουραλισμό.
Ναι, και αυτό δεν είναι ένα ένδοξο κεφάλαιο της ιστορίας τους. Πολλοί Ιταλοί Χριστιανοδημοκράτες, μέλη ενός Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος το οποίο πρωτοϊδρύθηκε μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς και πολλοί Γερμανοί Καθολικοί, τάχθηκαν με το μέρος των ολοκληρωτικών. Έμελλε να μάθουν με σκληρό τρόπο ότι μια συμμαχία τους με ακροδεξιούς εξτρεμιστές εναντίον των θεωρούμενων ως άθεων κομμουνιστών, οδηγεί σε καταστροφή. Όμως ακόμη και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, κάποιοι εξακολουθούσαν να τρέφουν τον ευσεβή πόθο ότι ένα αυταρχικό κράτος, επίσημα Καθολικό, θα ήταν όντως το καλύτερο για τους πιστούς Καθολικούς. Συχνά ξεχνιέται πόσο ισχυρές ήταν οι επιφυλάξεις εναντίον της δημοκρατίας στις πρώτες ημέρες της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας [μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου]. Κάποιοι κοίταζαν με ζήλια την Ισπανία, η οποία είχε το καθεστώς του Φράνκο. Το γεγονός ότι αυτό άλλαξε, το οφείλουμε, εκτός των άλλων, και στο έργο του Ernst-Wolfgang Böckenförde.
 
Ήταν ίσως ο πιο επιδραστικός πιστός στον Καθολικισμό συνταγματολόγος της μεταπολεμικής περιόδου. Γιατί [άν και ο ίδιος ήταν μέλος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, και όχι του Χριστιανοδημοκρατικού] ήταν τόσο σημαντικός για την σύγχρονη Χριστιανοδημοκρατία;
Αφενός ο ίδιος ο Böckenförde (Μπεκενφέρντε) ερεύνησε τα αρχεία και δημοσιοποίησε τον ρόλο που είχαν διαδραματίσει Καθολικοί το 1933 για την άνοδο των Ναζί στην εξουσίας.  Την εποχή εκείνη, αυτό ήταν ένα τεράστιο σκάνδαλο. Και στην πραγματικότητα, αρχικά κανείς δεν ήθελε να μαθευτούν αυτές οι λεπτομέρειες. Αφετέρου, ο Böckenförde προσπάθησε επίμονα να πείσει τους Καθολικούς: Κοιτάξτε, εδώ βλέπετε τι συμβαίνει όταν Καθολικοί πιστεύουν ότι τα συμφέροντά τους εξυπηρετούνται καλύτερα από δυνάμεις του ολοκληρωτισμού! Τότε η κατάληξη είναι να βρεθείτε με έναν Χίτλερ, Μουσολίνι ή Σαλαζάρ. Γι' αυτό πρέπει οπωσδήποτε να υποστηρίζετε τη δημοκρατία, ακόμη και όταν αυτό είναι για εσάς ένα ρίσκο!

H αθροιστική επίδοση της Ένωσης CDU/CSU στις Ομοσπονδιακές εκλογές από το 1949 έως το 2021. Στις τελευταίες εκλογές του Φεβρουαρίου 2026, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 28,5 %

«Αυτό είναι το παράδοξο με το οποίο παλεύει η Χριστιανοδημοκρατία».
Γιατί ρίσκο;
Επειδή, όπως όλοι γνωρίζουμε, δεν υπάρχει καμμιά εγγύηση νίκης. Έτσι πρέπει να κατανοηθεί και το ρητό του Böckenförde, το οποίο έχει γίνει διάσημο και, κανονικά, δεν θα έπρεπει να λείπει από όλες τις σπουδαίες πολιτικές ομιλίες, τις κενές και πομπώδεις κατά τα άλλα
 

Αναφέρει: «Το φιλελεύθερο, κοσμικό κράτος ζει από προϋποθέσεις τίς οποίες δεν μπορεί να εγγυηθεί αυτό το ίδιο».
Η ερμηνεία αυτής της πρότασης συχνά συρρικνώνεται σε μια έκκληση για να γίνει στο κράτος και την κοινωνία μια «ένεση» θρησκευτικότητας, άρα και ηθικής κατά κάποιο τρόπο. Όμως αυτό που εννοούσε στην πραγματικότητα, ήταν η αντίληψη ότι σε ένα δημοκρατικό κράτος δεν υπάρχουν εγγυήσεις. Ούτε καν εγγυήσεις ότι κάποιες Καθολικής έμπνευσης έννοιες για την ηθικότητα, τα κοινωνικά ήθη και για τις αξίες θα αντικατοπτρίζονται πάντα στους νόμους, για να αναφέρουμε ένα παράδειγμα.

