Jürgen Trittin: Το τέλος των ηγεμόνων, της Δύσης και των ορυκτών καυσίμων

Jürgen Trittin: Das Ende der Hegemonen, des Westens und der Fossilen,  Berlin Forum on Global Cooperation 2026, Heinrich-Böll-Stiftung, 22 Μαΐου 2026

 

Με την επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν, ο κόσμος βιώνει τη δεύτερη ενεργειακή κρίση μέσα σε πέντε χρόνια. Η προηγούμενη πυροδοτήθηκε το 2022 από την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία. Aναμφισβήτητα, το κέντρο βάρους της παγκόσμιας πολιτικής μετατοπίζεται· η διεθνής πολιτική μετατρέπεται σε αγώνα για ενεργειακή κυριαρχία. Στον πολυπολικό κόσμο, η Ευρώπη χρειάζεται νέα γεωστρατηγική και νέους συμμάχους. Πρέπει να δώσει έμφαση στον εξηλεκτρισμό του ενεργειακού συστήματος και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

 

Τρεις βεβαιότητες που ίσχυαν επί δεκαετίες φτάνουν σήμερα στο τέλος τους. Το τέλος των ηγεμόνων, της Δύσης και των ορυκτών καυσίμων δημιουργεί μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.

  

Δεν υπάρχει πια παγκόσμιος ηγεμόνας.
Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου πριν από 35 χρόνια σηματοδότησε το τέλος ενός ηγεμόνα, της Σοβιετικής Ένωσης. Αλλά ήταν επίσης η αρχή του τέλους ενός άλλου ηγεμόνα, των ΗΠΑ. Η υπερέκτασή των ΗΠΑ πέρα από τις δυνάμεις τους αποκαλύφθηκε στους πολέμους στο Ιράκ, το Αφγανιστάν και τη Λιβύη. Οι ΗΠΑ δεν είναι πια ικανές να παίζουν τον ρόλο οργανωτή μιας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων. Υπό τον Τραμπ, δεν τον θέλουν πια. Ο Τραμπ θέλει απλώς να ηγείται της ισχυρότερης συμμορίας σε έναν κόσμο που διέπεται από τον νόμο της ζούγκλας.
Το αν η ανερχόμενη Κίνα μπορεί να γίνει ηγεμόνας, είναι ανοιχτό ερώτημα. Ο κόσμος έχει γίνει πολυπολικός. Η Ευρώπη πρέπει να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της εντός του.

© Economis

Η Δύση δεν είναι πια παγκόσμιο οδηγητικό πρότυπο.
Επί 80 χρόνια, ο δημοκρατικός καπιταλισμός αντιπροσώπευε τον συνδυασμό ευημερίας και ελευθερίας. Στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, συχνά με χρωματισμό ιδεολογικό, εξυψώνονταν με ευχαρίστηση ως η Δύση. Αυτό που παραβλέπονταν ακόμη και τότε, ήταν το γεγονός ότι στη Λατινική Αμερική και στη Νότια Αφρική, οι ιδέες της Δύσης, δηλαδή οι αξίες της ελευθερίας, της ευημερίας και του δημοκρατικού καπιταλισμού, δεν χαρίστηκαν, αλλά έπρεπε να κατακτηθούν, συχνά σε σύγκρουση με την Ευρώπη και τις ΗΠΑ.
Σήμερα, το μοντέλο του δημοκρατικού καπιταλισμού διαβρώνεται. Φασιστικές και αυτοκρατικές δυνάμεις κερδίζουν έδαφος τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ. Ούτε η υπόσχεση της ευημερίας ούτε η υπόσχεση της ελευθερίας κερδίζουν πια την συναίνεση σ' αυτές τις κοινωνίες.
Ωστόσο, σε παγκόσμιο επίπεδο ο δημοκρατικός καπιταλισμός πιέζεται από την Κίνα. Ο αυταρχικός κρατικός καπιταλισμός της Κίνας θεωρείται από πολλές κοινωνίες ως το πιο αποτελεσματικό μοντέλο ανάπτυξης.

Ziphius, από Conrad Gessner, Nomenclator aquatilium animantium, 1560

Ο καπιταλισμός των ορυκτών καυσίμων φτάνει στο τέλος του.
Στο Στενό του Ορμούζ, η ευπάθεια στις κρίσεις του καπιταλισμού των ορυκτών καυσίμων είναι σήμερα πιο εμφανής από κάθε άλλη φορά. Διακόσια χρόνια εκβιομηχάνισης ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα με τη χρήση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η υπόσχεση της ευημερίας η οποία συνδέεται με τον δημοκρατικό καπιταλισμό εξαρτιόταν από τα ορυκτά καύσιμα. Η γεωπολιτική ισχύς προέκυπτε από την κατοχή και τον έλεγχο των ορυκτών καυσίμων και από τον έλεγχο των τιμών τους.
Αυτό αλλάζει δραματικά. Η επιταχυνόμενη κλιματική κρίση υπονομεύει σε μεγάλη έκταση αυτή την υπόσχεση της ευημερίας. Ήδη από τα χρόνια της διπλής ενεργειακής κρίσης, του 1973 και του 1979, η άνοδος του ΑΕΠ και της κατανάλωσης είχαν ήδη αποσυνδεθεί από τα ορυκτά καύσιμα. Σήμερα, η παγκόσμια άνθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καταδεικνύει ότι η δημιουργία αξίας και η άνοδος του ΑΕΠ δεν εξαρτώνται πια από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Conrad Gessner, Nomenclator aquatilium animantium, 1560

Βόλφγκανγκ Μπάουερ: «Το μέλλον ήταν πάντα πολύ ακριβό· πώς να νοιαζόμαστε γι' αυτό;». Στη Γερμανία, στην Ελλάδα, παντού. Η ζέστη, οι φωτιές και η καφρίλα

© Wolfgang Bauer: Schwäbische Alb - Die Zukunft war uns in Deutschland immer schon zu teuer, Die Zeit, 22.8.2026, αποθηκευμένο και εδώ

 

Καρβουνιασμένα δάση, νεκρά ζώα, νεκρή γη. Αυτή είναι η νοτιοδυτική Γερμανία στα τέλη του καλοκαιριού του 2026. Όποιος τριγυρίζει εδώ γύρω, το νιώθει: Εκτός από τα δάση καίγονται και άλλα πράγματα σε τούτη τη χώρα.

 

