Nils Markwardt, Bernd Ulrich: Trump-Putin-Gipfel: Giga? Gaga! - Die Zeit, 16.8.2025, και εδώ
Η πολυαναμενόμενη συνάντηση Τραμπ και Πούτιν στην Αλάσκα κατέληξε σε μια εξωφρενική Σύνοδο Κορυφής - μαϊμού. Αλλά έτσι αποκάλυψε νέα πράγματα γι΄ αυτό που μας παρουσιάζουν ως εξωτερική τους πολιτική δύο δυνάμεις φαινομενικά μόνον μεγάλες.
Εν τω μεταξύ, στην ελληνική δημόσια σφαίρα, πολλοί δημοσιολογούντες πρώτα περίμεναν εκστατικοί, με ανοιχτά στόματα (μερικοί με αδημονούσα χαρά), για να δουν τι προϊστορικά τέρατα θα αποψυχθούν τώρα, στην εποχή που χάρις στα ορυκτά καύσιμα οι πάγοι της Αλάσκας λιώνουν. Να τα τα ξεπαγωμένα τέρατα, ανέβηκαν στην σκηνή, δίνουν παράσταση. Άλλοι θεατές, έντρομοι παρατηρούν το παρόν μέσα από τα γυαλιά του χθες. Και εξακολουθούν ακόμη να αγωνιούν για το τι θ' απογίνει τώρα η πάλαι ποτέ Δύση. Η πολιτική Δύση, η διατλαντική, η ογδοντάχρονη. 1945-2025. «Α history only of departed things», που έλεγε ο ποιητής.
Οι τέτοιοι χωρισμοί είναι πάντα επίπονοι και επώδυνοι. Στο ορατό μέλλον, για μάς που μένουμε, για την Ευρώπη και τους φίλους της, τα κύρια έργα και καθήκοντα είναι δύο: Πρώτον, να μην αφήσουμε αυτόν που φεύγει, να υπεξαιρέσει όλο το βιός, για να το φάει μαζί με την νέα ερωμένη του. Δεύτερον, με υπομονή, επιμονή και καλόν υπολογισμό, να φροντίσουμε να γίνουμε δυνατοί, αυτεξούσιοι, για μια νέα ζωή ασφαλή χωρίς τον αποστάτη-προστάτη. Η Ουκρανία είναι Ευρώπη. Ευλογημένη γιατί δεν ανήκει στον αυτοκαταστροφικό κόσμο του πετρελαίου και του αερίου. Στις ΗΠΑ και στην Ρωσία, άν όντως ανακάλυψαν πόσο καλά ταιριάζουν, άς ευχηθούμε για τον νέο τους δεσμό ώρα καλή στην πρύμνη τους κι αέρα στα πανιά τους. - Γ. Ρ.
 |
| © Federico Yankelevich für DIE ZEIT |
Για το Θεό, τι ήταν όλο τούτο; Φάτα Μοργκάνα, οφθαλμαπάτη; Επίσκεψη σ' ένα χωριό Ποτέμκιν; Fake Politics? Ή απλώς ένα ραντεβού δύο ηλικιωμένων κυρίων; Δύσκολο να κρίνουμε, ιδίως επειδή όλα προχώρησαν πιο γρήγορα από ό,τι είχε προγραμματισθεί και οι ερωτήσεις των δημοσιογράφων δεν επιτρέπονταν: Παρακαλώ μην μιλάτε στους υπνοβάτες, γιατί θα πέσουν από την στέγη όπου έχουν ανέβει. Τα μόνα πράγματα που ήταν όντως πραγματικά ήταν τα μαχητικά αεροσκάφη F-22, δίπλα από τα οποία πέρασαν ο Πούτιν και ο Τραμπ. Σύμβολα μιας δύναμης που έχει ήδη μισογλιστρήσει από τα χέρια και των δύο.
Πολύ πιο βέβαιο είναι τι δεν ήταν αυτή η κορύφωση του παραλογισμού: Δεν ήταν ένα βήμα προς την ειρήνη στην Ουκρανία. Πιθανότατα, αυτό που συνέβη στην Αλάσκα δεν ήταν καν πραγματική εξωτερική πολιτική. Γιατί απλά, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν κάνει εξωτερική πολιτική, τουλάχιστον όχι αυτήν που ξέραμε ως τέτοια. Ο Τραμπ μόνον προσποιείται ότι κάνει εξωτερική πολιτική, ανεβαίνει στην σκηνή και αρχίζει να κάνει χειρονομίες της διπλωματίας, σαν ταχυδακτυλουργός παίζει στα δάχτυλα συγκρούσεις δεκαετιών όπως της Μέσης Ανατολής ή της Κορεατικής Χερσονήσου, μέχρι να βαρεθεί και να φωνάξει: Ριβιέρα!
Πολλά από τα χθεσινά θύμιζαν την Σύνοδο Κορυφής του Ντόναλντ Τραμπ με τον Κιμ Γιονγκ Ουν στην διάρκεια της πρώτης θητείας του Αμερικανού Προέδρου, στην οποία είχαμε ακούσει και δει παρόμοιες λεκτικές και σκηνοθετικές φανφάρες και το αποτέλεσμα ήταν όλα να συνεχιστούν ακριβώς όπως πριν, συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος ατομικών όπλων της Βόρειας Κορέας.