  

Αλλά αυτό ακριβώς προσπαθεί να υποστηρίξει η Χριστιανική Δημοκρατία, έτσι δεν είναι; Ότι πρέπει να υπάρχει κάτι πιο σημαντικό από τα μικρά και ασήμαντα της πολιτικής και της καθημερινής ζωής, ένα ανθεκτικό θεμέλιο χριστιανικών αξιών.
Ναι, λόγου χάρη ο Γερμανός Πάπας Ράτσινγκερ [Βενέδικτος ΙΣΤ' κατά κόσμον Joseph Alois Ratzinger, παποσύνη από το 2005 έως την παραίτησή του τον Φεβρουάριο του 2013, ομότιμος Πάπας έως τον θάνατό του τον Δεκέμβριο 2022] ήταν πολύ σαφής σε αυτό το σημείο: Η δημοκρατία χωρίς αξίες, χωρίς θρησκεία, είναι απλώς μια κενή διαδικασία η οποία μπορεί να οδηγήσει πάλι στον ολοκληρωτισμό.
 
Όμως αυτό είναι ένα παράδοξο: Αφενός επιμονή σε μια σταθερή βάση αξιών, αφετέρου το να θεωρούνται τα πάντα ως δημοκρατικά διαπραγματεύσιμα και ως μεσολαβήσιμα.
Ναι, αυτό είναι το παράδοξο με το οποίο παλεύει η Χριστιανοδημοκρατία εδώ και δεκαετίες. Μια απάντηση ήταν, να μη θέλει να ωθήσει τους ανθρώπους προς την θρησκευτικότητα, αλλά να τους προσφέρει ένα πλαίσιο για τα κοινωνικά ήθη το οποίο δεν ήταν πια αυστηρά Καθολικό, αλλά μάλλον ανθρωπιστικό.

Οι συγκριτικές δημοτικότητες των «Γκωλικών» Προέδρων της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας: Από τον ντε Γκωλ και τον Πομπιντού, στον Σιράκ και στον Σαρκοζύ

Αλλά και άλλα κόμματα δεν θέτουν παρόμοιες αξιώσεις;

Ότι από προγραμματική άποψη η Χριστιανοδημοκρατία έχει βάλει νερό στο κρασί της ισχύει· μπορεί κανείς να το δει και έτσι. Ωστόσο υπάρχουν ορισμένα στοιχεία τα οποία δεν τα βρίσκεις σε όλα τα κόμματα. Σκεφτείτε την έμφαση στην αποκέντρωση και τις κοινότητες πέρα ​​από το κράτος. Στα θέματα αυτά, εμφανίζεται ξανά στο προσκήνιο η πολιτική τεχνολογία της Χριστιανοδημοκρατίας, η ανησυχία της για τα αρνητικά που επιφέρει ένα ισχυρό, συγκεντρωτικό κράτος, εμφανίζεται και η τεχνική της διαμεσολάβησης, Η Γερμανία έχει επηρεαστεί έντονα από αυτά, λόγου χάρη με τον φεντεραλισμό της και την αρχή της επικουρικότητας, δηλαδή ότι τα υψηλότερα επίπεδα διακυβέρνησης παρεμβαίνουν μόνον όταν είναι απολύτως απαραίτητο. Και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επηρεαστεί ακόμη περισσότερο, έστω και αν αυτό δεν το θυμόμαστε σχεδόν καθόλου σήμερα.
  
Πρέπει να το εξηγήσετε αυτό εν συντομία.
Οι Χριστιανοδημοκράτες ήταν οι αρχιτέκτονες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Ακριβώς επειδή κατά τον 19ο αιώνα είχαν τραυματισθεί από την απειλή των ισχυρών εθνικών κρατών, φρόντισαν να χτίσουν την ΕΕ όπως αυτή είναι. Σε τελευταία ανάλυση, η ΕΕ είναι, εκτός των άλλων, και θεσμοθετημένη διαμεσολάβηση. Όλα αυτά είναι μια ιστορία επιτυχίας των Χριστιανοδημοκρατών και αξίζει να διατηρηθούν.
 