Tην Κυριακή περπάτησα στα λιβάδια και δεν άκουσα ούτε ένα πουλί να κελαηδάει. Στάθηκα σε ένα ύψωμα, κοίταξα κάτω και είδα μια καφετιά ξερή κοιλάδα. Δεν είδα πια σχεδόν καθόλου πράσινο. Αυτή η κοιλάδα - και την ξέρω πολύ καλά εδώ και δεκαετίες - άνθιζε και έβλεπες όλα τα χρώματα. Το ασημόχορτο, οι ασημένιες κορυφές των χόρτων, κυμάτιζε στον άνεμο σαν τα κύματα του ωκεανού.
Αυτή η κοιλάδα ανάμεσα στα υψώματα του Σουηβικού Ιούρα (Schwäbische Alb) έσφυζε από ζωή· και με τέτοια αφθονία, ώστε σε συνέπαιρνε εντελώς αν της παραδιδόσουν. Ξάπλωνες στο γρασίδι και αμέσως σε σκέπαζαν σπόροι, φτερωτά έντομα κάθε είδους, μυρμήγκια, σκαθάρια και ζωύφια με ιριδίζοντα μεταλλιζέ χρώματα. Ξέρω μόνον λίγων τα ονόματα. Τώρα περπατούσα μέσα σε νεκροταφείο. Σχεδόν κανένα φυτό δεν έχει μείνει ζωντανό. Τα φυτικά κουφάρια θρυμματίζονταν κάτω από τα πόδια μου. Ο άνεμος σήκωνε τη σκόνη της πυρακτωμένης γης. Είδα λίγα μόνον έντομα, καθόλου μύγες, ούτε αλογόμυγες.
Την Κυριακή πήγα και στο δάσος πάνω από την κοιλάδα, αλλά και εκεί δεν άκουσα πουλιά να τραγουδούν. Το δάσος είχε πάρει χρώμα καφέ, όπως κανονικά γίνεται το φθινόπωρο. Ψηλά, οι φυλλωσιές και τα κλαδιά, ο θόλος των δέντρων, έμοιαζε σαν να είχε καεί από φωτιά. Το έδαφος ήταν καλυμμένο με ξερά φύλλα όπως το φθινόπωρο· τα πόδια μου βυθίζονταν μέχρι τους αστραγάλους μέσα στο παχύ στρώμα τους. Τα φύλλα της χαμηλής βλάστησης, των θάμνων και των μικρών δενδρυλλίων του δασικού υπόροφου, κρέμονταν από τους κορμούς τους μαραμένα, σαν φυτά εσωτερικού χώρου που τα ξέχασαν απότιστα. Οι φτέρες ήταν πεσμένες κάτω, ακόμη και οι τσουκνίδες. Σπαρμένα στο έδαφος νεκρά ποντίκια· πέθαναν από τη δίψα. Τόσα πολλά νεκρά ποντίκια !

Γη που βουβάθηκε: Κωνοφόρα δέντρα Γυμνά, με ξερές βελόνες, σε ένα δάσος κοντά στο Ρότβαιλ. νοτιοδυτική Γερμανία. © [M] Silas Stein/imago images

Τσίπρας 2.0: Βαβυλώνεια Αιχμαλωσία;

Ἐπὶ τῶν ποταμῶν Βαβυλῶνος ἐκεῖ ἐκαθίσαμεν καὶ ἐκλαύσαμεν ἐν τῷ μνησθῆναι ἡμᾶς τῆς Σιών
(Τῷ Δαυΐδ, διὰ Ἱερεμίου· εἰς τὴν αἰχμαλωσίαν, Ψαλμός 136)
Photo: Eduard Bendemann, Οι πενθούντες Εβραίοι στην εξορία,1832, (Wikimedia Commons)

Η λεγόμενη Ριζοσπαστική Αριστερά όπως την ξέραμε από το 2008 μέχρι το 2025, δηλαδή ο ΣΥΡΙΖΑ συν οι κατά καιρούς αποχωρήσεις, γίνεται όλο και περισσότερο θέμα για τους ιστορικούς της ελληνικής πολιτικής. Εκτός άν συμβεί κάτι ασυνήθιστο και απρόβλεπτο.
Ο Τσίπρας 2.0 με την υπό δημιουργία ΕΛ.Α.Σ. φαίνεται να είναι κάτι διαφορετικό. Άν και δεν απορρίπτουν την κυβερνητική κληρονομιά του ΣΥΡΙΖΑ υπό τον Τσίπρα 1.0, ούτε την προηγηθείσα αντιπολιτευτική, το πολιτικό στίγμα που προβάλλουν τώρα διαφέρει εμφανώς. Όμως ένα από τα μεγάλα, και πολύ πραγματιστικά, πολιτικά διλήμματα του Αλέξη Τσίπρα 2.0 και όσων τον ακολουθούν τώρα, αφορά μια βαριά υποθήκη από την κληρονομιά του ΣΥΡΙΖΑ: Θα διατηρήσουν την «ειδική σχέση» του ΣΥΡΙΖΑ με τον ελληνικό εθνικολαϊκισμό, δηλαδή με την ελληνική «λαϊκή» Δεξιά; Ή θα απογαλακτισθούν από αυτόν, εγκαταλείποντας τήν παντού στον κόσμο διαψευσμένη ελπίδα ότι δίπλα στο πρωτότυπο, σε «ανταγωνιστική συνεργασία» με αυτό, μπορεί να ευημερήσει (και να γίνει κοινωνικά πλειοψηφικό) ένα είδος «αριστερού λαïκισμού»;
Τί θα συμβεί άν αυτή η «υβριδική Αριστερά» («Συμπαράταξη της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας»), όπως λέει ότι την θέλει ο Τσίπρας 2.0, θελήσει να διατηρήσει και την «ειδική σχέση» με την καθαρόαιμη ιστορική Δεξιά των Κώστα Καραμανλή (ΙΙ), Π. Παυλόπουλου, Π. Καμμένου, Δ. Παπαγγελόπουλου, της «Δημοκρατίας», της «Εστίας», και με τα στηρίγματά τους στον επιχειρηματικό κόσμο (φυσικά είναι γλυκό το δέλεαρ του ωφελιμισμού); Και τί θα συμβεί, άν αυτή η σχέση δέσει για τα καλά με την στήριξη του Τσίπρα 2.0 στον βαθέως ερυθρο-πετρόλ χρώματος πλουτοκρατικό «αντισυστημισμό» α λα in.gr και Σία;