Δεν χρειάζεται να απαριθμήσουμε εδώ όλα όσα μας παρουσίασε ως δήθεν εξωτερική πολιτική δια το θεαθήναι και μόνον, ο Αμερικανός Πρόεδρος μετά την δεύτερη ορκωμοσία του. Όλοι βλέπουν ότι ο Παναμάς εξακολουθεί να είναι Παναμάς, ότι ο Καναδάς σίγουρα δεν θα γίνει η 51η Πολιτεία των ΗΠΑ, ότι η Γροιλανδία είναι πιο πιθανό να γίνει αυτόνομο μέλος της ΕΕ παρά μέρος των ΗΠΑ, ότι η Γάζα έχει καταστραφεί και το έδαφος εκεί είναι τόσο πολύ μολυσμένο, ώστε οτιδήποτε θα μπορούσε να γίνει σε αυτή την δύστυχη λωρίδα γης, πάντως όχι μια Ριβιέρα. Όσο για την μέχρι στιγμής κίνηση εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ η οποία έχει επαινεθεί πιο πολύ, κανείς δεν ξέρει εάν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει σοβαρά οπισθοδρομήσει, ή όχι. Θέλει κανείς να ξέρει;
Πολύ πιο βέβαιο είναι τι δεν ήταν αυτή η κορύφωση του παραλογισμού: Δεν ήταν ένα βήμα προς την ειρήνη στην Ουκρανία. Πιθανότατα, αυτό που συνέβη στην Αλάσκα δεν ήταν καν πραγματική εξωτερική πολιτική. Γιατί απλά, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν κάνει εξωτερική πολιτική, τουλάχιστον όχι αυτήν που ξέραμε ως τέτοια. Ο Τραμπ μόνον προσποιείται ότι κάνει εξωτερική πολιτική, ανεβαίνει στην σκηνή και αρχίζει να κάνει χειρονομίες της διπλωματίας, σαν ταχυδακτυλουργός παίζει στα δάχτυλα συγκρούσεις δεκαετιών όπως της Μέσης Ανατολής ή της Κορεατικής Χερσονήσου, μέχρι να βαρεθεί και να φωνάξει: Ριβιέρα!
Πολλά από τα χθεσινά θύμιζαν την Σύνοδο Κορυφής του Ντόναλντ Τραμπ με τον Κιμ Γιονγκ Ουν στην διάρκεια της πρώτης θητείας του Αμερικανού Προέδρου, στην οποία είχαμε ακούσει και δει παρόμοιες λεκτικές και σκηνοθετικές φανφάρες και το αποτέλεσμα ήταν όλα να συνεχιστούν ακριβώς όπως πριν, συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος ατομικών όπλων της Βόρειας Κορέας.
Δεν χρειάζεται να απαριθμήσουμε εδώ όλα όσα μας παρουσίασε ως δήθεν εξωτερική πολιτική δια το θεαθήναι και μόνον, ο Αμερικανός Πρόεδρος μετά την δεύτερη ορκωμοσία του. Όλοι βλέπουν ότι ο Παναμάς εξακολουθεί να είναι Παναμάς, ότι ο Καναδάς σίγουρα δεν θα γίνει η 51η Πολιτεία των ΗΠΑ, ότι η Γροιλανδία είναι πιο πιθανό να γίνει αυτόνομο μέλος της ΕΕ παρά μέρος των ΗΠΑ, ότι η Γάζα έχει καταστραφεί και το έδαφος εκεί είναι τόσο πολύ μολυσμένο, ώστε οτιδήποτε θα μπορούσε να γίνει σε αυτή την δύστυχη λωρίδα γης, πάντως όχι μια Ριβιέρα. Όσο για την μέχρι στιγμής κίνηση εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ η οποία έχει επαινεθεί πιο πολύ, κανείς δεν ξέρει εάν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει σοβαρά οπισθοδρομήσει, ή όχι. Θέλει κανείς να ξέρει;
 |
| © The Lakeville Journal, Connecticut USA (σκίτσο) |
Ο Πούτιν παίζει το έργο «Σοβιετική Ένωση»
Αλλά ακόμη και εκεί που ο Τραμπ έχει καταφέρει να πετύχει τα λεγόμενα deals, σε καθεμιά περίπτωση τα ψιλά γράμματα λείπουν, επειδή δεν ενδιαφέρεται γι' αυτά, μολονότι αυτά είναι τα μόνα που προσδίδουν στις διεθνείς συμφωνίες σταθερότητα και βιωσιμότητα, και θα μπορούσε ακόμη κανείς να πει τις κάνουν πραγματικές. Για παράδειγμα, η συμφωνία για τους δασμούς με την ΕΕ βασίστηκε σε λίγο-πολύ φανταστικά ή αυθαίρετα κατασκευασμένα στοιχεία σχετικά με ευρωπαϊκές επενδύσεις στις ΗΠΑ. Ακόμη και η ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, για την οποία μεσολάβησε η Ουάσινγκτον και η οποία διαπραγματεύεται στην διεθνοπολιτική «αγορά» πολύ κάτω από το επίπεδο των ακροβατικών της υψηλής διπλωματίας, περιέχει τόσα πολλά ερωτηματικά σχετικά με τις λεπτομέρειες της, ώστε οι έμπειροι παρατηρητές δεν ξέρουν αν πρέπει να χειροκροτήσουν ή να σηκώσουν αμήχανα τους ώμους τους.
Ο Τραμπ προσποιείται ότι κάνει εξωτερική πολιτική. Και ο Πούτιν ακόμη περισσότερο. Όλες οι σκέψεις και οι προσπάθειες του στοχεύουν στο να βάλει τη Ρωσία να παίζει σε μια κατηγορία διεθνούς πρωταθλήματος, όμως αυτό απέχει πολύ από το να είναι βιώσιμο από οικονομική και δημογραφική άποψη. Οι προοπτικές για να αποκτήσει ισχύ βασίζονται στην επιδέξια εκμετάλλευση εκ μέρους του των κενών που του προσφέρει η σχετική παρακμή της Δύσης και στο γεγονός ότι τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, βλέποντας στοκ καθρέφτη εκ του μακρόθεν τις αντανακλάσεις που έρχονται από τον 20ό Αιώνα, αναφωνούν διαρκώς «αα!» και «ωω!» κάθε φορά που ο Πούτιν παίζει το έργο «Σοβιετική Ένωση».