Δεν έχετε την εντύπωση ότι οι Χριστιανοδημοκράτες διατηρούν τη δική τους κληρονομιά; 

Αυτά που βλέπουμε σήμερα, ο κραυγαλέος πολιτισμικός πόλεμος εκ δεξιών και η επιθυμία για ένα αυταρχικό κράτος, είναι το αντίθετο αυτών που έκαναν ισχυρή την Χριστιανοδημοκρατία. Οι ιδέες αυτές προωθούνται και καθοδηγούνται από παράγοντες, μέρος των οποίων ισχυρίζεται ότι μιλά στο όνομα της Χριστιανοδημοκρατίας. Πρώτα και κύρια, ο Βίκτορ Όρμπαν.
 
Ο Ομοσπονδιακός Υπουργός Εσωτερικών της Γερμανίας, ο προερχόμενος από την Βαυαρική Χριστιανοκοινωνική Ένωση CSU Αλεξάντερ Ντόμπριντ, μόλις επέκτεινε ξανά τους ελέγχους σε σύνορα με άλλες χώρες της ΕΕ, μολονότι αυτό αντιβαίνει στο δίκαιο της ΕΕ. Ως δικαιολογία προβάλλει ότι πρέπει να ανακτηθεί ο έλεγχος σε εθνικό επίπεδο .
Το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή πολιτική μετανάστευσης και ασύλου δεν λειτουργεί καλά, είναι ένα πράγμα. Όμως το να απαντάς σ΄αυτό, απλώς μη εφαρμόζοντας τους ευρωπαϊκούς κανόνες, στους οποίους έχεις εσύ ο ίδιος συμφωνήσει, είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Αυτό δεν είναι Χριστιανοδημοκρατικό. Είναι ο τρόπος των σημερινών ακροδεξιών λαϊκιστών, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι πρέπει πάντα να προστατεύουν πρώτα-πρώτα τον δικό τους λαό.

                 

 Συμπεριφορά των Χριστιανοδημοκρατών βουλευτών και των βουλευτών άλλων κομμάτων της Bundestag ως προς την σύμπραξη με βουλευτές της AfD (30.1.2025, ψήφοι σε πρόταση του Μερτς για «σκλήρυνση» της πολιτικής μετανάστευσης και ασύλου, 349 όχι, 338 ναί, 5 λευκά, 41 απείχαν)

«Σαν ένα αθόρυβο, αξιόπιστο πλυντήριο»
Πρόσφατα έχουμε δει απόπειρες όπως η συζήτηση για την «εικόνα των πόλεων» το περασμένο φθινόπωρο ή η συζήτηση για έναν «πολιτισμό-οδηγό» (Leitkultur) πριν από λίγο καιρό, οι οποίες ήταν και αυτές ένα είδος ηθικολογικής θεατρικής παράστασης του CSU και του CDU. Πιστεύετε ότι τέτοια πράγματα βοηθούν στην διάσωση της Χριστιανοδημοκρατίας;
Δεν κάνω προβλέψεις, ειδικά για το τί θα συμβεί στο μέλλον. Όμως επιτρέπω στον εαυτό μου να παρατηρήσει ότι η Χριστιανοδημοκρατία είναι σήμερα πολύ, πάρα πολύ εξαντλημένη. Αυτό συμβαίνει, εκτός των άλλων, επειδή η επιτυχία της ήταν αποτέλεσμα ενός συγκεκριμένου συνδυασμού κοινωνικά ισχυρών ομάδων, δηλαδή αγροτών, μικρομεσαίων επιχειρήσεων και μικρομεσαίων στρωμάτων, καθώς και της Εκκλησίας, οι οποίες είναι πολύ πιο αδύναμες σήμερα. Και, πρέπει επίσης να ειπωθεί, ότι η διαμεσολάβηση είναι πιο δύσκολη σε μια κοινωνία πιο ατομικιστική και πιο πολωμένη ταυτόχρονα. Όμως το πραγματικά ολέθριο είναι το εξής: Οι Χριστιανοδημοκράτες είναι ανίκανοι να υπερασπιστούν με αυτοπεποίθηση την κληρονομιά τους στη συζήτηση περί το «τείχος προστασίας» [εναντίον των ακροδεξιών της AfD]. Δηλαδή, δυσκολεύονται να καταστήσουν σαφές ότι είναι εντελώς διαφορετικοί από εκείνες τις ακροδεξιές λαϊκιστικές δυνάμεις οι οποίες προσποιούνται τώρα ότι είναι πιστές στην Χριστιανοδημοκρατική παράδοση: Λόγου χάρη από τον Όρμπαν, αλλά και από την Τζόρτζια Μελόνι.
 