Πάρα πολλή Ρωσία και πάρα πολλά ορυκτά καύσιμα· και στην «ειδική σχέση», και στον στόλο υποστήριξης. Όμως αυτή η σχέση, εκτός από αυτονόητες επιπτώσεις σε τομείς όπως η εξωτερική πολιτική και οι πολιτικές για το περιβάλλον και την ενέργεια, μπορεί να εγκλωβίσει το εγχείρημα «Τσίπρας 2.0» στην παλιά, δοκιμασμένη παγίδα. Η «όλη Δεξιά», όχι μόνον η «λαϊκή» αλλά και η «φιλελεύθερη Κεντροδεξιά» συνιστώσα της, φαίνεται πως θέλει πάντα να χρησιμοποιεί μια τέτοια σχέση για να μεγεθύνει τα περιθώρια ελιγμών της. Διότι η ίδια, για λόγους στρατηγικούς και ιστορικούς, άλλον πολιτικό χώρο θεωρεί ως πραγματικό μακροπρόθεσμο αντίπαλο της.
Αυτό ακριβώς συνέβη και στην περίοδο 2009-2023, αρχίζοντας από τον χειρισμό της χρεωκοπίας στην εποχή της αντιμνημονιακής ΝΔ με τον Α. Σαμαρά των Ζαππείων, και φθάνοντας μέχρι την διαμάχη της Νovartis και την εμπλοκή του ΣΥΡΙΖΑ με τον όλο «εσωτερικό αγώνα» εντός της ΝΔ. Ο ΣΥΡΙΖΑ του Τσίπρα 1.0 πλήρωσε ακριβά το βαρύ λάθος του να παρακολουθεί με ευλάβεια τους ελιγμούς της «όλης ΝΔ», από τον Π. Καμμένο μέχρι τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ή και να εμπλέκεται ετεροκαθοριζόμενος.
Μια ακόμη ένδειξη ότι ο Τσίπρας 2.0 εμμένει στην «ειδική σχέση», είναι και το γεγονός ότι, και αυτός, τώρα νομιμοποιεί ρητορικά εκείνες που ο Κ. Μητσοτάκης αποκαλεί «δεύτερες εκλογές» (βλ. την σπονδυλωτή συνέντευξη στο in.gr). Αυτό, εκτός από την παραδοξότητα ως πολιτική θέση αντιπολιτευόμενου αριστερού ηγέτη, μπορεί και να αποδειχθεί λάθος τακτικής πρώτου μεγέθους.
Νομιμοποιώντας την στόχευση για «δεύτερες εκλογές», δηλαδή το βασικό σενάριο της ΝΔ άν αυτή δεν κερδίσει αυτοδυναμία στις «πρώτες» (ενδεχόμενο από απίθανο ως αδύνατο), ο Τσίπρας 2.0 γίνεται από τώρα όμηρος της ΝΔ. Η Βαβυλώνεια Αιχμαλωσία του Τσίπρα 1.0 με τον ΣΥΡΙΖΑ, στους Ναβουχοδονόσορες της «όλης ΝΔ», θα συνεχισθεί ως Βαβυλώνεια Αιχμαλωσία του Τσίπρα 2.0 και της ΕΛ.Α.Σ. στους τωρινούς και αυριανούς άρχοντες της ΝΔ.
Η αιχμαλωσία είναι ακόμη πιο επαχθής απ΄ όσο φαίνεται εκ πρώτης όψεως: Άν είναι λάθος συγκυριακής τακτικής, αυτό προκύπτει από λανθασμένη στρατηγική. Ο Τσίπρας δεν θέλει κυβερνητικό συνασπισμό ΕΛ.Α.Σ. + ΠΑΣΟΚ ή ΠΑΣΟΚ + ΕΛ.Α.Σ., στην περίπτωση που προκύψει άθροισμα τουλάχιστον 151 εδρών στις επόμενες εκλογές (στις «πρώτες εκλογές»). Άλλωστε, αυτό το έχουν δηλώσει ρητά από την ΕΛ.Α.Σ., αμέσως μετά από την πρόταση Χ. Δούκα να γίνει, ευέλικτα, τέτοια σύμπραξη εάν οι αριθμοί το επιτρέπουν.
Αλλά τί μπορεί να γίνει μετά; Mετά από «δεύτερες εκλογές» (ακόμη και άν η ΕΛ.Α.Σ. είναι πρώτο κόμμα – από απίθανο ως αδύνατο ενδεχόμενο), με ποιόν θα μπορεί να συμπράξει η ΕΛ.Α.Σ. για κυβερνητικό συνασπισμό; Με το ΠΑΣΟΚ; Τότε γιατί αποκλείει τέτοια σύμπραξη αμέσως μετά τις «πρώτες εκλογές»;
O δικηγόρος του διαβόλου απαντά: Γιατί στις «δεύτερες εκλογές», ίσως η ΝΔ κατέβει με άλλον αρχηγό.
Dendias ante portas;
Γι' αυτό καπνίζoυν τόσο πολύ, εδώ και αρκετό καιρό, τα φουγάρα στο Καπνεργοστάσιο της «Δημοκρατίας»; Γι' αυτό τόσοι πολλοί δεξιοί και αριστεροί μπακ λαμβάνουν προστατευτικές θέσεις μπροστά στην «Εστία» και μαρκάρουν σκληρά τους αντιπάλους της «όλης ΝΔ» και της ΕΛ.Α.Σ.;

Γ. Ρ.

Μπορεί ακόμα να σωθεί ο κόσμος, Φριντερίκε Ότο;

© Ist die Welt noch zu retten, Friederike Otto?, συνέντευξη στον Jochen Wegner, στη σειρά «Nur eine Frage», Die Zeit, 27.5.2026

 

Η κλιματική αλλαγή απειλεί την ύπαρξή μας. Η ερευνήτρια του κλίματος Friederike Otto εξηγεί τι πρέπει να αλλάξει, ποιες βιομηχανίες χρειαζόμαστε και πώς θα γίνουν αυτά. Χρειάζεται μια επανάσταση;

Η Φριντερίκε Ότο είναι μια από τις πιο επιδραστικές ερευνήτριες του κλίματος διεθνώς. Eίναι φυσικός, κατέχει και διδακτορικό στη φιλοσοφία. Σπούδασε στο Πότσνταμ και στο Βερολίνο, εργάστηκε ως ερευνήτρια στην Οξφόρδη και είναι τώρα καθηγήτρια των επιστημών του κλίματος στο Imperial College of London. Είναι από τους θεμελιωτές του επιστημονικού κλάδου που αποκαλείται Attribution Science, ο οποίος ερευνά πώς ακριβώς συνδέονται τα ακραία καιρικά φαινόμενα με την κλιματική αλλαγή. Η Otto είναι επίσης μία από τους συνιδρυτές της διεθνούς ερευνητικής πρωτοβουλίας World Weather Attribution (WWA) και μαζί με άλλους εκπόνησε πολλές από τις εκθέσεις της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή του ΟΗΕ (Intergovernmental Panel on Climate Change - IPCC). Το 2023 έλαβε το Γερμανικό Βραβείο Περιβάλλοντος.

DIE ZEIT: Κυρία Otto, μπορεί ακόμη να σωθεί ο κόσμος;
Friederike Otto: Η σύντομη απάντηση είναι: Ναι.
 

Και γιατί υπάρχει πρόβλημα στον κόσμο; Ποιο είναι το κεντρικό πρόβλημα από την σκοπιά της επιστήμης;
Η κλιματική αλλαγή. Με την καύση ορυκτών καυσίμων, δηλαδή πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου, απελευθερώνουμε στην ατμόσφαιρα περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου. Τα αέρια του θερμοκηπίου έχουν την εξής ιδιότητα: Τα μόρια τους δονούνται στην ίδια συχνότητα, δηλαδή στο ίδιο μήκος κύματος, με το μήκος κύματος της θερμικής ακτινοβολίας. Πράγμα που σημαίνει, ότι απορροφούν θερμότητα. Όσο περισσότερα τέτοια μόρια υπάρχουν στην ατμόσφαιρα, τόσο θερμότερη την κάνουν. Και αυτό αυξάνει τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία. Αυτό έχει σοβαρές συνέπειες: Αυξάνονται σε συχνότητα και ένταση τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει επειδή το νερό διαστέλλεται, ενώ  τα στρώματα πάγου στη Γροιλανδία και την Ανταρκτική, καθώς και οι παγετώνες στην ξηρά, λιώνουν. Όσο συνεχίζουμε να καίμε ορυκτά καύσιμα, η Γη θα συνεχίσει να θερμαίνεται. Και έτσι αλλάζει το κλίμα στο οποίο εμείς, ως κοινωνίες και ως οικοσυστήματα, έχουμε προσαρμοστεί εδώ και αιώνες. Αλλάζει πολύ πιο γρήγορα από την ταχύτητα με την οποία μπορούμε να προσαρμοστούμε. Και προπαντός αλλάζει πιο γρήγορα από την ταχύτητα με την οποία μπορούν να προσαρμοστούν τα οικοσυστήματα.
 