Στο κυνήγι αυτού του αμφιλεγόμενου στόχου, στην προσποίηση ότι είναι ισχυρός και στην προσομοίωση εξωτερικής πολιτικής, ο Βλαντίμιρ Πούτιν συναντιέται με τον Ντόναλντ Τραμπ. Τούτη την ημέρα, μετά την εμφάνισή τους στη μεγαλύτερη διεθνή σκηνή, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι τι έχουν πετύχει αυτοί οι δύο για την Ουκρανία, αλλά τι έχουν πετύχει για τους εαυτούς τους και τι έχει πετύχει καθένας από τους δυό για τον άλλον. Πιο συγκεκριμένα: Τι έπρεπε να κρύψουν;
Όταν ο Σεργκέι Λαβρόφ προσγειώθηκε χθες στην Αλάσκα μαζί με την υπόλοιπη Ρωσική αντιπροσωπεία, αμέσως εκτέλεσε για τους δημοσιογράφους που περίμεναν ένα μικρό θεατρικό νούμερο με σύμβολα. Κάτω από ένα γιλέκο, ο επί πολλά χρόνια υπουργός Εξωτερικών του Πούτιν φορούσε ένα πουλόβερ· στην αρχή, τα γράμματα που υπήρχαν επάνω στο πουλόβερ δεν διακρίνονταν καλά, αλλά μετά φάνηκαν αρκετά καθαρά: Επρόκειτο για τα γράμματα «CCCP», το Κυριλλικό ακρωνύμιο για την «Σοβιετική Ένωση».
Αλλά ακόμη και εκεί που ο Τραμπ έχει καταφέρει να πετύχει τα λεγόμενα deals, σε καθεμιά περίπτωση τα ψιλά γράμματα λείπουν, επειδή δεν ενδιαφέρεται γι' αυτά, μολονότι αυτά είναι τα μόνα που προσδίδουν στις διεθνείς συμφωνίες σταθερότητα και βιωσιμότητα, και θα μπορούσε ακόμη κανείς να πει τις κάνουν πραγματικές. Για παράδειγμα, η συμφωνία για τους δασμούς με την ΕΕ βασίστηκε σε λίγο-πολύ φανταστικά ή αυθαίρετα κατασκευασμένα στοιχεία σχετικά με ευρωπαϊκές επενδύσεις στις ΗΠΑ. Ακόμη και η ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, για την οποία μεσολάβησε η Ουάσινγκτον και η οποία διαπραγματεύεται στην διεθνοπολιτική «αγορά» πολύ κάτω από το επίπεδο των ακροβατικών της υψηλής διπλωματίας, περιέχει τόσα πολλά ερωτηματικά σχετικά με τις λεπτομέρειες της, ώστε οι έμπειροι παρατηρητές δεν ξέρουν αν πρέπει να χειροκροτήσουν ή να σηκώσουν αμήχανα τους ώμους τους.
Ο Τραμπ προσποιείται ότι κάνει εξωτερική πολιτική. Και ο Πούτιν ακόμη περισσότερο. Όλες οι σκέψεις και οι προσπάθειες του στοχεύουν στο να βάλει τη Ρωσία να παίζει σε μια κατηγορία διεθνούς πρωταθλήματος, όμως αυτό απέχει πολύ από το να είναι βιώσιμο από οικονομική και δημογραφική άποψη. Οι προοπτικές για να αποκτήσει ισχύ βασίζονται στην επιδέξια εκμετάλλευση εκ μέρους του των κενών που του προσφέρει η σχετική παρακμή της Δύσης και στο γεγονός ότι τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, βλέποντας στοκ καθρέφτη εκ του μακρόθεν τις αντανακλάσεις που έρχονται από τον 20ό Αιώνα, αναφωνούν διαρκώς «αα!» και «ωω!» κάθε φορά που ο Πούτιν παίζει το έργο «Σοβιετική Ένωση».
Στο κυνήγι αυτού του αμφιλεγόμενου στόχου, στην προσποίηση ότι είναι ισχυρός και στην προσομοίωση εξωτερικής πολιτικής, ο Βλαντίμιρ Πούτιν συναντιέται με τον Ντόναλντ Τραμπ. Τούτη την ημέρα, μετά την εμφάνισή τους στη μεγαλύτερη διεθνή σκηνή, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι τι έχουν πετύχει αυτοί οι δύο για την Ουκρανία, αλλά τι έχουν πετύχει για τους εαυτούς τους και τι έχει πετύχει καθένας από τους δυό για τον άλλον. Πιο συγκεκριμένα: Τι έπρεπε να κρύψουν;
Όταν ο Σεργκέι Λαβρόφ προσγειώθηκε χθες στην Αλάσκα μαζί με την υπόλοιπη Ρωσική αντιπροσωπεία, αμέσως εκτέλεσε για τους δημοσιογράφους που περίμεναν ένα μικρό θεατρικό νούμερο με σύμβολα. Κάτω από ένα γιλέκο, ο επί πολλά χρόνια υπουργός Εξωτερικών του Πούτιν φορούσε ένα πουλόβερ· στην αρχή, τα γράμματα που υπήρχαν επάνω στο πουλόβερ δεν διακρίνονταν καλά, αλλά μετά φάνηκαν αρκετά καθαρά: Επρόκειτο για τα γράμματα «CCCP», το Κυριλλικό ακρωνύμιο για την «Σοβιετική Ένωση».
Κατά βάση αδύναμοι
Ένας τέτοιος συμβολικός ενδυματολογικός κώδικας πιθανώς έστελνε δύο μηνύματα. Πρώτον, ήταν ένα κυνικό μήνυμα που απευθυνόταν στην Ουκρανία. Άλλωστε, η Ουκρανία ήταν κάποτε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης και, αν η αυτοκρατορική ατζέντα του Πούτιν πετύχει, τώρα θα γίνει, ξανά υποτίθεται, Ρωσική επαρχία. Η μπλούζα του Λαβρόφ η νοσταλγική της πάλαι ποτέ Ανατολής [Ostalgie] είχε ίσως και μια δεύτερη σημασία. Θύμιζε την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, όταν η γεωπολιτική ήταν ουσιαστικά θέμα διαπραγμάτευσης μεταξύ Μόσχας και Ουάσινγκτον, μια εποχή που οι παντοδύναμες αυτοκρατορίες οριοθετούσαν τις σφαίρες επιρροής τους συζητώντας μόνον μεταξύ τους .