Ο Όρμπαν και η Μελόνι κληρονόμοι της Χριστιανοδημοκρατίας;
Στην αυτοβιογραφία της, η Μελόνι γράφει το εξής: Δεν χρειάζεται καν να είσαι θρησκευόμενος για να είσαι Χριστιανός. Όμως στο θέμα αυτό, η Μελόνι δεν ενδιαφέρεται για την πίστη και την ατομική ηθική πράξη, αλλά αποκλειστικά για την οικοδόμηση πολιτισμικής ομοιογένειας. Με άλλα λόγια, ενδιαφέρεται ακριβώς για εκείνο που τραυμάτισε τόσο πολύ τους Χριστιανοδημοκράτες κατά τον 19ο αιώνα.
 
Πώς αντιδρούν οι επίσημοι κληρονόμοι για να αντιμετωπίσουν τους απατεώνες δήθεν κληρονόμους;

Ας πάρουμε τον Manfred Weber (Βέμπερ)…
 

Δηλαδή τον Πρόεδρο της ομάδας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), των Χριστιανοδημοκρατών, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Ο Βέμπερ αρέσκεται τώρα να αυτοπαρουσιάζεται ως αντίπαλος του Orbán. Αλλά όποιος είναι αρκετά μεγάλος την ηλικία για να θυμάται χρόνια τόσο μακρινά όσο το 2015 ή το 2017, ξέρει ότι ο Weber έκανε τα πάντα για να κρατήσει το κόμμα του Orbán στην ευρωοομάδα του ΕΛΚ. Τον «εξευγένισε» ως Χριστιανοδημοκράτη, παρόλο που ήταν ήδη τότε προφανές ότι ο Orbán δεν ήταν.
 
Για να υπερασπιστεί τον εαυτό της και για να διαφοροποιηθεί από τις ακροδεξιές δυνάμεις, η Χριστιανοδημοκρατία χρειάζεται μια σαφή αντίληψη για το τι είναι η ίδια και τι εκπροσωπεί. Βλέπετε τούτη τη στιγμή κάποιες προσπάθειες για την διαμόρφωση της ταυτότητας των Χριστιανοδημοκρατών;
Με όλο τον σεβασμό, πολύ λίγες. Ο Φρίντριχ Μερτς (Friedrich Merz) θα μπορούσε να προσπαθήσει να ακολουθήσει τα βήματα του Αντενάουερ (Adenauer) και του Κολ (Kohl), και να ενεργήσει ως μεγάλος Ευρωπαίος. Αλλά δεν το κάνει σχεδόν καθόλου, και σίγουρα όχι σε συνεργασία με τον Emmanuel Macron. Το 2017 ο Μακρόν, με την ομιλία του στη Σορβόννη, έδωσε μια ώθηση για περαιτέρω ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, ουσιαστικά απευθυνόμενος στο Βερολίνο. Αλλά το Βερολίνο ποτέ δεν «του ξανατηλεφώνησε». Αντί να αντιμετωπίσει τις πρωτοφανείς προκλήσεις τις οποίες αντιμετωπίζει τώρα η Ευρώπη, ο Μερτς παγιδεύεται σπασμωδικά σε εσωτερικές πολιτικές συζητήσεις.