Πώς το γνωρίζουμε αυτό με τόσο μεγάλη ακρίβεια; Ακόμη και σήμερα συμβαίνουν συζητήσεις σχετικές με το πόσο βάσιμα είναι αυτά τα ευρήματα· και η σημερινή κυβέρνηση των ΗΠΑ είναι πολύ δραστήρια σ' αυτές τις συζητήσεις. Γνωρίζουμε πραγματικά βάσιμα ότι η καύση πετρελαίου και άνθρακα προκαλεί θέρμανση της Γης;
Ναι, το γνωρίζουμε. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία γι' αυτό. Το γνωρίζαμε ακόμη και πριν κάνουμε συστηματικές μετρήσεις θερμοκρασίας, επειδή γνωρίζουμε τις ιδιότητες των μορίων: Με την καύση ορυκτών καυσίμων απελευθερώνεται διοξείδιο του άνθρακα, CO₂. Η μοριακή ιδιότητα του CO₂ είναι η εξής: Όταν τα άτομα άνθρακα συνδέονται με τα άτομα οξυγόνου, δονούνται στο ίδιο μήκος κύματος με τη θερμική ακτινοβολία. Και γι' αυτό τον λόγο, απορροφάται η θερμική ακτινοβολία στο δρόμο της από την επιφάνεια της Γης προς το διάστημα. Αυτό το γνωρίζουμε από τα βασικά της χημείας και της φυσικής. Ήδη από τον 19ο Αιώνα, η Eunice Foote και αργότερα ο Svante Arrhenius προέβλεψαν ότι αυτό θα προκαλούσε θέρμανση της Γης. Έκτοτε, έχουμε καταφέρει να το μετρήσουμε και να γνωρίζουμε με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια πόση ποσότητα αερίων του θερμοκηπίου οδηγεί σε πόση ακριβώς θέρμανση.

Ημέρες ανά έτος με μέγιστη θερμοκρασία 24ώρου πάνω από 26, 32 και 38 °C ήδη από τον μήνα Ιούνιο.
 Πόλεις Ευρώπης μεταβολή 1940-2026. © Πηγή Copernicus Climate Change Service & European Centre for Medium-Range Weather Forecasts (C3S/ECMWF), via Der Spiegel

Πώς να καθυστερήσουμε τη λήψη μέτρων για να αντιμετωπισθεί η κλιματική κρίση; Δώδεκα τρόποι και άλλος ένας

Ι. Κίμων Χατζημπίρος: Στην εποχή της κλιματικής κρίσης, το μικρό δεν είναι πάντα όμορφο

 

© Κίμων Χατζημπίρος: Το μικρό δεν είναι πάντα όμορφο, Τα Νέα, 25.07.2026

 
Ένα υπουργείο περιβάλλοντος οφείλει να προωθεί αποτελεσματικές πολιτικές, κάνοντας αντικειμενική εκτίμηση των περιβαλλοντικών απειλών και αξιοποιώντας τις δυνατότητες της τεχνολογίας. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) και οι τεχνολογίες που στηρίζουν την κυκλική οικονομία είναι τα κορυφαία εργαλεία του. Σήμερα, κύρια απειλή είναι η κλιματική αλλαγή και ακολουθεί η ρύπανση από σκουπίδια και λύματα. Όταν το υπουργείο, με χωροταξικά σχέδια για τουρισμό και ΑΠΕ, καθυστερεί την ανάπτυξη κυκλικής οικονομίας και την απαλλαγή από ορυκτά καύσιμα, προφανώς δεν κάνει καλά την δουλειά του.
Η κυβέρνηση, φοβούμενη την προσεχή εκλογική αναμέτρηση, δίνει προτεραιότητα στην ικανοποίηση διαφόρων λαϊκών αιτημάτων, ακόμα και αντιπεριβαλλοντικών. Με την κοινωνία να προχωράει αμέριμνα προς την αγχόνη της κλιματικής αλλαγής, το αρμόδιο υπουργείο κοντόφθαλμα την διευκολύνει. Η περιβαλλοντική πολιτική του είναι απερίσκεπτη προσαρμογή σε μικρομεσαίες απαιτήσεις. Έτσι, τα χωροταξικά για τουρισμό και ΑΠΕ ικανοποιούν κάθε αρνητή και φτιάχτηκαν για να ευνοήσουν μόνον μικρές οικονομικές δραστηριότητες. 

© Πηγή: Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ)

Στάνφορντ: Μέσα στο Πανεπιστήμιο ένα παρα-πανεπιστήμιο ψεύδους των δισεκατομμυριούχων της Silicon Valley

 How to Rule the World: Theo Baker enthüllt die Lügenkultur der Tech-Milliardäre, συνέντευξη στον Anant Agarwala, Die Zeit 28/2026, 24.6.2026, αποθηκευμένο και εδώ 

Ως νεαρός φοιτητής στο Στάνφορντ, είδε πώς καλλιεργείται σε μυστικά σεμινάρια η ονειροφαντασία να γίνουν κάποιοι κυρίαρχοι του κόσμου. Και πώς ενθαρρύνουν τους απατεώνες.

 

Όταν η έρευνά του εκθρόνισε τον Πρόεδρο του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ, στο κυλικείο του Πανεπιστημίου δεν επέτρεπαν στον Τέο Μπέικερ ούτε καν να παραγγείλει μπύρα. Μόλις είχε κλείσει τα 18, σπούδαζε πληροφορική στο πανεπιστήμιο της Σίλικον Βάλεϊ και ταυτόχρονα συνεργαζόταν σποραδικά, αργότερα μανιωδώς, ως ρεπόρτερ για την φοιτητική εφημερίδα The Stanford Daily. Τότε αποκάλυψε «πειραγμένα» στοιχεία στο βιογραφικό σπουδών του Προέδρου του Πανεπιστημίου Στάνφορντ. Σήμερα ο Μπέικερ είναι 21 ετών και είναι ο συγγραφέας του βιβλίου How to Rule the World (Πώς να Γίνεις Κυβερνήτης του Κόσμου). Το βιβλίο πέρασε επιτυχώς τον έλεγχο ενός από τους πιο διαβόητους για την αυστηρότητα τους «ελεγκτές αλήθειας» (fact-checkers) του περιοδικού New Yorker, ο οποίος συνωμίλησε με περισσότερα από 250 άτομα για το βιβλίο. Το βιβλίο γράφει για τεχνολογικές ελίτ, για δισεκατομμυριούχους και για απατεώνες σε ένα πανεπιστήμιο, στο οποίο όλοι βάζουν διαρκώς τα δυνατά τους για ένα και μόνον στόχο: Πώς να γίνουν «the next big thing». Συναντήσαμε τον Μπέικερ στο Λονδίνο, όπου παρουσιάζει το βιβλίο του.
 

Die Zeit: Τέο Μπέικερ, είσαι ο συγγραφέας ενός βιβλίου που αποκαλύπτει έναν μυστικό κόσμο μέσα στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Τον αποκαλείτε «Στάνφορντ μέσα στο Στάνφορντ». Τί  λογής κόσμος είναι;
Τέο Μπέικερ: Οι περισσότεροι άνθρωποι ξέρουν το Στάνφορντ ως ένα κανονικό πανεπιστημικό ίδρυμα κατηγορίας ελίτ: Παρακολουθείς τα μαθήματα, ερωτεύεσαι, πας για καφέ στα κυλικεία του, μελετάς για τις εξετάσεις. Όμως, για μια ομάδα μερικών δεκάδων φοιτητών, όλα είναι διαφορετικά. Για χάρη τους οι δισεκατομμυριούχοι διοργανώνουν πάρτι σε γιοτ, ενώ εταιρείες ριψοκίνδυνων επενδύσεων Venture Capitals και Hedge Funds τους προσφέρουν μεγάλα χρηματικά ποσά πριν καν αναπτύξουν μια επιχειρηματική ιδέα. Το Στάνφορντ μέσα στο Στάνφορντ: Αυτοί είναι οι άνθρωποι τους οποίους η Σίλικον Βάλεϊ θεωρεί ως τους επόμενους κυρίαρχους του σύμπαντος.
 