Και πράγματι, αυτό είναι σχετικά κοντά στις γεωπολιτικές ιδέες του Πούτιν και του Τραμπ. Και οι δύο είναι υποστηρικτές μιας τάξης πραγμάτων βασισμένης στην δύναμη, στην οποία οι ισχυρότεροι δίνει τον τόνο. Όμως σε πείσμα όλης αυτής της σκηνοθεσίας, στο Άνκορεϊτζ συναντήθηκαν δύο Πρόεδροι, οι οποίοι, μετά από προσεκτικότερη εξέταση, στην πραγματικότητα ενεργούσαν από θέση αδυναμίας. Για την περίπτωση του Πούτιν, υπάρχει γι' αυτό μια ολόκληρη σειρά από δείκτες.
Ένας τέτοιος συμβολικός ενδυματολογικός κώδικας πιθανώς έστελνε δύο μηνύματα. Πρώτον, ήταν ένα κυνικό μήνυμα που απευθυνόταν στην Ουκρανία. Άλλωστε, η Ουκρανία ήταν κάποτε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης και, αν η αυτοκρατορική ατζέντα του Πούτιν πετύχει, τώρα θα γίνει, ξανά υποτίθεται, Ρωσική επαρχία. Η μπλούζα του Λαβρόφ η νοσταλγική της πάλαι ποτέ Ανατολής [Ostalgie] είχε ίσως και μια δεύτερη σημασία. Θύμιζε την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, όταν η γεωπολιτική ήταν ουσιαστικά θέμα διαπραγμάτευσης μεταξύ Μόσχας και Ουάσινγκτον, μια εποχή που οι παντοδύναμες αυτοκρατορίες οριοθετούσαν τις σφαίρες επιρροής τους συζητώντας μόνον μεταξύ τους .
Και πράγματι, αυτό είναι σχετικά κοντά στις γεωπολιτικές ιδέες του Πούτιν και του Τραμπ. Και οι δύο είναι υποστηρικτές μιας τάξης πραγμάτων βασισμένης στην δύναμη, στην οποία οι ισχυρότεροι δίνει τον τόνο. Όμως σε πείσμα όλης αυτής της σκηνοθεσίας, στο Άνκορεϊτζ συναντήθηκαν δύο Πρόεδροι, οι οποίοι, μετά από προσεκτικότερη εξέταση, στην πραγματικότητα ενεργούσαν από θέση αδυναμίας. Για την περίπτωση του Πούτιν, υπάρχει γι' αυτό μια ολόκληρη σειρά από δείκτες.
Είναι βέβαια αλήθεια ότι έχει πια μετατρέψει την Ρωσία σε ολοκληρωτική δικτατορία και ότι ο ρωσικός στρατός σημειώνει τώρα εδαφικά κέρδη στην Ουκρανία. Αλλά αν κοιτάξετε τα τελευταία τρία χρόνια από μια γεωπολιτική οπτική γωνία «από ψηλά» και σχετική απόσταση, αυτά τα χρόνια, στην πραγματικότητα ήταν μια καταστροφή για τον Πούτιν, τουλάχιστον σε σύγκριση με τις ρωσικές προσδοκίες. Η Ουκρανία δεν κατακτήθηκε με μια επιδρομή, αλλά με τη βοήθεια της Δύσης συνεχίζει να αντιστέκεται, με μια αντίσταση που έχει ήδη τραυματίσει ή σκοτώσει πάνω από ένα εκατομμύριο Ρώσους στρατιώτες. Οι Ευρωπαίοι έχουν διαχειριστεί με επιτυχία την απομάκρυνση από το ρωσικό φυσικό αέριο και τώρα επανεξοπλίζονται σε μεγάλη κλίμακα. Ταυτόχρονα, η Σουηδία και η Φινλανδία εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ ως νέα μέλη. Η ρωσική οικονομία στενάζει ολοένα και περισσότερο υπό τις δυτικές κυρώσεις και η Κίνα ξεπερνά ολοένα και περισσότερο την Ρωσία ως ηγεμονική δύναμη με επιρροή στον Παγκόσμιο Νότο. Εν ολίγοις, ο Πούτιν ήταν τόσο πολύ ευχαριστημένος με την πρόσκληση του Τραμπ στην Αλάσκα, εκτός των άλλων ίσως και για τον εξης λόγο: Επειδή εξαρτάται από από τις Ηνωμένες Πολιτείες και έχει την ανάγκη τους, τόσο για να εγκαταλείψουν οι ΗΠΑ την Ουκρανία, όσο και για να απελευθερωθεί η Ρωσία από την απομόνωση της εκ μέρους της Δύσης.