Φρίντριχ Μερτς, Άνγκελα Μέρκελ, περίπου 2000, © Euromaidan

Αλλά το να επικρίνουμε διαρκώς τα Χριστιανοδημοκρατικά κόμματα, δεν γίνεται και αυτό συχνά πολύ εύκολο και απλοϊκό; Αφενός δεν πρέπει να στραφούν προς τα δεξιά, επειδή αυτό μετατοπίζει την συζήτηση και το μόνο που καταφέρνει είναι να ενισχύει κόμματα όπως η AfD. Από την άλλη πλευρά, η σωτηρία τους δεν μπορεί να αναζητηθεί στην επανάληψη των χρόνων της Μέρκελ, επειδή ο κόσμος είναι σήμερα διαφορετικός. Αυτό το δίλημμα είναι εμφανές από το γεγονός ότι τα Χριστιανοδημοκρατικά κόμματα σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές χώρες έχουν είτε συρρικνωθεί, είτε έχουν γίνει δεξιά εθνικιστικά κόμματα.
Ασφαλώς δεν υπάρχει εύκολη διέξοδος. Αλλά ένα πράγμα είναι πολύ σαφές: Όποιος γκρεμίζει το «τείχος προστασίας», στο τέλος βλάπτει τον εαυτό του. Όλα τα κεντροδεξιά κόμματα στην Ευρώπη, τα οποία έχουν εναρμονιστεί με την Ακροδεξιά και έχουν συνεργαστεί με ακροδεξιούς εξτρεμιστές, έχουν αποτύχει. Μερικά έχουν μάλιστα ουσιαστικά εξαφανιστεί από το πολιτικό τοπίο. Η AfD θέλει να καταστρέψει την Ένωση CDU/CSU. Και αυτό, στην πραγματικότητα, δεν είναι και τόσο δύσκολο να το καταναλάβει ο οποιοσδήποτε.
  
Μέχρι πρόσφατα, οι Χριστιανοδημοκράτες είχαν τουλάχιστον τη φήμη ότι είναι επιδέξιοι αυτοσχεδιαστές χειροτέχνες της πολιτικής.
Ναι, αυτή ήταν η εναλλακτική τους επιλογή όταν τα πολιτικά προγράμματά τους ήταν αδύναμα: Έλεγαν συον κόσμο, ξέρουμε πώς λειτουργεί το «μαγαζί» της κυβέρνησης και είμαστε ικανοί. Όταν είμαστε στην κυβέρνηση, η πολιτική λειτουργεί από μόνη της, ήσυχα και αξιόπιστα στο παρασκήνιο, σαν ένα αθόρυβο, αξιόπιστο πλυντήριο ρούχων.
 
Αλλά τα πράγματα δεν είναι και τόσο ήσυχα τώρα.
Αυτό μας ξαναφέρνει πίσω, στην αρχή: Εάν και οι Χριστιανοδημοκράτες δεν βασίζονται πια στην διαμεσολάβηση και στον συμβιβασμό, αλλά στη φασαρία και στον πολιτισμικό πόλεμο, πράγμα που νομιμοποιεί στο τέλος μόνον την Ακροδεξιά, τότε οι Χριστιανοδημοκράτες υπονομεύουν μόνοι τους αυτό ακριβώς που πάντα τους έκανε ισχυρούς. 

Ο Jan-Werner Müller είναι καθηγητής στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Princeton University, ενός από τα παλιότερα και πιο ονομαστά πανεπιστήμια στις ΗΠΑ. Διδάσκει τώρα ως επισκέπτης καθηγητής στο IWM, Βιέννη. Εκτενές βιογραφικό (Princeton)
Πρόσφατο βιβλίο: Was ist Populismus? (Τι είναι λαϊκισμός, Suhrkamp, 2016, ελληνικά), δοκίμιο από τα μαθήματα στο IWM (Lectures in Human Sciences). Άλλα: Another Country: German Intellectuals, Unification and National Identity (Yale 2000), A Dangerous Mind: Carl Schmitt in Post-War European Thought (Yale 2003 / ελληνικά), Constitutional Patriotism (Princeton 2007 / ελληνικά)

Ο Jan-Werner Müller στον ιστοχώρο Κρίση και Κριτική

 

Jan-Werner Müller - The New Institute

 

Beyond the War - The New Institute

Η Διακυβέρνηση στην ΕΕ - Στον καιρό του Ουκρανικού πολέμου και της κλιματικής κρίσης

 

Ευρωσκεπτικιστές κατά λάθος - Πολιτική ανευθυνότητα και στρατηγική ανικανότητα  

 

«Woke Αριστερά» & «αντισυστημική Δεξιά» - Πολιτικές στρατηγικές «πολιτισμικών πολέμων» και η ατζέντα της δημόσιας συζήτησης

 

Ποιά πολιτική ατζέντα για την Ευρώπη; - Να αφεθεί να την παρασύρει το ρεύμα; 'Η να ανηφορίσει το ποτάμι κόντρα στο ρεύμα;