Πες μας περισσότερα
Είναι ένας παράξενος κόσμος, στον οποίο άνθρωποι σε εφηβική ηλικία ακόμη, έχουν στη διάθεση τους τεράστια χρηματικά ποσά υπό μηδενικό έλεγχο. Τα πάρτι, τα γιοτ, όλα αυτά τα χρήματα, κανονικά θα ήταν απλώς ανέκδοτα για ανόητους. Όμως σ' αυτόν τον παράλληλο κόσμο μαθαίνεις πώς να κυνηγάς τις φιλοδοξίες σου χωρίς περιορισμούς. Εκεί ενθαρρύνονται δολιότητες και κάθε είδους αμφισβητήσιμες συμπεριφορές.
 

Στο βιβλίο σου περιγράφεις σκηνές που μας κάνουν να αναρωτιώμαστε: Γιατί σου τα είπαν αυτά;
Αναφέρεστε στα πάρτι με συνοδεία πάλης, στα οποία στελέχη των εταιρειών  τεχνολογίας διαβάζουν την Ιλιάδα, μεθάνε, γδύνονται και παλεύουν μεταξύ τους; Αυτό είναι το μεγάλο παράδοξο της Σίλικον Βάλεϊ. Είναι ένα μέρος που έχει εμμονή με τη μυστικότητα. Κάποτε, ένας άλλος φοιτητής μου ζήτησε να υπογράψω μια συμφωνία εμπιστευτικότητας για να πάω σ' ένα πάρτι μαζί του. Αλλά όταν είσαι κι εσύ μέρος του Στάνφορντ μέσα στο Στάνφορντ, οι άνθρωποι  εξομολογούνται τα πιο εκπληκτικά πράγματα.
    

Πώς εντοπίζει η τεχνολογική ελίτ τα νέα υποψήφια μέλη της;
Οι χαρισματικοί φοιτητές του Στάνφορντ είναι σαν φρέσκο ​​κρέας για αυτό το σύστημα. Όταν ήρθα στο Στάνφορντ ως φοιτητής πληροφορικής το 2022 και επιλέχθηκα στο πρώτο εξάμηνο μου για το Treehacks, έναν διαγωνισμό για προγραμματιστές - χάκερς, ξαφνικά εμφανίστηκαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι που προσκαλούσαν εμένα και άλλους σε ακριβά δείπνα και υπόσχονταν να μας δώσουν χρήματα αν σκεφτόμασταν κάποια ιδέα. Γι' αυτούς ήμασταν εξαργυρώσιμο εμπόρευμα. Ίσως ποτέ στην ανθρώπινη ιστορία δεν είχε συγκεντρωθεί τόσος πλούτος σε ένα μέρος, όσο στη Σίλικον Βάλεϊ.

Ιβάν Κράστεφ: «Η παλιά τάξη πραγμάτων δεν θα επιστρέψει» - «Η ΕΕ πρέπει να γίνει πιο ευέλικτη, χωρίς να βλάψει τον πυρήνα της συνοχής της»

​​Ιβάν Κράστεφ: «Ein Zurück zur alten Ordnung wird es nicht geben», συνέντευξη στους Marcus Gatzke και Uwe Jean Heuser, Die Zeit, Elmau, 27.2.2026, αποθηκευμένο και εδώ

 
Ο ​​πολιτικός επιστήμονας Ιβάν Κράστεφ είναι πρόεδρος του Centre for Liberal Strategies στη Σόφια και μόνιμος συνεργάτης του Institute for Human Sciences (Βιέννη), όπου διευθύνει το ερευνητικό κέντρο «Το Μέλλον της Δημοκρατίας». Τον συναντήσαμε στο συμπόσιο «World in Pieces» (Έλμαου).

Die Zeit: Κύριε Κράστεφ, η κυβέρνηση των ΗΠΑ, και πιο πρόσφατα ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Διάσκεψη για την Ασφάλεια του Μονάχου (Φεβρουάριος 2026), ισχυρίζονται ότι θέλουν μια ισχυρή Ευρώπη. Το εννοούν πραγματικά;
Ιβάν Κράστεφ: Η Αμερική έχει ένα βασικό πρόβλημα αξιοπιστίας, και όχι μόνο απέναντι στην Ευρώπη. Η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ έπαιρνε πάντα διαφορετικές μορφές ανάλογα με το ποιος ήταν στον Λευκό Οίκο. Όμως μια αρχή έμεινε σε μεγάλο βαθμό ίδια και απαράλλαχτη: Μια ενωμένη Ευρώπη είναι προς το συμφέρον της Αμερικής. Και, ιστορικά μιλώντας, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι και αυτή ένα έργο της Αμερικανικής πολιτικής. Αυτό έχει αλλάξει εντελώς με τον Ντόναλντ Τραμπ.

 

Πώς;
Η διοίκηση Τραμπ προτιμά μια κατακερματισμένη Ευρώπη, μια Ευρώπη εθνικών κρατών. Ο Τραμπ δεν πιστεύει στην μεταπολεμική τάξη πραγμάτων, εκείνη την οποία οι ίδιες οι ΗΠΑ βοήθησαν να οικοδομηθεί. Κατ΄ αυτόν, είναι σαφές ποιος έχει επωφεληθεί πιό πολύ από την φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη πραγμάτων των τελευταίων δεκαετιών: Η Κίνα. Για τον Τραμπ, η Αμερική δεν είναι πια η μεγάλη ηγεμονική δύναμη που ήταν κάποτε, η δύναμη που απλώνει προστατευτικό χέρι πάνω από την Ευρώπη. Τώρα, για να επιβληθεί, πρέπει να ενεργεί πολύ περισσότερο προς το δικό της συμφέρον. Εν συντομία: Ό,τι δεν ωφελεί την αμερικανική μεσαία τάξη δεν είναι προς το συμφέρον των ΗΠΑ.

 

Ταιριάζει με αυτό, το γεγονός ότι ο Μάρκο Ρούμπιο, αμέσως μετά την ομιλία του στο Μόναχο, πήγε στη Βουδαπέστη για να υποστηρίξει τον ακροδεξιό λαϊκιστή [τότε ακόμη] πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν στην προεκλογική του εκστρατεία.
Ναι, και εκεί είπε κάτι πολύ πιο σημαντικό από αυτά που είπε στο Μόναχο: Μια νίκη του Βίκτορ Όρμπαν ήταν «απαραίτητη» για τις ΗΠΑ. Μια εβδομάδα αργότερα, ο Όρμπαν άσκησε βέτο για μια βοήθεια δισεκατομμυρίων της ΕΕ προς την Ουκρανία. Δεν ξέρω αν αυτό ήταν προσυμφωνημένο [με τον Ρούμπιο]. Ωστόσο, ακόμη κι αν δεν ήταν, δεν άκουσα μετά καμία αντίρρηση από την Ουάσιγκτον. Αλλά και τα ακροδεξιά κόμματα της Ευρώπης προσπαθούν να δελεάσουν τον Τραμπ παίζοντας το δικό τους χαρτί: Ο Βίκτορ Όρμπαν και άλλοι εκπρόσωποι της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς θέλουν να πείσουν την κυβέρνηση στην Ουάσιγκτον ότι η Ευρώπη μπορεί και να είναι στα πρόθυρα του να γίνει σαν τις ΗΠΑ, και αυτό θα γίνει αμέσως μετά τις επόμενες εκλογές σε χώρες της ΕΕ. Το μήνυμα τους: Εάν οι ΗΠΑ υποστηρίξουν τα ακροδεξιά κόμματα, σύντομα θα αναδυθούν στην ΕΕ πολλές κυβερνήσεις φιλικές προς τον Τραμπ.