Χλευάσματα από το Πεκίνο
Ωστόσο, και ο Ντόναλντ Τραμπ από την πλευρά του, λειτουργεί από θέση αδυναμίας. Λόγου χάρη, ο αρθρογράφος των Financial Times Janan Ganesh, προέβλεψε πρόσφατα ότι για τον Πρόεδρο των ΗΠΑ από εδώ και στο εξής η πορεία των πραγμάτων θα είναι μόνον καθοδική, επειδή ο εμπορικός του πόλεμος, σε συνδυασμό με τις βάναυσες μαζικές απελάσεις, θα τροφοδοτήσουν τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ, ο οποίος με τη σειρά του θα οδηγήσει σε αυξανόμενη απογοήτευση μεταξύ των Αμερικανών των ευαίσθητων στην άνοδο των τιμών. Ακόμη κι αν κάποιος θεωρήσει αυτό το σενάριο ως υπερβολικά υποθετικό, η αδύνατη θέση του Τραμπ είναι εμφανής και από μια άλλη άποψη: Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ επιδιώκει σχεδόν εμμονικά την αναγνώριση από τον Ρώσο ομόλογό του. Όχι μόνον οι διαρκώς επαναλαμβανόμενοι έπαινοι και ύμνοι του Τραμπ για τον Πούτιν χρονολογούνται μέχρι και από την δεκαετία του 2000, αλλά τους τελευταίους μήνες, ο Τραμπ έχει επίσης αντιδράσει με παράλογη αφέλεια σε ερεθίσματα που έρχονται από την Μόσχα και εμφανώς είναι ψυχολογικά τεχνάσματα. Για παράδειγμα, τον Μάρτιο του 2025, ο Πούτιν έστειλε στον Πρόεδρο των ΗΠΑ έναν κιτς πίνακα του Ρώσου καλλιτέχνη Νίκας Σαφρόνοφ ο οποίος απεικονίζει τον Τραμπ στην στάση με την σφιγμένη γροθιά, αμέσως μετά την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας. Ο Τραμπ δήλωσε ότι «εμφανώς συγκινήθηκε» από την εικόνα αυτή.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι σαν παιδί. Δεν μπορεί να πει πραγματικά ψέματα, επειδή όλα τα ψέματά του είναι τόσο εμφανώς φοβερά ψεύτικα. Μετά τη Σύνοδο Κορυφής, ισχυρίστηκε, αναφερόμενος στον φίλο του Βλαντίμιρ: «Εμείς είμαστε το Νο 1 και αυτοί το Νο 2 στον κόσμο». Όχι, οι μεν ΗΠΑ ετοιμάζονται να υποβιβαστούν στην δεύτερη θέση και η Ρωσία θα είναι ασήμαντη, στο περιθώριο, στην εποχή μετά τα ορυκτά καύσιμα. Γι' αυτήν την δήλωση του Τραμπ μπορούν ήδη να ακουστούν τα χλευαστικά γέλια από το Πεκίνο (και ένα αχνό, μισοκρυφό χαχάνισμα από τις Βρυξέλλες).
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ερωτήματα της εποχής μας, και ιδιαίτερα την επόμενη μέρα από αυτή την μαϊμού Σύνοδο Κορυφής, χάρις στην οποία ο Πούτιν κέρδισε χρόνο και κύρος, είναι το εξής: Γιατί ο Ντόναλντ Τραμπ τα καταφέρνει στο εσωτερικό να αποδημοκρατικοπεί τις ΗΠΑ τόσο τρομακτικά καλά και με τρόπο σχεδόν ανεμπόδιστο, ενώ στην εξωτερική πολιτική πέτυχε ελάχιστα εκτός από αγοραπωλησίες κοπανιστού αέρα στον Αρκτικό Κύκλο; Μία απάντηση είναι η εξής: Γιατί απλά γνωρίζει τις ΗΠΑ καλύτερα από τον κόσμο. Σε διεθνές επίπεδο του λείπουν οι πιο βασικές γνώσεις, συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι η λίγη γνώση της ανθρώπινης φύσης, την οποία ισχυρίζεται ότι έχει, δεν είναι αρκετή.
«Φονταμενταλισμός του εδώ και τώρα» - Ένας βαθύς φθόνος
Ο δεύτερος λόγος είναι ότι στο εσωτερικό των ΗΠΑ οι Δημοκρατικοί είναι σαν πτώματα πεσμένα ανάσκελα στο πάτωμα και μέχρι στιγμής δεν έχουν πολλά να αντιτάξουν σ' αυτόν τον Πρόεδρο. Σε διεθνές επίπεδο, τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Οι αντίπαλοί του Τραμπ (πρώην εταίροι) και οι εταίροι του (πρώην αντίπαλοι) δεν έχουν χάσει καθόλου το ηθικό τους και αντιστέκονται πιο δυναμικά και επιδέξια. Ο τρίτος λόγος για την απόκλιση των εγχώριων από τα εξωτερικά επιτεύγματα του Ντόναλντ Τραμπ είναι ίσως η ικανότητά του να συμμαχεί με έναν φονταμενταλισμό του «εδώ και τώρα», ο οποίος έχει κυριεύσει μεγάλα τμήματα της αμερικανικής κοινωνίας. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν δυσκολίες να συνεχίσουν ένα αφήγημα ηρωοποίησης της δικής τους ιστορίας και της ιδέας μιας δικής τους ανωτερότητας. Δεν πιστεύουν πλέον πραγματικά στο μέλλον και για τον λόγο αυτό ενδίδουν στην αντίληψη που λέει ότι σημασία έχει το βραχυπρόθεσμο, όπως εξήγησε τόσο συναρπαστικά ο Μπεν Ρόουντς (Ben Rhodes) στους New York Times την περασμένη εβδομάδα [«How Short-Term Thinking Is Destroying America»]. Ο Τραμπ, με τη σειρά του, κάνει το παρόν ενδιαφέρον, συναρπαστικό, διασκεδαστικό και υποτάσσει την προσοχή των Αμερικανών στο καθεστώς της διακυβέρνησης του.
Αυτό είναι - ο τέταρτος λόγος - ένα μειονέκτημα για ό,τι αφορά τα διεθνή. Διότι ο μάγος της στιγμής σαφώς λαχταρά ένα ιστορικό βάθος, όπως αυτό που πιστεύει ότι βρίσκει στον Σι Τζινπίνγκ, στον Βλαντίμιρ Πούτιν, ακόμη και στο δυναστικό παλληκάρι του Νεποτισμού, στον Κιμ Γιονγκ Ουν της Βόρειας Κορέας. Αυτοί οι κύριοι σκέφτονται με βάση την χρονική κλίμακα των αιώνων, αν όχι των χιλιετιών - ή τουλάχιστον δημιουργούν με επιτυχία αυτή την εντύπωση -, τη στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ ήδη δυσκολεύεται να διατηρήσει στο κοινό του την αέναη ροή της αγωνίας και του σασπένς από τη μια εβδομάδα στην επόμενη.
Αυτό ίσως μπορεί να εξηγήσει αυτήν την παράξενη ιστορία της ανάγκης του Τραμπ για αναγνώριση από τον Πούτιν: Τον επαινούσε ήδη από το 2007, ο Πούτιν κάλεσε τον Τραμπ στην εκδήλωση Μις Υφήλιος στη Μόσχα το 2013 και τον ρώτησε μέσω Twitter αν ο Πούτιν θα ήταν «ο νέος καλύτερός του φίλος». Ο Τραμπ ζήτησε τη βοήθεια του Πούτιν μεταξύ 2013 και 2016 για να χτίσει έναν Πύργο Τραμπ στη Μόσχα και προσπάθησε να τον συναντήσει (ανεπιτυχώς) αρκετές φορές το 2015. Στο Ελσίνκι το 2018, στην πρώτη σύνοδο κορυφής μεταξύ Πούτιν και Τραμπ, ο Economist έγραψε για «ταπείνωση» του Τραμπ, λέγοντας ότι φαινόταν σαν «ανόητος», κάτι που δεν θα ανεχόταν ποτέ στην πατρίδα του, όμως απέναντι στην περίπτωση Πούτιν, αυτό μόνο αύξησε τον θαυμασμό του Τραμπ. Όταν ο Πούτιν εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, ο Τραμπ το χαρακτήρισε αυτό «μεγαλοφυές» και «έξυπνο». Ο Τραμπ περιστασιακά έχει αμφιβολίες για την σχέση αυτή και πρόσφατα αναρωτήθηκε μήπως απλά ο Πούτιν τον παρασύρει - αλλά παρόλα αυτά, η ανάγκη του Τραμπ για αναγνώριση από τον Πούτιν είναι ανεξάντλητη.
Προφανώς, υποφέρει από έναν κάποιο «φθόνο με βάθος» για τον Πούτιν: Χώρα με βάθος, ιστορία με βάθος, κατανόηση του χρόνου με βάθος.
Ωστόσο, και ο Ντόναλντ Τραμπ από την πλευρά του, λειτουργεί από θέση αδυναμίας. Λόγου χάρη, ο αρθρογράφος των Financial Times Janan Ganesh, προέβλεψε πρόσφατα ότι για τον Πρόεδρο των ΗΠΑ από εδώ και στο εξής η πορεία των πραγμάτων θα είναι μόνον καθοδική, επειδή ο εμπορικός του πόλεμος, σε συνδυασμό με τις βάναυσες μαζικές απελάσεις, θα τροφοδοτήσουν τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ, ο οποίος με τη σειρά του θα οδηγήσει σε αυξανόμενη απογοήτευση μεταξύ των Αμερικανών των ευαίσθητων στην άνοδο των τιμών. Ακόμη κι αν κάποιος θεωρήσει αυτό το σενάριο ως υπερβολικά υποθετικό, η αδύνατη θέση του Τραμπ είναι εμφανής και από μια άλλη άποψη: Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ επιδιώκει σχεδόν εμμονικά την αναγνώριση από τον Ρώσο ομόλογό του. Όχι μόνον οι διαρκώς επαναλαμβανόμενοι έπαινοι και ύμνοι του Τραμπ για τον Πούτιν χρονολογούνται μέχρι και από την δεκαετία του 2000, αλλά τους τελευταίους μήνες, ο Τραμπ έχει επίσης αντιδράσει με παράλογη αφέλεια σε ερεθίσματα που έρχονται από την Μόσχα και εμφανώς είναι ψυχολογικά τεχνάσματα. Για παράδειγμα, τον Μάρτιο του 2025, ο Πούτιν έστειλε στον Πρόεδρο των ΗΠΑ έναν κιτς πίνακα του Ρώσου καλλιτέχνη Νίκας Σαφρόνοφ ο οποίος απεικονίζει τον Τραμπ στην στάση με την σφιγμένη γροθιά, αμέσως μετά την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας. Ο Τραμπ δήλωσε ότι «εμφανώς συγκινήθηκε» από την εικόνα αυτή.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι σαν παιδί. Δεν μπορεί να πει πραγματικά ψέματα, επειδή όλα τα ψέματά του είναι τόσο εμφανώς φοβερά ψεύτικα. Μετά τη Σύνοδο Κορυφής, ισχυρίστηκε, αναφερόμενος στον φίλο του Βλαντίμιρ: «Εμείς είμαστε το Νο 1 και αυτοί το Νο 2 στον κόσμο». Όχι, οι μεν ΗΠΑ ετοιμάζονται να υποβιβαστούν στην δεύτερη θέση και η Ρωσία θα είναι ασήμαντη, στο περιθώριο, στην εποχή μετά τα ορυκτά καύσιμα. Γι' αυτήν την δήλωση του Τραμπ μπορούν ήδη να ακουστούν τα χλευαστικά γέλια από το Πεκίνο (και ένα αχνό, μισοκρυφό χαχάνισμα από τις Βρυξέλλες).
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ερωτήματα της εποχής μας, και ιδιαίτερα την επόμενη μέρα από αυτή την μαϊμού Σύνοδο Κορυφής, χάρις στην οποία ο Πούτιν κέρδισε χρόνο και κύρος, είναι το εξής: Γιατί ο Ντόναλντ Τραμπ τα καταφέρνει στο εσωτερικό να αποδημοκρατικοπεί τις ΗΠΑ τόσο τρομακτικά καλά και με τρόπο σχεδόν ανεμπόδιστο, ενώ στην εξωτερική πολιτική πέτυχε ελάχιστα εκτός από αγοραπωλησίες κοπανιστού αέρα στον Αρκτικό Κύκλο; Μία απάντηση είναι η εξής: Γιατί απλά γνωρίζει τις ΗΠΑ καλύτερα από τον κόσμο. Σε διεθνές επίπεδο του λείπουν οι πιο βασικές γνώσεις, συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι η λίγη γνώση της ανθρώπινης φύσης, την οποία ισχυρίζεται ότι έχει, δεν είναι αρκετή.