Πάπας Λέων ΙΔ', «Magnifica humanitas»: «Το θέμα είναι ποιος ελέγχει, προγραμματίζει, “εκπαιδεύει” και τροφοδοτεί την λεγόμενη τεχνητή νοημοσύνη»

του Ούλριχ Φίχτνερ

 

© Ullrich Fichtner: »Magnifica humanitas« Der schlauste Bestseller des Sommers stammt vom Papst, Der Spiegel, 8.7.2026, αποθηκευμένο και εδώ 

 

«Magnifica humanitas». Η μεγαλοπρέπεια της ανθρωπότητας, το θαύμα του να είμαστε άνθρωποι: Ένα βιβλίο [η πρώτη ποιμαντική εγκύκλιος του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄] γεμάτο με αναλύσεις για την εποχή μας, διατυπωμένες με τρόπο εξαιρετικό, με παρατηρήσεις της πιο μεγάλης ηθικής σημασίας και επικαιρότητας.
Μολονότι δεν έγινα ξαφνικά Καθολικός, πρέπει να παραδεχτώ ότι τα λόγια του Λέοντα με εντυπωσίασαν και απασχολούν συνεχώς τη σκέψη μου από τη στιγμή που διάβασα το βιβλίο.
Και μόνον η απόλυτη σοβαρότητα και η βαθύτητα του στοχασμού που αποπνέει αυτή η νέα παπική πραγματεία, είναι μια ευπρόσδεκτη αντιστάθμιση στην νευρωτική φλυαρία της εποχής μας. Δεν υπάρχει πουθενά σε τούτο το έργο όλη αυτή η παράξενη θρασύτητα, η οποία έχει εισβάλει στις σημερινές συζητήσεις. Δεν υπάρχει φτηνή πολεμική, καμία απλοποιητική επίδειξη γνώσεων του δήθεν παντογνώστη.

 

Η τεχνητή νοημοσύνη «δεν έχει ηθική συνείδηση»
Τί γράφει επί λέξει ο Πάπας;

«Τα μοντέλα της λεγόμενης τεχνητής νοημοσύνης δεν έχουν εμπειρίες, δεν έχουν σώμα, δεν αισθάνονται ούτε χαρά ούτε πόνο, δεν ωριμάζουν διαμέσου σχέσεων με άλλες οντότητες και δεν γνωρίζουν εκ των ένδον τι σημαίνει αγάπη, εργασία, φιλία και ευθύνη. Επίσης, δεν έχουν ηθική συνείδηση: Δεν διακρίνουν μεταξύ καλού και κακού, δεν μπορούν να αναγνωρίσουν το πραγματικό νόημα της μιας ή της άλλης κατάστασης και δεν φέρουν τα ίδια το βάρος των συνεπειών της δράσης τους».

Ανν Απλμπάουμ: Στις εκλογές ψηφίζουμε και για το άν θέλουμε να διατηρήσουμε δημοκρατικό πολιτικό σύστημα

Interview mit Anne Applebaum: „Zu hoffen, dass der amerikanische Präsident gute Laune hat, ist keine Lösung“, Süddeutsche Zeitung. 10.7.2026, αποθηκευμένο και εδώ

Συνέντευξη στην Verena Mayer. Anne Applebaum: «Το να ελπίζουμε κάθε φορά ότι θα πετύχουμε τον Αμερικανό Πρόεδρο σε καλή διάθεση, δεν είναι λύση». Πόσο βιώσιμες είναι οι δημοκρατίες της Ευρώπης την ώρα που πιέζονται από αυτοκρατικές παγκόσμιες δυνάμεις; Η βραβευμένη με Πούλιτζερ Anne Applebaum μιλά για την πολιτική ψυχολογία του Τραμπ, για τις αυταπάτες του Πούτιν και για τη δύναμη των Ευρωπαίων.
Λίγοι έχουν μελετήσει τα απολυταρχικά καθεστώτα τόσο πολύ όσο η Αμερικανο-Πολωνίδα ιστορικός και δημοσιογράφος. Το 2024 στο βιβλίο Ο Άξονας των Αυτοκρατών, περιέγραψε πώς οι σύγχρονοι ανελεύθεροι (Illiberals) διαλύουν κομμάτι-κομμάτι τις δημοκρατίες, δικτυώνονται διεθνώς και μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον πώς να κάνουν τη δουλειά τους. Ενώ η Applebaum, η οποία μεγάλωσε στην Ουάσινγκτον, αρχικά είχε μελετήσει κυρίως τη Σοβιετική Ένωση και την Ανατολική Ευρώπη, τώρα βλέπει τον ίδιο τον γενέθλιο τόπο της σε μια πορεία προς τον αυταρχισμό και την απολυταρχία. Η 61χρονη Applebaum, η οποία ζει στην Πολωνία εδώ και δεκαετίες, βλέπει τα παγκόσμια γεγονότα τόσο από αμερικανική όσο και από ευρωπαϊκή οπτική γωνία.

Η επισήμανση της για το πόσο δύσκολη είναι η αποκατάσταση της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας όταν οι κορυφές της έχουν αλωθεί από μια κυβέρνηση, είναι ιδιαίτερα σημαντική προειδοποίηση για την Ελλάδα. Σήμερα αυτή ακριβώς η στρέβλωση του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας είναι από τις μεγαλύτερες δυνάμεις τελμάτωσης και οπισθοδρόμησης για τη χώρα μας.

SZ: Κυρία Applebaum, ας ξεκινήσουμε με τα θετικά. Στην Ουγγαρία, ο αυτοκρατικός κυβερνήτης της Βίκτορ Όρμπαν εκδιώχθηκε από την εξουσία μετά από 16 χρόνια. Ως ερευνήτρια τέτοιων καθεστώτων, σας δίνει αυτό ελπίδα για τα περαιτέρω;

Anne Applebaum: Όταν και όπου οι ψήφοι μετράνε δίκαια, είναι δυνατό να κινητοποιηθεί ένας πληθυσμός και να καταψηφίσει έναν αυτοκρατικό ηγέτη, ακόμη και άν ελέγχει τη δικαστική εξουσία, τους θεσμούς και το 90 % των Μέσων Ενημέρωσης. Αυτό με κάνει αισιόδοξη. Από την άλλη πλευρά, τώρα που μιλάμε διεξάγεται η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα. Όπως συνέβαινε και στην Ουγγαρία του Όρμπαν, ένα και μόνον άτομο κυριαρχεί στο πολιτικό σύστημα της Τουρκία, όμως αυτό το άτομο μπόρεσε να προχωρήσει σ΄αυτόν το δρόμο πολύ περισσότερο, επειδή δεν αισθάνεται τους περιορισμούς της ΕΕ. Το τι μπορούν να κάνουν οι αυτοκρατικοί ηγέτες εξαρτάται από τη δύναμη της κοινωνίας των πολιτών και των πολιτικών κινημάτων σε κάθε χώρα. Για μένα, αυτό είναι το κεντρικό ερώτημα της εποχής μας: Στις ευρωπαϊκές χώρες θα κυριαρχήσουν λαϊκιστές αυταρχικοί και απολυταρχικοί; Ή θα μπορέσoυν οι αντίπαλοι τους, στηριγμένοι στο κράτος δικαίου, να αντισταθούν και να τους νικήσουν;
 

Κάποτε είπατε ότι τώρα πια στις δημοκρατίες, σε κάθε εκλογική αναμέτρηση ψηφίζουμε επίσης υπέρ ή κατά της ίδιας της δημοκρατίας.
Όσο περισσότερο δέχονται επίθεση τα πολιτικά συστήματα που είχαμε από το 1945, τόσο πιο συχνά τίθενται θεμελιώδη ερωτήματα: Πόσο βιώσιμη είναι η πολυκομματική δημοκρατία και πόσο βιώσιμη είναι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, σε εποχές που η Ευρώπη αμφισβητείται όχι μόνο από την Ρωσία αλλά και από τις ΗΠΑ; Οι τεχνολογίες πληροφορικής των ΗΠΑ ασκούν σημαντική επιρροή στο τί βλέπουν και τί ακούν οι Ευρωπαίοι, αλλά και στο πώς συμπεριφέρονται στις εκλογές. Έτσι, όποιος ψηφίζει σήμερα ψηφίζει επίσης για το αν θέλουμε να διατηρήσουμε το πολιτικό μας σύστημα ή αν θα μετατραπεί σε κάτι εντελώς διαφορετικό.

ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, Τσίπρας, Μητσοτάκης και Σία: Αιώνια επανάληψη και επιστροφή του ιδίου· δηλαδή φαύλος κύκλος;

Μια ενθύμηση της εικοσαετούς σειράς πολιτικών επεισοδίων αξίζει τον κόπο.

Μετά από πέντε χρόνια συνεχούς διαχείρισης της εξουσίας από την ΝΔ (2004 - 2009), η Ελλάδα κατέληξε στην κατάσταση ενός κράτους χρεωκοπημένου, σε ένα είδος failed state ως προς την διαχείριση του οικονομικού χρόνου του.
Ακολούθησε η σύντομη περίοδος 2009-2012 με το ΠΑΣΟΚ να παίρνει στα χέρια του αυτό το ιδιόμορφα αποτυχημένο κράτος. Με μια πολύ εξασθενημένη εκλογικά (33,47 %) ΝΔ, αλλά σε σκληρά «αντιμνημονιακή» αντιπολιτευτική γραμμή (δηλαδή σε ρόλο στυγνού πολιτικού απατεώνα), με μοναδικό στόχο να εκδικηθεί για τη βαριά εκλογική ήττα. Με τρίτο σε δύναμη κόμμα ένα σχετικά νηφάλιο ΚΚΕ (7,54 %) και με τον ΣΥΡΙΖΑ στην πέμπτη θέση (4,60 %), επίσης εξασθενημένα και τα δύο.

Εκείνη ακριβώς την καταστροφική συγκυρία, πολλοί στο ΠΑΣΟΚ την θεώρησαν κατάλληλη στιγμή για να «λύσουν» (!) τις ενδοκομματικές και προσωπικές τους διαφορές ή για να συνεχίσουν αλλού την ατομική τους σταδιοδρομία, πολιτική ή άλλη. Νεύοντας έτσι και στους ψηφοφόρους τους να εγκαταλείψουν το σκάφος.
Αυτό ήταν ένα έγκλημα εις βάρος του εαυτού του ως κόμμα. Πολιτική αυτοκτονία. Κυρίως όμως ήταν και είναι το πιο μεγάλο πολιτικό αμάρτημα στην ιστορία του «όλου ΠΑΣΟΚ» εις βάρος της  πολιτικής εξέλιξης της χώρας.
Μερικοί, όπως π.χ. τελευταία ο κ. Σγουρός με τις αερολογίες του, δεν κατάλαβαν ακόμη τι ακριβώς έγινε στο ΠΑΣΟΚ τότε.
Όπως ακριβώς δεν κατάλαβαν ακόμη, ο ΣΥΡΙΖΑ και ο ίδιος ο κ. Τσίπρας, τί ανοησία έκαναν τότε όταν (1) θεώρησαν καλό να στήσουν μπερντέ για να κρύψουν τους οικονομικούς μπαχαλάκηδες της ΝΔ 2004-2009. Και (2) πρόβαλλαν στο πολιτικό προσκήνιο ως «δεύτερη φωνή» στην «αντιμνημονιακή χέβυ μέταλ» συναυλία της ΝΔ Σαμαρά.
Μετά άρχισε το διακομματικό φεστιβάλ κωλοτούμπας, πολιτικών μεταγραφών και παρά φύσιν συμπράξεων, σε ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ ταυτοχρόνως.

Η διακομματική «λοίμωξη» της περιόδου 2010-2015 φαίνεται και από τα συμπτώματα που άφησε πίσω της ως μονιμότητα, π.χ. μια φοβία στη χρήση της γλώσσας. Στην Ελλάδα, ακόμη και τώρα, εν έτει 2026 φοβούνται να μιλήσουν για εποχή της χρεωκοπίας. Διακομματικώς μιλούν για «μνημονιακή εποχή».
Στη χώρα της Ευρώπης με την πιο αποτυχημένη πορεία εντός ΕΕ μετά το 2004, μπορούσε κανείς να περιμένει κάτι καλύτερο;
Αποτυχημένη διαχείριση του  οικονομικού χρόνου σημαίνει αναπόφευκτα και αποτυχημένο κομματικό σύστημα;

Λόγου χάρη, η περίπτωση ΠΑΣΟΚ: Το κόμμα αυτό, τον Ιούνιο του 2012 συνέπραξε με την ΝΔ (και με την ΔΗΜΑΡ, η οποία στη συνέχεια, με τρόπο περιπετειώδη, έγινε και αυτή τμήμα του ΣΥΡΙΖο-Τσιπρικού «όλου»). Έκανε το «εθνικό καθήκον» του σε μια πολύ δύσκολη στιγμή, επιχειρηματολογεί απολογούμενο το ίδιο το ΠΑΣΟΚ.
Το ερώτημα άν εκείνη η σύμπραξη, είχε ή όχι θετικές συνέπειες για το ίδιο το ΠΑΣΟΚ, όχι μόνον βραχυπρόθεσμα αλλά και μεσο-μακροπρόθεσμα, έχει σαφώς απαντηθεί. Αρνητικά. Παραμένει όμως αναπάντητο το πολύ πιο σημαντικό ιστορικό ερώτημα, εάν εκείνη η σύμπραξη, μαζί βέβαια κυρίως με όλα όσα προηγήθηκαν, αλλά και όσα ακολούθησαν, είχε ή όχι, σε τελευταία ανάλυση, θετικές συνέπειες για τη χώρα.
Το συναφές ερώτημα, άν εκείνη την στιγμή υπήρχαν ή όχι άλλες εναλλακτικές λύσεις κυβερνησιμότητας, με τις οποίες το πολιτικό βάρος της χρεωκοπίας θα φορτώνονταν με τρόπο πιο λειτουργικό και κομματικά πιο δίκαιο, αξίζει μια πολύ μεγάλη και πολύ σκληρή συζήτηση. 

Οι άλλες περιπτώσεις κομμάτων, ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ, άν και διαφέρουν, πόσο διαφέρουν κατ΄ουσίαν από του ΠΑΣΟΚ ως προς το πόσο νοιάστηκαν τότε (και νοιάζονται τώρα) για την μεσο-μακροπρόθεσμη κλίμακα του πολιτικού χρόνου;

Κανείς δεν συζητά τέτοια ερωτήματα. Όλοι ισχυρίζονται ότι από την πλευρά τους έπραξαν σωστά, με εξαίρεση κάποιες λεπτομέρειες «επικοινωνιακού» και «αισθητικού» τύπου. «Κάναμε το χρέος μας», υπήρξαν μόνον μικροελαττώματα, ασήμαντα ψεγάδια, λένε όλες οι πλευρές, νίπτοντας καθεμιά τα δικά της χέρια. Για τα κακά φταίνε «άλλοι», εντός ή εκτός του ελληνικού κομματικού συστήματος, εντός ή εκτός της χώρας.

Το ελληνικό κομματικό σύστημα κινείται σε φαύλο κύκλο. Σε καιρούς απότομης στροφής, σε μια γωνιά ενός ταραγμένου κόσμου, το κομματικό σύστημα μας ομφαλοσκοπεί, εμμένει στη φυγή από την πραγματικότητα.

Η απομάκρυνση των πολιτών από την πολιτική συνεχίζεται, η κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης από λανθάνουσα γίνεται εμφανής, η αναζωογόνηση μιας μορφής διπολισμού είναι «επικίνδυνη αποστολή», η αναζήτηση αυτοδυναμίας είναι κυνήγι ουτοπίας. Ένας σχηματισμός μιας ακόμη «κυβέρνησης ειδικού σκοπού» για να διαχειρισθεί την προεδρία της ΕΕ, θα ήταν ταπείνωση των αλαζόνων και γελοιοποίηση της διπολικής ατζέντας. Τώρα πια, το εκλογικό σύστημα με το bonus εδρών πολύ δύσκολα θα επαναφέρει τον διπολισμό, ή έστω τους πολίτες στην κάλπη με επίκληση του διπολισμού· και είναι μάλλον αδύνατο να διασώσει την αυτοδυναμία. Ως εργαλείο κυβερνησιμότητας είναι ήδη απαρχαιωμένο και άχρηστο.

Γιώργος Β. Ριτζούλης

 

Εποχή χωρίς αυτοδυναμίες, το ΠΑΣΟΚ και η δημοκρατική σταθερότητα

 

Νέα κόμματα, ενταφιασμός της Ριζοσπαστικής Αριστεράς, ο «κεντρώος» φιλο-Νεοδημοκρατικός φιλελευθερισμός στην αρένα με χαλκά στην μύτη

 

Το τέλος της Ριζοσπαστικής Αριστεράς

 

Κρίση κυβερνητικής νομιμοποίησης και κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης - Διακυβέρνηση στην Ελλάδα και στην λοιπή Ευρώπη 

 

Γεωπολιτική «αλλαγή εποχής», ημεδαποί ομφαλοσκόποι. «Σας τα είπαμε, μας τα είπατε, σας τα ξαναλέμε»   

Τίμοθι Σνάιντερ: Περί Στωικισμού και αποχαύνωσης - Οι πόλεμοι του Μάρκου Αυρηλίου και του Ντόναλντ Τραμπ

 Timothy Snyder: Of Stoicism and Stupor - The Wars of Marcus Aurelius and Donald Trump,

Thinking about, 27 Ιουνίου 2026

 

Ο Μάρκος Αυρήλιος δέχεται την παράδοση
των αντιπάλων ηγετών. Ανάγλυφο από την
χαμένη Αψίδα του Μάρκου Αυρηλίου
(176–180 μ.Χ.), Μουσεία του Καπιτωλίου, Ρώμη

Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ εξάγγειλει τον ευφάνταστο πόλεμό του στο Ιράν, διάβαζα για μια άλλη αυτοκρατορική εκστρατεία, πολύ καιρό πριν, εναντίον ενός Ιρανικού λαού.

Στα τέλη του δεύτερου αιώνα μ.Χ., η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία βρέθηκε αντιμέτωπη με στρατούς, οι οποίοι είχαν διαπεράσει τα σύνορα της στον ποταμό Δούναβη και μάλιστα είχαν περάσει και τις Άλπεις στη βόρεια Ιταλία. Στην εισβολή συμμετείχαν και οι Ιάζυγες, οι οποίοι μιλούσαν μια ιρανική γλώσσα [ήταν εθνοτική «υποοικογένεια» των Σαρματών] και είχαν ως αφετηρία την στέπα της σημερινής νότιας Ουκρανίας.
Στην Ουκρανία, τούτο τον Φεβρουάριο, έμαθα για ένα αρχαιολογικό εύρημα που αποκαλύπτει τις σχέσεις μεταξύ των Ρωμαίων και των Ιάζυγων, στις οποίες εναλλάσσονταν συμμαχίες με εχθρότητες. Τον πόλεμο της Ρώμης εναντίον των εσβολέων τον διοικούσε ο ίδιος ο αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος, ο οποίος πέρασε τα χρόνια μεταξύ 171 και 180 μ.Χ. στο μέτωπο. Στην συμμαχία των αντιπάλων του συμμετείχαν οι Ιάζυγες [Είχαν συμπράξει με γερμανικές Σουηβικές φυλές όπως των Μαρκομάννων και των Κουάδων, με Κελτο-Γερμανικές ομάδες, με τους Δακο-Θράκες Κοστοβώκους από την σημερινή βόρεια Μολδαβία και Ρουμανία, οι οποίοι έφθασαν μέχρι την Ελευσίνα όπου προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές, καθώς και με άλλες Ιρανο-Σαρματικές ομάδες, όπως τους Ροξολανούς και πιθανώς τους Αλανούς, συγκροτώντας την λεγόμενη Μαρκομαννική Συνομοσποδία] Στη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Μάρκος κρατούσε ένα φιλοσοφικό ημερολόγιο, στο οποίο έγραφε μάλλον τη νύχτα όταν ξεκουραζόταν στην ηρεμία της σκηνής του, χρησιμοποιώντας την ελληνική γλώσσα. Τα γραπτά του ανακαλύφθηκαν μετά τον θάνατό του. Αυτό το κείμενο στοχασμών, γνωστό ως Τα Εις Εαυτόν, είναι σπουδαίο έργο της Στωικής φιλοσοφίας.
Στράφηκα στους στοχασμούς του Μάρκου για να δω εάν μπορούσα να μάθω κάτι που θα με βοηθούσε να κατανοήσω τις ανακαλύψεις των Ουκρανών αρχαιολόγων τις σχετικές με τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ Ρωμαίων και Ιαζύγων. Όμως στο έργο του Μάρκου βρήκα κάτι άλλο: Πώς να αντικρύσω τους σημερινούς πολέμους και να πάρω μια αίσθηση, για ποιούς λόγους, πέρα ​​από την προφανή ανικανότητά του σε στρατιωτικά ζητήματα, ο Τραμπ ήταν καταδικασμένος να χάσει αυτόν τον δικό του πόλεμο.
Το να διαβάζω την καυχησιολογία του Τραμπ («κανένας Πρόεδρος δεν ήταν πρόθυμος να κάνει αυτό που έκανα εγώ απόψε»), παράλληλα με τις σκέψεις του Μάρκου, ήταν κάτι εξευτελιστικό:

«όταν τα πράγματα είναι τόσο σαφή, δείξε τα γυμνά, δες την κακότητα τους, διώξε από την περιγραφή κάθε καυχησιολογία και ωραιοποίηση τους».

Ο Τραμπ εξέπεμπε σε εκατομμύρια ανθρώπους την αλαζονεία του σε ζωντανή μετάδοση. Ο Μάρκος έγραφε για τον εαυτό του.