 |
| © 2025 The New York Times, by Lauren Peters-Collaer |
Ο δεύτερος λόγος είναι ότι στο εσωτερικό των ΗΠΑ οι Δημοκρατικοί είναι σαν πτώματα πεσμένα ανάσκελα στο πάτωμα και μέχρι στιγμής δεν έχουν πολλά να αντιτάξουν σ' αυτόν τον Πρόεδρο. Σε διεθνές επίπεδο, τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Οι αντίπαλοί του Τραμπ (πρώην εταίροι) και οι εταίροι του (πρώην αντίπαλοι) δεν έχουν χάσει καθόλου το ηθικό τους και αντιστέκονται πιο δυναμικά και επιδέξια. Ο τρίτος λόγος για την απόκλιση των εγχώριων από τα εξωτερικά επιτεύγματα του Ντόναλντ Τραμπ είναι ίσως η ικανότητά του να συμμαχεί με έναν φονταμενταλισμό του «εδώ και τώρα», ο οποίος έχει κυριεύσει μεγάλα τμήματα της αμερικανικής κοινωνίας. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν δυσκολίες να συνεχίσουν ένα αφήγημα ηρωοποίησης της δικής τους ιστορίας και της ιδέας μιας δικής τους ανωτερότητας. Δεν πιστεύουν πλέον πραγματικά στο μέλλον και για τον λόγο αυτό ενδίδουν στην αντίληψη που λέει ότι σημασία έχει το βραχυπρόθεσμο, όπως εξήγησε τόσο συναρπαστικά ο Μπεν Ρόουντς (Ben Rhodes) στους New York Times την περασμένη εβδομάδα [«How Short-Term Thinking Is Destroying America»]. Ο Τραμπ, με τη σειρά του, κάνει το παρόν ενδιαφέρον, συναρπαστικό, διασκεδαστικό και υποτάσσει την προσοχή των Αμερικανών στο καθεστώς της διακυβέρνησης του.
Αυτό είναι - ο τέταρτος λόγος - ένα μειονέκτημα για ό,τι αφορά τα διεθνή. Διότι ο μάγος της στιγμής σαφώς λαχταρά ένα ιστορικό βάθος, όπως αυτό που πιστεύει ότι βρίσκει στον Σι Τζινπίνγκ, στον Βλαντίμιρ Πούτιν, ακόμη και στο δυναστικό παλληκάρι του Νεποτισμού, στον Κιμ Γιονγκ Ουν της Βόρειας Κορέας. Αυτοί οι κύριοι σκέφτονται με βάση την χρονική κλίμακα των αιώνων, αν όχι των χιλιετιών - ή τουλάχιστον δημιουργούν με επιτυχία αυτή την εντύπωση -, τη στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ ήδη δυσκολεύεται να διατηρήσει στο κοινό του την αέναη ροή της αγωνίας και του σασπένς από τη μια εβδομάδα στην επόμενη.
Αυτό ίσως μπορεί να εξηγήσει αυτήν την παράξενη ιστορία της ανάγκης του Τραμπ για αναγνώριση από τον Πούτιν: Τον επαινούσε ήδη από το 2007, ο Πούτιν κάλεσε τον Τραμπ στην εκδήλωση Μις Υφήλιος στη Μόσχα το 2013 και τον ρώτησε μέσω Twitter αν ο Πούτιν θα ήταν «ο νέος καλύτερός του φίλος». Ο Τραμπ ζήτησε τη βοήθεια του Πούτιν μεταξύ 2013 και 2016 για να χτίσει έναν Πύργο Τραμπ στη Μόσχα και προσπάθησε να τον συναντήσει (ανεπιτυχώς) αρκετές φορές το 2015. Στο Ελσίνκι το 2018, στην πρώτη σύνοδο κορυφής μεταξύ Πούτιν και Τραμπ, ο Economist έγραψε για «ταπείνωση» του Τραμπ, λέγοντας ότι φαινόταν σαν «ανόητος», κάτι που δεν θα ανεχόταν ποτέ στην πατρίδα του, όμως απέναντι στην περίπτωση Πούτιν, αυτό μόνο αύξησε τον θαυμασμό του Τραμπ. Όταν ο Πούτιν εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, ο Τραμπ το χαρακτήρισε αυτό «μεγαλοφυές» και «έξυπνο». Ο Τραμπ περιστασιακά έχει αμφιβολίες για την σχέση αυτή και πρόσφατα αναρωτήθηκε μήπως απλά ο Πούτιν τον παρασύρει - αλλά παρόλα αυτά, η ανάγκη του Τραμπ για αναγνώριση από τον Πούτιν είναι ανεξάντλητη.
Προφανώς, υποφέρει από έναν κάποιο «φθόνο με βάθος» για τον Πούτιν: Χώρα με βάθος, ιστορία με βάθος, κατανόηση του χρόνου με βάθος.
Αντεστραμμένη ιστορία
Αυτός ο βαθύς φθόνος του Τραμπ συμβάλλει επίσης στην ιδιόμορφη αντιστροφή ενός ιστορικού πλαισίου. Διότι κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, όπως περιγράφει ο ιστορικός Βλάντισλαβ Ζούμποκ (Wladislaw Subok) στο βιβλίο του The World of The Cold War, το οποίο εκδόθηκε στις αρχές του 2025, η Σοβιετική Ένωση, την οποία τώρα προπαγανδίζει με τόση υπερηφάνεια ο Λαβρόφ, ήταν αυτή που επιδίωκε σχεδόν εμμονικά την Αμερικανική αναγνώριση. Όσοι κατείχαν την εξουσία στην Μόσχα γνώριζαν ότι δεν μπορούσαν να ανταγωνιστούν τις Ηνωμένες Πολιτείες όσον αφορά την οικονομική ισχύ και την ήπια ισχύ, κάτι που κάποτε οδήγησε τον Λεονίντ Μπρέζνιεφ, κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης σε ένα αμερικανικό σούπερ μάρκετ, να σχολιάσει ειρωνικά ότι τα ράφια είχαν σίγουρα γεμίσει ειδικά για την επίσκεψή του. Εκείνη την εποχή, η ανάγκη του Κρεμλίνου να αναγνωριστεί ως ισότιμη υπερδύναμη γινόταν ακόμη πιο έντονη. Και γι΄ αυτόν τον λόγο εκτός των άλλων, ο Χένρι Κίσινγκερ, ο οποίος γνώριζε πολύ καλά τούτον τον πολύ διαδεδομένο οικονομικό φθόνο των Σοβιετικών, έστελνε μηνύματα από τον Λευκό Οίκο με την προσθήκη «προσωπικά στον Γενικό Γραμματέα Μπρέζνιεφ» για να ικανοποιήσει τη ματαιοδοξία του Σοβιετικού ηγέτη. Σήμερα, αυτός ο κόσμος έχει αντιστραφεί: Η Ρωσία είναι οικονομικός νάνος. Και ως ιδεολογία έχει να προσφέρει μόνον μια εξύμνηση του θανάτου, κατάλοιπο της αυτοκρατορικής εποχής, μια Soft-Power ήπια όσο το death metal για να κάνουμε σχήμα λόγου. Ωστόσο, ο Πούτιν, ο οποίος χρησιμοποίησε τα πρώτα λεπτά της ομιλίας του στη συνέντευξη Τύπου στην Αλάσκα για μια αναδρομή στην ιστορία των Ρωσο-Αμερικανικών σχέσεων, είναι ικανός να πυροδοτεί στον Τραμπ μια τέτοια λαχτάρα για υποτιθέμενο βάθος, ώστε η συνάντηση στο Άνκορεϊτζ φάνηκε μετά στον Τραμπ μέχρι και ως αυτοσκοπός.
Αυτός ο βαθύς φθόνος του Τραμπ συμβάλλει επίσης στην ιδιόμορφη αντιστροφή ενός ιστορικού πλαισίου. Διότι κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, όπως περιγράφει ο ιστορικός Βλάντισλαβ Ζούμποκ (Wladislaw Subok) στο βιβλίο του The World of The Cold War, το οποίο εκδόθηκε στις αρχές του 2025, η Σοβιετική Ένωση, την οποία τώρα προπαγανδίζει με τόση υπερηφάνεια ο Λαβρόφ, ήταν αυτή που επιδίωκε σχεδόν εμμονικά την Αμερικανική αναγνώριση. Όσοι κατείχαν την εξουσία στην Μόσχα γνώριζαν ότι δεν μπορούσαν να ανταγωνιστούν τις Ηνωμένες Πολιτείες όσον αφορά την οικονομική ισχύ και την ήπια ισχύ, κάτι που κάποτε οδήγησε τον Λεονίντ Μπρέζνιεφ, κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης σε ένα αμερικανικό σούπερ μάρκετ, να σχολιάσει ειρωνικά ότι τα ράφια είχαν σίγουρα γεμίσει ειδικά για την επίσκεψή του. Εκείνη την εποχή, η ανάγκη του Κρεμλίνου να αναγνωριστεί ως ισότιμη υπερδύναμη γινόταν ακόμη πιο έντονη. Και γι΄ αυτόν τον λόγο εκτός των άλλων, ο Χένρι Κίσινγκερ, ο οποίος γνώριζε πολύ καλά τούτον τον πολύ διαδεδομένο οικονομικό φθόνο των Σοβιετικών, έστελνε μηνύματα από τον Λευκό Οίκο με την προσθήκη «προσωπικά στον Γενικό Γραμματέα Μπρέζνιεφ» για να ικανοποιήσει τη ματαιοδοξία του Σοβιετικού ηγέτη. Σήμερα, αυτός ο κόσμος έχει αντιστραφεί: Η Ρωσία είναι οικονομικός νάνος. Και ως ιδεολογία έχει να προσφέρει μόνον μια εξύμνηση του θανάτου, κατάλοιπο της αυτοκρατορικής εποχής, μια Soft-Power ήπια όσο το death metal για να κάνουμε σχήμα λόγου. Ωστόσο, ο Πούτιν, ο οποίος χρησιμοποίησε τα πρώτα λεπτά της ομιλίας του στη συνέντευξη Τύπου στην Αλάσκα για μια αναδρομή στην ιστορία των Ρωσο-Αμερικανικών σχέσεων, είναι ικανός να πυροδοτεί στον Τραμπ μια τέτοια λαχτάρα για υποτιθέμενο βάθος, ώστε η συνάντηση στο Άνκορεϊτζ φάνηκε μετά στον Τραμπ μέχρι και ως αυτοσκοπός.
Αυτή η συνάντηση δεν ήταν, σε αντίθεση με ό,τι εκ των προτέρων φοβόντουσαν ή λαχταρούσαν πολλοί σχολιαστές, η νέα παγκόσμια τάξη. Ήταν μέρος μιας παρακμιακής παράστασης. Ωστόσο, ακόμη και έτσι, αυτό είναι ένα θέαμα που θα μπορούσε να κοστίσει στον κόσμο πολύ.
 |
| © Καθημερινή / Ηλίας Μακρής 15.8.2025 |
Ο Bernd Ulrich
σπούδασε πολιτικές επιστήμες, φιλοσοφία, γερμανική φιλολογία και
κοινωνιολογία στο πανεπιστήμιο του Essen. Εργάστηκε ως
δημοσιογράφος στις εφημερίδες Frankfurter Rundschau, taz, FAZ, Wochenpost και στο Tagesspiegel. Από το 2003 αναπληρωτής αρχισυντάκτης της Zeit, από το 2007 διευθυντής του τομέα πολιτικής.
Αρθρογραφία του Bernd Ulrich στην Zeit
Τόμας Ασσόιερ: Η προδοσία της Αμερικής
Ben Rhodes «How Short-Term Thinking Is Destroying America», New York Times
Μπερντ Ούλριχ: Πετρέλαιο, αίμα και ασχετοσύνη - Οι εμμονές των ΗΠΑ με την Μέση Ανατολή
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου